نقطه مرکزی کارزار تبلیغاتی رییس‌جمهور منتخب آمریکا، دونالد ترامپ، در انتخابات ریاست جمهوری این کشور این بود که فرصت‌های شغلی در نتیجه قرادادهای تجاری بد از آمریکا خارج می‌شود. اما این استدلال می‌تواند بر اساس یک فرض اشتباه بنا شده باشد.

وب‌سایت رسمی دونالد ترامپ، با نقل قول از نتایج تحقیق موسسه سیاست‌های اقتصادی در سال 2007، می‌گوید که «آمریکا نزدیک به یک‌سوم مشاغل تولیدی خود را از زمانی که پیمان نفتا امضا شد از دست داده و 50 هزار کارخانه در آمریکا از زمانی که چین عضو سازمان تجارت جهانی شده از دست رفته است».

بر اساس این روایت، سیاست‌های تجاری آمریکا، افزایش کسری تجاری بین آمریکا با مکزیک و کانادا و نیز «رفتار یارانه‌ای غیرمنصفانه» چین، متهم به «غیرصنعتی شدن» آمریکا و از بین رفتن طبقه متوسط آن شده است.

در واقع، آمریکا بین سال‌های 2000 تا 2010 میلادی حدود 5.6 میلیون شغل خود را از دست داده است. اما طبق یک مطالعه در مرکز تحقیقات کسب‌وکار و اقتصاد دانشگاه ایالتی بال، 85 درصد این از دست رفتن مشاغل در حقیقت مربوط به تغییرات فناوری – عمدتا خودکار شدن تولید- است تا این که بیشتر مربوط به تجارت بین‌المللی باشد.

این اتاق فکر دریافته است با وجود این که شغل‌های درون کارخانه‌ها با شیب تندی کاهش یافته اما بخش تولید با بهره‌وری بیشتر و رشد خروجی صنعتی مواجه بوده است. میریا سولیس، یکی از مقامات ارشد موسسه بروکینگز، تذکر می‌دهد که «اگر بخواهم ساده بگویم، ما با تعداد نفرات کمتری کالاهای بیشتری تولید می‌کنیم».

کارخانه‌های آمریکایی به تدریج به این مرحله رسیده‌اند که کارگر انسانی را با روبات جایگزین کنند. سولیس می‌گوید: «خودکار شدن که کارخانه‌های آمریکایی را تغییر داده است، باعث شده میلیون‌ها کارگر با مهارت کمتر بیکار شوند. فناوری‌های به سرعت گسترش‌یابنده مثل روبات‌ها و چاپگرهای سه‌بعدی این روند را تشدید کرده است.»

گروه مشاوره بوستون تخمین زده است در حالی که «یک جوشکار انسانی امروزه ساعتی حدود 25 دلار دستمزد و کارانه می‌گیرد، هزینه عملیاتی یک ساعت کار معادل آن برای یک روبات در حدود 8 دلار است». مطابق با محاسبات این گروه مشاوره، هزینه اضافی تعمیر و نگه‌داری یک سیستم روباتیک – شامل پیاده‌سازی، نگه‌داری و هزینه‌های عملیاتی – باید در یک دوره زمانی پنج‌ساله مستهلک شود. این گروه می‌گوید که «در عرض 15 سال، شکاف بین نیروی انسانی و روبات حتی با شدت گسترش خواهد یافت». این روند، همان طور که بسیاری به آن اشاره کرده‌اند، برگشت‌ناپذیر است.

این حرف به این معنی نیست که تجارت با چین یا دیگر کشورها ارتباطی به از دست رفتن فرصت‌های شغلی نداشته است. تحقیق دانشگاه ایالتی بال نشان داده است که 13 درصد از بین رفتن کل مشاغل در بخش تولید در نتیجه تجارت بوده است. یک تحقیق دیگر که تازه‌تر است، در دانشگاه ام‌آی‌تی انجام شده و تخمین زده است که افزایش وارادات از چین طی بازه زمانی 1999 تا 2011، تا 2.4 میلیون شغل را در آمریکا از بین برده است.

به طور کلی می‌توان گفت که این مسایل نشان می‌دهد که یکی از اهداف عمده سیاست‌گذاری کابینه جدید آمریکا که افزایش حمایت از تولید داخلی باشد، به احتمال خیلی کم خواهد توانست مانع بزرگ‌تری در مقابل خودکارسازی تولید و تغییر اقتصاد به یک اقتصاد دیجیتالی باشد.