پسر 16ساله اهل گامبیا که به یک تانکر سوخت در دریا چنگ زده‌بود تا زنده بماند و دریانوردان اسپانیایی او را پیدا کردند، احتمالاً همیشه این تجربه را به خاطر خواهد داشت. او تنها فرد خوش‌شانسی بوده که از میان 140 نفر زنده مانده‌است. این افراد از لیبی دل به دریا زده‌بودند. آن‌طور که این پسر بعداً در بیمارستان به مأموران سازمان ‌ملل گفته، آنها دو روز روی آب معلق بوده‌اند.

داستان‌هایي که از غرق شدن در دریای مدیترانه به گوش می‌رسد اغلب دلخراش است و بسیاری از مواقع تأیید نمی‌شود. صلیب ‌سرخ لیبی اعلام کرده هیچ جنازه‌ای از فاجعه‌ای که آن پسر گفته‌بود پیدا نکرده‌است. اما آمار و ارقام به خوبی نشان می‌دهد تعداد کسانی که خطر می‌کنند و از لیبی به سمت اروپا مهاجرت می‌کنند در حال افزایش است.

طبق آمار به دست آمده از سازمان بین‌المللی مهاجرت، 24هزار و 513 نفر تا روز دوم آوریل به ایتالیا آمده بودند. این رقم نسبت به زمان مشابه در سال گذشته، بیش از 30 درصد افزایش یافته‌است. امور پناهندگان سازمان ‌ملل برآورد کرده که نرخ مرگ‌ومیر در ازای هر 100 نفری که وارد می‌شوند از 1.8 درصد در سال 2015 به 3.4 درصد در سه‌ماهه نخست سال 2017 رسیده‌است. اکنون از هر 30 مهاجری که از مدیترانه عبور می‌کنند، یکی حتماً جان خود را از دست می‌دهد.

کارلوتا سامی سخنگوی امور پناهندگان سازمان ملل فهرستی از دلایل را برای این فاجعه بیان می‌کند. قاچاقچی‌هایی که انسان‌ها را از دریا عبور می‌دهند این کار را در شرایطی بسیار بد انجام می‌دهند، اکثر آنها با قایق‌های غیراستاندارد و در شرایطی مرگبار جابه‌جا می‌شوند. آنها حتی به سیستمی برای زمان غرق شدن دسترسی ندارند تا به سرویس‌های امداد و نجات اطلاع بدهند. یعنی مشتریان خود را بدون هیچ ایمنی روانه سفر دریایی می‌کنند. علاوه بر آن از تابستان گذشته تاکنون، شاهراه‌های مختلفی را امتحان می‌کنند. این کارِ آنها باعث می‌شود که سازمان‌های مختلف نتوانند اقدامی برای امداد و نجات به شکل موثر داشته‌باشند.

اینجا فرار را بر قرار ترجیح می‌دهند

برنامه‌هایی در دستور کار بود تا راه را بر قاچاقچی‌ها ببندد. این کار قرار بود مانع خطر کردنِ مهاجران بشود. اتحادیه اروپا بیش از 90 نفر عضو از ساحل لیبی را در اختیار گرفته و به کمک آنها قایق‌ها را بازمی‌گرداند. هر قایقی که به سمت ایتالیا در حرکت است بالاخره شناسایی و به کشور خودش بازگردانده می‌شود. این کارها قرار است هم مانع مهاجرت آن دسته از افرادی بشود که از فقر اقتصادی فرار می‌کنند و هم مانع آن دسته‌ای بشود که از جنگ گریزان هستند و می‌خواهند به کشور دیگری پناهنده بشوند. تشخیص این گروه‌ها از یکدیگر نیز بسیار دشوار است. اما گفته می‌شود که حدود 40 درصد از این افراد، تقاضای پناهندگی دارند و باید تحت حمایت‌های بشردوستانه قرار بگیرند.

جنگ داخلی که لیبی با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند شرایط را کاملاً دشوار کرده‌است. دولت ایتالیا در روز دوم آوریل اعلام کرد به دنبال متوقف کردنِ سیل مهاجران است. آنها سعی دارند با تقویت مرزهای لیبی مانع مهاجرت مردم بشوند. اما این مرزها به محل بازی قاچاقچی‌ها تبدیل شده؛ در گذشته در آنها مواد مخدر قاچاق می‌شد و حالا انسان‌ها جابه‌جا می‌شوند. اخیراً نیز توافقی در این زمینه به امضا رسیده‌است. البته خبر زیادی در مورد جزئیات این توافق منتشر نشده‌است.

کشورهایی مانند الجزایر، نیجر و چاد باید روی نیروی جوان خود بیشتر کار کنند و برای آنها شغل ایجاد کنند. بسیاری از آنها شرایط قانونی برای کار ندارند؛ اگر دولت‌ها به این مسئله رسیدگی کنند، جوان‌ها نیز قطعاً کمتر به فرار از کشور خود فکر می‌کنند. هرچند این توصیه‌ها از گوشه‌کنار به گوش می‌رسد اما معلوم نیست که گوش شنوایی هم برای آنها وجود دارد یا خیر. سیستم بسیاری از این کشورها هنوز قبیله‌ای است؛ اداره قبیله‌ها هم قدری متفاوت از دنیای امروز است. برای مثال مردمی که در مرز لیبی با چاد زندگی می‌کنند سال‌ها درگیریِ قبیله‌ای با یکدیگر داشته‌اند. آنها اغلب قراردادی با هم امضا نمی‌کنند و در نتیجه کاری هم پیش نمی‌برند.

مقامات در این مناطق باید فکری به حال کاهش میزان مهاجرت کنند؛ این برای آنها یک بحث حیاتی است. سفری که مردم انتخاب می‌کنند بسیاری خطرناک است. هر روز بر تعداد کسانی‌که جان خود را در دریای مدیترانه از دست می‌دهند افزوده می‌شود. اعداد و ارقام به خوبی نشان می‌دهد که خطر مرگ کاملاً جدی است و کسی باید برای متوقف ساختنِ آن اقدام کند اما چه‌کسی مناسب‌تر از دولت‌های محلی است؟