نیشیجی ‌مکس یک کارخانه تولیدکننده قطعات یدکی خودرو در ژاپن است که مانند بسیاری از دیگر کارخانه‌ها به دنبال کارگر می‌گردد. یافتن کارگر برای کارخانه‌های ژاپنی به کابوس شبانه آنها تبدیل شده‌است. حالا ژاپنی‌ها تنها یک راه‌حل پیش روی خود می‌بینند؛ در شرایطی‌ که بازار کار خالی از نیروی کار است تنها یک راه وجود دارد: افزایش سن بازنشستگی. در یکی از کارخانه‌های ژاپنی که 140 کارگر دارد، 30 نفر از کارگرها بالای 60 سال دارند؛ شاید جالب باشد که بدانید یک نفر 84ساله است و همچنان در این کارخانه کار می‌کند. هیروشی نیشی‌جاما، مدیر ژاپنی می‌گوید: «بازنشسته کردنِ افراد باکفایت و کارآمد در سنین پایین باعث اتلاف سرمایه‌های انسانی می‌شود. اگر آنها مایل باشند کار کنند پس باید کار کنند.»

نیروی کار ژاپن آخرین بار در دهه 90 میلادی به اوج خود رسید که 67میلیون نفر بود؛ از آن زمان تاکنون جمعیت نیروی کار این کشور کوچک شده‌است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد از تعداد آنها دست‌کم 2میلیون نفر کاسته شده‌است. دولت ژاپن پیش‌بینی کرده که جمعیت نیروی کار ژاپن تا نیمه این قرن به کمتر از 42میلیون نفر سقوط کند. دلیل آن نیز کمتر شدن و پیر شدن جمعیت این کشور است. البته تعداد خارجی‌هایی که در ژاپن زندگی می‌کنند در سال 2015 به بالاترین میزان خود که 2میلیون و 200هزار نفر بود، رسید. اما این تعداد از خارجی‌ها هم نمی‌تواند شکاف نیروی کاری را که ایجاد شده پر کند. ژاپن به جای اینکه درهای خود را به روی مهاجران باز کند تنها تلاش می‌کند فشار بیشتری به مردم خودش وارد کند و از توان و ظرفیت آنها استفاده کند.

اکثر شرکت‌ها و کارخانه‌های بزرگ ژاپنی 60سالگی را به عنوان سن بازنشستگی اجباری در نظر گرفته‌اند؛ دلیل اصلی هم این است که می‌خواهند از پرداخت‌ها به سالمندان فرار کنند یا میزان آنها را کاهش بدهند. اما برخی از کسب‌وکارها تا این اندازه دقیق و سخت‌گیر نیستند. در حال حاضر حدود 12میلیون و 600هزار نفر از ژاپنی‌هایی که بالای 60 سال دارند همچنان مشغول به کار هستند. این در حالی است که تعداد آنها در سال 2000 حدود 8میلیون و 700هزار نفر بود. بررسی‌های دولتی نشان می‌دهد که حدود دوسوم از ژاپنی‌هایی که بیش از 65 سال دارند همچنان متقاضی کار تمام‌وقت هستند. به این ترتیب در حال حاضر سن حقیقی برای بازنشستگی در ژاپن نزدیک به 70 سال است. در اکثر کشورها مردم معمولاً خیلی زود بازنشسته می‌شوند. اما ژاپن جزو کشورهای نادر و استثنا در این زمینه است.

*پیرمردهای مدیر

خاکستری شدنِ نیروی کار در ژاپن کاملاً مشهود است. در تاکسی‌ها افراد پیری دیده می‌شوند که پشت فرمان ماشین نشسته‌اند؛ در سوپرمارکت‌ها مردهایی با موهای خاکستری پشت دخل ایستاده‌اند و روبه‌روی در ورودی تمامی بانک‌ها هم پیرمردی به عنوان محافظ ایستاده‌است. رئیس‌ها نیز هرروز پیرتر می‌شوند. میکیو ساساکی رئیس میتسوبیشی 79ساله است. ماساموتو یاشیرو رئیس بانک شینسِی در ژاپن، 87ساله است. تسونو واتانابی سردبیر بزرگ‌ترین روزنامه در گردش دنیا با نام یومیوری شیمبون، 90ساله است.

اینکه افراد با سن بالا همچنان به کار ادامه بدهند امری اجتناب‌ناپذیر است. کِن اوگاتا رئیس کوریشا خطاب به 60ساله‌ها می‌گوید که کشورش هیچ تمایلی برای وارد کردن نیروی کار ندارد پس چاره‌ای ندارد به جز اینکه از افرادی با سن بالا و همچنین از زنان و ربات‌ها به عنوان نیروی کار استفاده کند. مسئله افزایش سن در ژاپن به عنوان مشکلی برای نگهداری افراد مسن نیز بروز پیدا کرده‌است. یعنی افرادی وجود دارند که دیگر توانایی کار کردن ندارند اما کسی برای نگهداری و مراقبت از آنها وجود ندارد. موسسه مکنزی هشدار داده که ژاپنی‌های توانمند باید در این زمینه کمک کنند در غیر این صورت کشور با مشکلات جدی روبه‌رو می‌شود. اگر 10 درصد دیگر از افراد توانایی انجام کار داشتند، 700هزار نیروی کار جدید وارد بازار می‌شد و به این ترتیب مشکل کشور در زمینه کمبود نیروی کار تا سال 2025 برطرف می‌شد. شاید آنها به انگیزه‌ای نیاز دارند و دولت باید به آنها انگیزه بدهد. به هر حال پیرها شاید دیگر بیشتر از این نتوانند کار کنند.

منبع:آینده نگر