در لیماسول، شهر بزرگ بندری در جنوب قبرس، تعداد تابلوهای مغازه‌ها به زبان روسی از تعداد تابلوهای یونانی بیشتر شده است. قایق‌های تفریحی گران‌قیمت در بندرگاه تازه‌تاسیس شهر نام‌های روسي دارند و تعداد زیادی از رستوران‌ها حتما یکی، دوتا غذای روسي در منویشان گنجانده‌اند.

قبرس به بهشت و پناهگاه روس‌هایی تبدیل شده که سعی دارند اموال خود را از چشم‌های تیز سران مسکو مخفی کنند. به همین خاطر است که لیماسول را «مسکوی مدیترانه» می‌خوانند. از زمان بحران بانکی سال ۲۰۱۳ که سخت‌گیری بین‌المللی روی فراریان از مالیات بیشتر شده، تلاش‌های قبرس، این عضو کوچک اتحادیه اروپا، برای جلب سرمایه‌گذاری خارجی، راه را برای مخفی‌کاری پیچیده‌تری باز کرده است: حالا که روس‌ها مثل بقیه خارجی‌ها نمی‌توانند در قبرس پول‌شویی کنند، چرا کلا شهروند قبرس نشوند که خارجی به حساب نیایند و معافیت مالیاتی هم بگیرند؟

طبق برنامه‌ای که یک دهه پیش در قبرس معرفی شد و بعد از بحران بانکی مورد بازنگری قرار گرفت خارجی‌هایی که دست کم ۲ میلیون یورو در این کشور ملک بخرند در کمتر از ۳ تا ۶ ماه شهروند جمهوری قبرس خواهند شد. (با خرید ۲.۵ میلیون یورو اوراق قرضه دولتی هم کار راه می‌افتد.) طبق اعلام هریس جورجیادس، این کشور ۸۰۰ هزار نفری در طول چند سال اخیر ۲ هزار پاسپورت جدید صادر کرده است. حدود نیمی از این تازه‌قبرسی‌ها روس هستند.

تاثیر اقتصادی این سیاست عظیم بوده است: قبرس به خاطر این برنامه سال گذشته ۴ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی دریافت کرد که حدود یک‌چهارم تولید ناخالص داخلی‌اش است. رشد اقتصادی این کشور هم در سال ۲۰۱۶ حدود ۲.۸ درصد افزایش یافت (از ۱.۷ درصد در سال ۲۰۱۵) و عملکرد اقتصادی قبرس را در جرگه بهترین‌ها در حوزه یورو قرار داد.

در رستورانی مشرف به بندرگاه لیماسول، یکی از روس‌های تازه قبرسی‌شده توضیح می‌دهد که برنامه چطور کار می‌کند. او که در مسکو مدیر یک شرکت مخابراتی بوده به شرط ناشناس ماندن با بلومبرگ حرف می‌زند. (او برای این ناشناس ماندن چند میلیون دلار هزینه کرده است!) او از چند سال قبل با تاسیس یک شرکت صوری در هلند دارایی‌اش را به این کشور منتقل کرد. بعد به دنبال خرید تابعیت دوم افتاد. مالت و چند کشور دیگر در فهرستش بودند اما بالاخره به قبرس رضایت داد چون از همه سریع‌تر و آسان‌تر بود: او در ماه آگوست دو ویلا در لیماسول به ارزش ۵ میلیون دلار خرید. در ماه دسامبر پاسپورت جدید دستش بود.

پاسپورت جدید او رویای هر جهانگردی است: او می‌تواند به ۱۴۷ کشور دنیا - از جمله انگلیس و ژاپن - بدون ویزا سفر کند. او با پاسپورت روسی می‌توانست به ۱۰۵ کشور دنیا بدون ویزا سفر کند.

پارلمان اروپایی در سال ۲۰۱۴ قطع‌نامه‌ای غیرالزام‌آور تصویب کرد که بر اساس آن «شهروندی اتحادیه اروپا نباید تبدیل به کالایی قابل مبادله شود.»‌ در جریان آن جلسه سباستین بودو، عضو رومانیایی پارلمان گفت که پاسپورت اروپایی به چینی‌ها و روس‌های پولدار اجازه سفر بدون ویزا را می‌دهد. «هر گانگستر یا اولیگارشی که یک حساب بانکی پر و پیمان داشته باشد می‌تواند شهروند اروپا شود و این توهین‌آمیز است.»

طرف روس ما که با خرید دو ملک در لیماسول پاسپورت قبرس گرفته در حال انتقال شرکت هلندی‌اش به کشور جدیدش است تا بتواند از مزایای اقتصادی پاسپورت جدید استفاده کند: درآمدی که از راه سرمایه‌گذاری در قبرس به دست می‌آید برای ۱۷ سال اول شامل مالیات نمی‌شود! جالب است که او برای این معافیت مالیاتی حتی نیاز نیست که تمام سال در قبرس بماند: سالی ۱۸۳ روز اقامت در قبرس برای او کافی است و همین قانون هم به دقت اجرا نمی‌شود چرا که شهروندان اتحادیه اروپا موقع ورود و خروج به/از قبرس فقط پاسپورتشان را به مامور نشان می‌دهند و روی آن مهری نمی‌خورد. به همین خاطر این شهروند روس خیلی از روزهایش را در مسکو می‌گذراند.

با وجود برخی انتقادات وزارت دارایی قبرس این طرح را موفقیت‌آمیز می‌داند: «ما نتیجه‌اش را گرفته‌ایم.» خرید املاک توسط خارجی‌ها قیمت مسکن را بالا برده و بازار را از رکود خارج کرده است. جان هوریکن، مدیرعامل بانک قبرس می‌گوید که شرکت‌ها این روزها بهتر از قبل پول درمی‌آورند و ۹۰ درصد وام‌هایی که بانکش به شرکت‌ها داده به طور مرتب در حال بازگشت است.

جالب است که در جریان بحران بانکی قبرس – به خاطر سرمایه‌گذاری بد روی اوراق قرضه یونانی - همه منتظر بودند روس‌ها و دیگر خارجی‌ها که پولشان حتی بیمه هم نبود سرمایه‌شان را از قبرس خارج کنند و کل سیستم فروبریزد اما این‌طور نشد. کریستوس واسیلیو، رئیس شرکت خدمات مشاوره‌ای KPMG در قبرس می‌گوید: «روس‌ها گزینه‌های دیگری نداشتند. پس ماندند و سیستم حفظ شد!»

البته ماجرای تحقیق و تفحص در مورد ارتباط تیم انتخاباتی ترامپ و روس‌ها به ضرر قبرس تمام شده چرا که توجهات بین‌المللی را به نقش قبرس به عنوان مرکز بانک‌داری روس‌ها در سایه جلب کرده است. از طرفی این احتمال وجود دارد که با محبوبیت سیستم فروش پاسپورت، اتحادیه اروپا به قبرس فشار بیاورد تا قوانینش را سخت‌گیرانه‌تر کند. اگر چنین اتفاقی بیفتد، روس‌ها احتمالا باید در بازار دیگری پاسپورت بخرند.