بحث در مورد گرمایش زمین معمولا دستاوردی به همراه ندارد: مردم عادی گمان می‌کنند در این خصوص کاری از دستشان برنمی‌آید. دولت‌ها گمان می‌کنند هزینه اقدامات پیشگیرانه در خصوص گرمایش زمین خیلی بالاست و دست و پایشان را می‌بندد. فعالان محیط زیست از بی‌توجهی مردم و دولت‌ها به این مسئله کلافه‌اند و دغدغه‌هایشان به نتیجه‌ای نمی‌رسد. در این میان، دانشمندان دائم هشدارهای شدیدتری در خصوص لزوم مقابله با گرمایش زمین می‌دهند و خطر نابودی زمین برای نسل‌های آینده دارد هر روز جدی‌تر می‌شود.

پل هاوکن یکی از چهره‌های فعال در عرصه مقابله با تغییرات اقلیمی این روزها با موضع جدیدی به میدان آمده که به مردم نشان می‌دهد چطور خودشان می‌توانند روی روند تغییرات اقلیمی تاثیر بگذارند و جلوی بدتر شدن آن را بگیرند. هاوکن معتقد است وقتی حرف‌های بزرگ و غیرقابل اجرا به مردم بزنید، آنها موضوع را خیلی بزرگ‌تر از حد تاثیرگذاری خود خواهند دید. مثلا گفتن اینکه «مصرف سوخت‌های فسیلی را کنار بگذارید» برای مادری که هر روز صبح باید بچه‌هایش را با خودروی شخصی به مدرسه ببرد و خودش هم سر کار برود، راه‌حل محسوب نمی‌شود.

او در سال‌های اخیر با همکاری هفتاد پژوهشگر در حوزه تغییرات اقلیمی به نتایجی رسیده و آنها را در قالب صد راه‌حل برای مقابله با گرمایش زمین منتشر کرده است. بیست راه‌حل به نوآوری‌های آینده مربوط می‌شوند اما هشتاد راه‌حل دیگر همین امروز قابل انجام خواهند بود. این راه‌حل‌ها در چند چارچوب مثل انرژی، غذا، ساخت و ساز شهری و حمل و نقل طبقه‌بندی شده‌اند. هر راه‌حل ارائه‌شده، قابلیت آن را دارد که استفاده از انرژی‌های آسیب‌زننده به محیط زیست و تشدیدکننده گرمایش زمین را محدود کند. همچنین هرکدام از راه‌حل‌ها بر اساس میزان به‌صرفه‌بودن از لحاظ اقتصادی، سرعت اجرا و مزیت‌های اجتماعی طبقه‌بندی شده‌اند.

اولین راه‌حل احتمالا بسیاری از مردم را شگفت‌زده خواهد کرد: «وسایل سرمایشی خود را مدیریت کنید». قضیه به هیدروفلوئوروکربن‌ها (یا اچ‌اف‌سی) مربوط است، مواد شیمیایی سرمایشی که در یخچال‌ها، سردکننده‌های سوپرمارکت‌ها و دستگاه‌های‌ تهویه هوا به کار می‌روند. برخی ترکیب‌ها از این مواد، باعث خواهند شد آنها در زمینه آلایندگی حتی از دی‌اکسید کربن هم بدتر عمل کنند و باعث به دام‌انداختن گرما و تشدید گرمایش زمین ‌شوند. جالب اینجاست که این مواد شیمیایی در دهه ۱۹۹۰ به عنوان جایگزینی برای ترکیبات دیگری معرفی شده بودند که آسیب‌زنندگی‌شان به لایه ازون به اثبات رسیده بود.

