انتخابات‌هاي آفريقايي در سال 2016 يك آش شله‌قلمكار بود. البته محسناتي هم داشت؛ در غنا، يك انتخابات نسبتا آرام روند تغيير قدرت را با پيروزي رهبر اپوزيسيون، نانا آكوفو- آدو در سومين شركتش در انتخابات رياست‌جمهوري انجام داد. رييس‌جمهور فعلي اين كشور، جان ماهاما نتيجه انتخابات را پذيرفت و بعد از تاييد نتايج به حريفش تبريك گفت تا هر ناآرامي احتمالي را رفع كرده باشد.

اما اين وضعيت انتخابات در آفريقا معايبي هم داشت؛ در اوگاندا، يووِري موسِوِني پنجمين دوره رياست‌جمهوري خود را در فوريه شروع كرد كه با انتقادات اتحاديه اروپا و آمريكا به دليل نبود شفافيت و صدمه زدن به انتخابات با ارعاب حريفان روبه‌رو شد. نامزد مخالف او، كيزا بسيگ‌يه، دست‌كم چهار با در هشت روز نزديك به انتخابات رياست‌جمهوري بازدداشت شد و از آن موقع، به دليل برگزاري مراسم افتتاحيه رياست‌جمهوري جايگزين مراسم رسمي به جرم وطن‌فروشي محكوم شد.

و نيز بي‌نظمي‌هايي هم در اين ميان وجود داشت؛ در سومالي، انتخابات رياست‌جمهوري سه بار بعد از يك دسته از منازعات و ناامني به تعويق افتاده است چراكه گروه نظامي الشباب به حملات خود در كشور شاخ آفريقا ادامه مي‌دهد. در گامبيا كه يكي از تعجب‌برانگيزترين داستان‌هاي سال 2016 را داشته اما بدبختانه خيلي كوتاه‌مدت بوده است؛ رييس‌جمهور 22 ساله، يحيي جامع، شكست خود را به يك بسازوبفروش املاك، آدام بارو، پذيرفت و تنها يك هفته بعدتر، نقش يك دوربرگردان را بازي كرد و نتيجه انتخابات كان لم‌يكن اعلام شد.

حالا در سال 2017 چه اتفاقاتي خواهد افتاد؟ نيوزويك پنج انتخابات را در كه در سراسر قاره آفريقا در سال آينده مهم خواهد بود ارزيابي كرده كه در ادامه مي‌خوانيد.

انتخابات عمومي كنيا: اوت 2017

تمام چشم‌ها در منطقه بايد روي كنيا، كشوري با اقتصاد مهم در شرق آفريقا، باشد به ويژه اين كه در اين كشور تاريخ نگران‌كننده‌اي در زمينه انتخابات رياست‌جمهوري وجود داشته است. تداركات براي راي‌گيري تماما هم راحت نبوده است؛ يك سلسله از اعتراضات به رهبري اپوزيسيون عليه كميسيون انتخابات كشور باعث مرگ افراد زيادي در درگيري با نيروهاي امنيتي شد. اعضاي كميسيون مستقل انتخاباتي قبول كرده‌اند كه در ماه اوت استعفا بدهند و براي راي‌گيري كميسيون تازه‌اي روي كار بيايد. اما درگيري‌ها حوادث انتخابات سال 2007 را به ياد مي‌آورد كه بعد از آن ماه‌ها كشور در ناآرامي قرار داشت و حدود هزار و 200 نفر كشته شدند. نامزدهاي عمده به احتمال خيلي زياد همان‌هايي خواهند بود كه در سال 2013 در انتخابات شركت كردند؛ اوهورو كنياتا، رييس‌جمهور فعلي، و حريف كهنه‌كارش، رائيلا اودينگا. فساد و امنيت احتمالا مهم‌ترين مسايل در بحث‌هاي انتخاباتي خواهد بود. يك گزارش از مركز رصد و رتبه‌بندي فساد در جهان نيز كنيا را جزو سه كشور با بيشترين فساد در دنيا معرفي كرده است؛ در حالي كه الشباب نيز حملات خود به شهرهاي مرزي كنيا را ادامه مي‌دهد. كنياتا همچنين خاطر نشان كرده است كه كشورش ممكن است خروج از دادگاه جنايي بين‌المللي را متوقف كند،‌ در حالي كه هر دولت جديد نيز بايد تعطيلي كمپ پناهجويان داداب را كه بيش از 20 سال است بيش از 300 هزار پناهجو را در آنها محاصره كرده مد نظر قرار دهد. 

