حتی در آن زمان که اوج بهار عربی و جنجال‌هایش بود، عربستان سعودی مخالفان داخلی بسیار کمی داشت. اوج تظاهرات مردم زمانی بود که در مارس 2011 مقابل وزارت‌خانه‌ای آمدند و تقاضا کردند پارلمان شکلی آزاد و انتخاباتی به خود بگیرد. بسیاری از کسانی که این برنامه تظاهراتی را ترتیب داده‌بودند، کمی بعد راهی زندان شدند. اما ترس تنها بخشی از دلیلی است که باعث شده اعتراض در این کشور غایب باشد. در این کشور پادشاهی از تولد تا مرگ، تقریباً همه‌چیز به دست دولت تأمین می‌شود. دولت سعودی به لطف پول‌های نفتی هرچقدر که بتواند مردم را سیر نگه می‌دارد؛ در این شرایط کسی دلیلی برای ناراحتی و اعتراض ندارد. از میان 21میلیون شهروند سعودی، دوسوم آنها در خدمت دولت هستند. آنها به دنبال افزایش سالانه حقوق خود هستند بدون اینکه در اداره‌ها ذره‌ای زحمت به خود بدهند.

اما سال 2014، سال نحسی برای آنها بود. سعودی‌ها با کاهش قیمت نفت در این سال مواجه شدند و همین‌جا بود که محمدبن سلمان وارد میدان شد تا چالش را برطرف کند و وضعیت را تغییر بدهد. این مرد 31 ساله که حکم نماینده پادشاه را دارد و به عنوان وزیر دفاع نیز برای سعودی‌ها کار می‌کند مغز متفکر این کشور به شمار می‌آید. برنامه‌ای که او از آن پرده‌برداری کرد، ریاضت اقتصادی بود؛ همه‌چیز به فرمان او ناگهان متحول شد. حتی حقوق برخی افراد به یک‌سوم کاهش پیدا کرد. یارانه‌ها به کنار رفتند و اقتصاد آماده تحول شد.

اتفاقی که این شاهزاده در عربستان سعودی ایجاد کرد اصلاً محبوبیت و عمومیت نداشت. محکم کردن کمربندها در این کشور با گلایه‌ها و غر زدن‌های بسیاری همراه است. چرا شاهزاده این ریاضت اقتصادی را از خودش شروع نکرده و قایق سفری یک میلیارد دلاری‌اش را از زندگی‌اش حذف نکرده‌است؟ برخی از مخالفان در شبکه‌های اجتماعی او را با جمال مبارک پسر رئیس‌جمهوریِ پیشین مصر مقایسه کرده‌بودند. او به جنگ با یمن در همسایگی رفته و از شکم مردم می‌زند تا مخارج و هزینه‌های این جنگ را به دست بیاورد.

کمی پیش دولت اقدامات جدیدی را در دستور کار خود قرار داد تا به کمک آن طبقه متوسط را در این آشفته‌بازار به نفع خود حفظ کند. شاهزاده سعی دارد حامیانی از میان مردم طبقه متوسط داشته‌باشد تا آنها را مقابل مخالفان خود علم کند. او و برادرانش برای روزهای بعد از مرگ پادشاه 81 ساله، برنامه‌های بسیاری ریخته‌اند.

روزهای سختی در راه است

شاهزاده دست به هر عملی می‌زند، اما آیا کسی می‌تواند او را متوقف کند؟ در سال 1964، آل‌سعود یکی از پادشاهان خود را به دلایل شخصی و نیز مدیریت ضعیف از کار برکنار کرد. البته خاندان سعودی هفت سال زمان گذاشتند تا این تصمیم را گرفتند. این اقدامات امروز کمی بعید به نظر می‌رسد اما در عین ‌حال غیرممکن نیز نیست. برخی از تحلیل‌گران می‌گویند شاهزاده در محاسبه ارزش شرکت نفت سعودی (آرامکو) اشتباهات فاحشی داشته که تا سال آینده برملا می‌شود. او ارزش شرکت را 2تریلیون دلار برآورد کرده در حالی ‌که بررسی‌ها نشان می‌دهد شرکت تنها یک تریلیون و 500میلیارد دلار ارزش دارد و حالا سعودی‌ها نمی‌دانند چطور این شکاف 500میلیارد دلاری را پر کنند. این اتفاق می‌تواند اعتماد به توان اقتصادی شاهزاده را پایین بیاورد.

اما نگران‌کننده‌ترین مسئله مربوط به اصلاحاتی می‌شود که همه آن را ضروری می‌دانستند. حالا به نظر می‌رسد این اصلاحات قربانی منافع شخصی شاهزاده شده‌است. صندوق بین‌المللی پول مدت‌هاست که به سعودی‌ها هشدار داده آنها باید خودشان را برای عصر بعد از نفت آماده کنند. چشم‌انداز سال 2030 نشان می‌دهد که روزگار برای سعودی‌ها بسیار سخت خواهد شد. مهم‌ترین مسئله این است که مردم سعودی نمی‌توانند ریاضت اقتصادی را تحمل کنند. آنها هیچ اقدام ریاضتی را برنمی‌تابند و در نهایت شورش می‌کنند. هرچند اکنون قیمت نفت اندکی افزایش یافته و به بالای 50 دلار در ازای هر بشکه رسیده‌است اما باز هم تا جبران کسری بودجه دولت سعودی راه درازی هست. این کشور به زودی با مشکلات بسیار بزرگی روبه‌رو خواهد شد.