در پاییز گذشته، ۲۰۰ کشور جهان متعهد شدند که استفاده از اچ‌اف‌سی‌ها را تا پایان دهه ۲۰۲۰ محدود کنند. اما به هر حال تا مدت‌ها بعد، یخچال‌ها و دستگاه‌های سردکننده دیگر همچنان این مواد را در خود خواهند داشت. ۹۰ درصد از خطر این مواد در تشدید گرمایش زمین در زمانی رخ می‌دهد که مصرف‌کنندگان حس می‌کنند عمر مفید این وسایل به پایان رسیده و آنها را کنار می‌گذارند. هاوکن می‌گوید باید آنها را بازیابی کرد: مواد سردکننده شیمیایی در این مرحله باید با احتیاط تخلیه و ذخیره شوند و از آنها استفاده‌های دیگری شود. این کار هزینه دارد و مهارت فنی می‌طلبد اما اگر مردم به آن توجه جدی داشته باشند و مسئولیت وسیله سردکننده خود را به عهده بگیرند، قادر به کنترل بخشی از اثر آن روی تغییرات اقلیمی خواهند بود. آنها همچنین در مدت استفاده از دستگاه‌های سرمایشی باید همواره مراقب نشت احتمالی مواد شیمیایی باشند.

راه‌حل بعدی باز هم جلوی دست خود مردم است: «مواد غذایی را هدر ندهید.» سالانه میلیون‌ها تن ماده غذایی در جهان دور ریخته می‌شود. بخشی از آن ناشی از عدم تناسب روش‌های خرید با میزان مصرف مواد غذایی است (مثلا چند کیلو میوه چند روز در یخچال می‌ماند ولی در نهایت روانه سطل آشغال می‌شود). بخشی دیگر ناشی از تابوهای بی‌دلیل اجتماعی است (مثلا در رستوران مقداری از غذای سفارش‌داده‌شده باقی مانده اما مردم از اینکه غذا را با خود به خانه ببرند و بعدا مصرف کنند شرم دارند). بخشی دیگر ناشی از روش‌های نامناسب آماده‌سازی و ارائه مواد غذایی برای فروش است (مثلا مادر یک خانواده کوچک به قنادی می‌رود تا کیک بخرد اما کیک کوچکی وجود ندارد و او مجبور به خرید کیک بزرگ‌تر می‌شود و بقیه‌اش را دور می‌ریزد).

زباله‌های غذایی که روانه محل دفن زباله می‌شوند، مقادیر عظیمی متان تولید می‌کنند که یک گاز گلخانه‌ای با تاثیری بیشتر از دی‌اکسید کربن روی محیط زیست است. این گاز هم باعث به دام‌انداختن گرما و افزایش دمای زمین می‌شود. از سوی دیگر، غذایی که روانه زباله می‌شود درواقع در پروسه تولیدش آب و انرژی زیادی هدر رفته که آن هم ضربه‌ای به محیط زیست بوده است.

هاوکن می‌گوید برای مقابله با این وضع باید از کشوری مثل دانمارک که در خصوص مقابله با اسراف مواد غذایی خوب عمل کرده، الگو بگیریم. در این کشور، سوپرمارکت‌ها به ارائه بسته‌های کوچک‌تر از مواد غذایی روی آورده‌اند و تخفیف روی بسته‌های بزرگ‌تر را حذف کرده‌اند. آنها در عین حال میوه‌های بدفرم یا رسیده را نیز به فروش می‌رسانند تا تابوی خرید آنها در میان مصرف‌کنندگان از بین برود. همچنین فروشگاه‌های مشخصی باز شده‌اند که فقط آن دسته از مواد غذایی را که تاریخ مصرفشان در حال اتمام است به قیمت ارزان می‌فروشند. اپ‌هایی نیز وجود دارد که در پایان روز، غذاهای رستوران‌ها را که دیگر استفاده‌ای برایشان وجود ندارد به قیمت ارزان به مردم می‌فروشند.

موضع هاوکن و برخی چهره‌های دیگر در خصوص گرمایش زمین این است که نباید ناامید شویم و گمان کنیم هیچ کاری در این خصوص از ما برنمی‌آید. همیشه راه‌هایی پیش روی همه ما هست.