انتخابات عمومي ليبريا: اكتبر 2017

در انتخابات آتي رياست‌جمهوري در كشور غرب آفريقا به احتمال زياد كسي در مركز توجهات خواهد بود كه چندان زياد در راس قدرت باقي نخواهد ماند. الن جانسون سيرليف، رييس‌جمهوري كنوني ليبريا و اولين زني كه به رياست‌جمهوري يك كشور آفريقايي رسيده است، در حال پايين آمدن از قدرت به دليل اتمام دومين دوره رياست‌جمهوري خود است. باقي ماندن او در قدرت نيازمند به اصلاح قانوني اساسي اين كشور خواهد بود.

دوره حضور او در مقام رياست‌جمهوري ليبرا يك دوره پرحادثه بود و او در سال 2011 به پاس تلاش زياد براي كمك به احياي كشورش و خروج از يك جنگ داخلي وحشتناك و نيز تلاش براي واكنش مناسب به همه‌گيري ابولا در ليبريا كه گفته شده است بيش از 4 هزار و 800 نفر را كشته و رشد اقتصادي كشور را كاهش داده، به طور مشترك جايزه صلح نوبل را كسب كرد. 

با پايين آمدن سيرليف از قدرت، شخصيت‌هاي رنگ‌به‌رنگ گوناگوني در حال تلاش براي جايگزين شدن به جاي او خواهند بود. ژرژ وه‌آ، يكي از محبوب‌ترين فوتباليست‌هاي قاره آفريقا براي همه دوران‌ها، اعلام كرده است كه براي بار دوم در انتخابات رياست جمهوري شركت خواهد كرد، بعد از اين كه يك بار در سال 2005 توسط سيرليف شكست خورد. يكي از كساني كه وه‌آ مي‌تواند با آنها روبه‌رو شود ژوئل هوارد تيلور، يك سناتور و همسر سابق چارلز تيلور،‌ است كه در مقام فرمانده نظامي ليبريا از سوي دادگاهي كه سازمان ملل تشكيل داده بود محكوم به جنايت جنگي در سيرا لئون شده است. 

انتخابات رياست‌جمهوري رواندا: اوت 2017

در 22 سالي كه بعد از نسل‌كشي سال 1994 رواندا بوده، سياست اين كشور تقريبا به طور كامل مترادف با پل كاگامه بوده است. اين رييس‌جمهور 59 ساله يك فرمانده در جبهه ميهن‌پرستان رواندا بود كه براي آتش‌بسي كه باعث اتمام كشتار بيش از 800 هزار اقليت توتسي و ميانه‌روهاي قوميت هوتو توسط افراطي‌هاي هوتو شده بود مذاكره مي‌كرد.

از آن موقع، كاگامه نزد سازمان‌هاي بين‌المللي از خوش‌نامي برخوردار است چراكه رواندا را از يك منطقه جنگي به كشوري باثبات و خوشبخت تبديل كرد. بين سال‌هاي 2001 تا 2015، كشور باريك و محصور در خشكيِ رواندا به طور ميانگين داراي رشد توليد ناخالص داخلي 8 درصدي بوده است و بعد از جزيره موريس كه يك بهشت مالياتي است، به عنوان دومين كشور از نزديك سهولت انجام كسب‌وكار در آفريقاي زير خط صحرا طبقه‌بندي مي‌شود. بر اساس آمار اتحاديه بين‌المجالس، اين كشور حتي داراي بيشترين نماينده زن در پارلمان است و نزديك به 64 درصد نمايندگان پارلمان رواندا را زنان تشكيل مي‌دهند.

اما عده‌اي استدلال مي‌كنند كه پيشرفت رواندا ناشي از نبود مخالفان سياسي در اين كشور است. وقتي كه اين كشور در سال 2015 يك همه‌پرسي برگزار كرد تا مدت دوره رياست‌جمهوري را محدود كند، بيش از 98 درصد جمعيت به نفع اين همه‌پرسي راي دادند و مسير كاگامه را براي سومين دوره بر سر قدرت هموار كردند و باعث شدند كه او به طور بالقوه تا سال 2034 در راس قدرت باقي بماند.

انتخابات عمومي آنگولا: اوت 2017

همانند ليبريا، انتخابات آنگولا نيز به احتمال زياد براي كنار رفتن رييس‌جمهور بسيار مهم خواهد بود. جنبش مردمي آزادي آنگولا كه حاكم بر اين كشور است، در 10 دسامبر گذشته اعلام كرد كه خوزه ادواردو دو سانتوس كه براي 37 سال در كشور حكومت كرده، بازنشسته خواهد شد و وزير دفاع، خوائو لورنزو، جايگزين او خواهد شد.

دو سانتوس طي نزديك به چهار دهه بودن در راس قدرت، بعد از تئودورو اوبيانگ در گينه استوايي، به عنوان دومين رهبر يك كشور آفريقايي از نظر طول مدت حكومت شناخته مي‌شود كه توانسته يك خاندان سياسي و اقتصادي بسازد. او دختر خود، ايزابل دوس سانتوس،‌ را به عنوان رييس شركت دولتي نفت اين كشور يا شركت «سونانگول» منصوب كرده و پسرش، خوزه فيلومنو دو سوسا دوس سانتوس، هم رييس صندوق ذخيره مالي اين كشور با دارايي 5 ميليارد دلار است.

در سيستم انتخاباتي آنگولا، رهبر هر حزبي كه اكثريت پارلمان را در اختيار بگيرد، به طور خودكار رييس دولت نيز خواهد شد. جنبش مردمي آزادي آنگولا 175 كرسي از 220 كرسي مجلس ملي را در اختيار دارد كه به اين معني است كه به احتمال خيلي زياد لورنزو در راي‌گيري سال 2017 به عنوان رييس‌جمهور شناخته خواهد شد.

اما همان طور كه سيمون اليسون، تحليل‌گر در موسسه مطالعات امنيت كه يك اتاق فكر امنيتي است، مي‌گويد، دوس سانتوس به دليل تمام كردن جنگ داخلي داراي وجهه خوبي است و احتمالا مردم به خاطر همين وجهه خوبي كه داشته، برخي از مسايل ناخوشايند دوران حكومت او مثل خشونت به خرج دادن عليه مخالفان سياسي را ناديده بگيرند.

انتخابات عمومي جمهوري دموكراتيك كنگو: ؟ 2017

مورد كشور بيشتر مي‌تواند موردي از آرزو باشد تا مورد از انتظار اتفاقي كه قرار است بيفتد. كنگو در نوامبر گذشته براي انتخابات رياست‌جمهوري و پارلمان نظرسنجي كرد، پيش از اين كه دوره دوم – و طبق قانون اساسي، دوره آخر – رياست‌جمهوري ژوزف كابيلا به پايان برسد. اما اين اتفاق نيفتاد.

كابيلا مدعي شده است كه بيش از 10 ميليون راي‌دهنده در انتخابات اخير ثبت‌نشده هستند و كميسيون انتخابات هم گفته است كه احتمالا انتخابات را تا اوايل سال 2018 به تعويق خواهد انداخت. به اصطلاح تاخير در زمان برگزاري انتخابات مخالفان سياسي را عصباني كرده و معترضان خياباني از نظر تعداد كشته در خيابان‌هاي اين كشور ركورد شكسته است؛ در ماه سپتامبر گذشته، گزارش شد كه بيش از 50 نفر در درگيري‌هاي خياباني در كينشازا در پايتخت كنگو كشته شده‌اند.

زمان نهايي انتخابات به احتمال خيلي زياد به اين بستگي دارد كه كابيلا و نيز مخالفان سياسي او، چه واكنشي در هنگام پايان پذيرفتن دوره دوم رياست‌جمهوري كابيلا از خود نشان دهند. ديوان عالي كشور اجازه داده است كه رييس‌جمهور فعلي در يك دوره انتقالي در قدرت باقي بماند اما ائتلاف مخالفان گفته‌اند كه با پايان پذيرفتن رياست‌جمهوري او،‌ اعتراضات خياباني و اقدام عليه كابيلا را شدت خواهند بخشيد. در يك نظرسنجي كه اخيرا در ميان 7 هزار و 500 نفر از شهروندان كنگو انجام شده بود، سه‌چهارم آنها راي داده بودند كه كابيلا بايد قبل از انتهاي سال 2016 از قدرت كناره‌گيري كند. اين وضعيت كار كابيلا را براي يك سال بيشتر ماندن در قدرت بدون اين كه انتخابات برگزار شود سخت‌تر كرده است. 

منبع: نيوزويك/ ترجمه: مجله آینده نگر