یکی از کشورهایی که در دنیای امروز به بی‌ثباتی شهرت پیدا کرده بود، ظاهرا در مسیر تبدیل‌شدن به یکی از اقتصادهای پر رشد جهان حرکت می‌کند.

عراق که با معضلات ناشی از جنگ‌های درازمدت و نیز حضور داعش دست و پنجه نرم می‌کند، برخلاف انتظارات در عرصه اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خوب عمل کرده است. بنا بر اطلاعات منتشر شده توسط بانک جهانی، انتظار می‌رود اقتصاد عراق در سال ۲۰۱۶ میلادی رشد ۷.۲ درصدی را تجربه کند. اقتصاد عراق درواقع دارد از انقباض ۹ درصدی در سال ۲۰۱۵ میلادی بیرون می‌آید و جالب اینجاست که این کشور توانسته رشد متوسط اقتصادی کشورهای خاورمیانه را که بالغ بر ۳ درصد بوده، پشت سر بگذارد و از آنها پیشی بگیرد.

پیش‌بینی می‌شود که عراق به تدریج به آهن‌ربای عظیمی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی تبدیل شود و البته کارشناسان معتقدند که این روند خیلی سریع‌تر از آنچه تصور می‌شود رخ خواهد داد.

عراق همچنان با حضور داعش در برخی مناطق کشور درگیر است و عملیات نظامی برای بیرون‌راندن آنها ادامه دارد؛ اما این مساله باعث نشده که دست عراق در مناطق دیگر بسته باشد. همچنین بیرون‌آمدن اوپک (سازمان کشورهای صادرکننده نفت) از بن‌بست سال‌های اخیرش و بهبود اندک قیمت نفت در بازارهای جهانی به سود عراق تمام شده است.

عراق در زمینه نفت، یک مزیت بزرگ نسبت به برخی کشورهای دیگر در خاورمیانه دارد. مثلا اگر عراق را با عربستان سعودی مقایسه کنید، مشخص می‌شود که عربستان سعودی به شکلی سنگین به قیمت سه رقمی هر بشکه نفت در گذشته وابسته بوده و بودجه داخلی‌اش را بر اساس آن تامین می‌کرده است. اما عراق با وجود ارزانی نفت، توانسته بهتر از کشورهای وابسته به نفت در منطقه عمل کند.

عراق همچنین در زمینه دریافت کمک‌های بین‌المللی وضعیت خوبی داشته است. این کشور اخیرا توانست وام ۵.۴ میلیارد دلاری از صندوق بین‌المللی پول بگیرد.

شوان طاها از موسسه ربیع (بنگاه واسطه‌گری در بغداد) در این خصوص می‌گوید: «برای کشوری مثل عراق، سقوط قیمت نفت از صد دلار به سی دلار ویرانگر بود. اما قیمت متوسط بشکه‌ای پنجاه دلار به این معنی است که اوضاع چندان هم بد نیست. در عین حال چنین قیمتی باعث می‌شود عراق کاملا خودش را وابسته به نفت نکند و چنین انتظاری اصلا وجود نداشته باشد. اقتصاد عراق در چنین شرایطی برای رشد تلاش خواهد کرد.»

وام صندوق بین‌المللی پول نیز به این معناست که عراق اعتباری کسب کرده و از چشم سرمایه‌گذاران، گزینه‌ای مردود به شمار نمی‌آید. اگزاتیکز -یک شرکت سرمایه‌گذاری مستقر در لندن که حوزه کاری‌اش بازارهای نوظهور است- در عرصه خرید اوراق قرضه عراق مشاوره ارائه می‌دهد و در سال جاری میلادی شاهد افزایش علاقمندی به سرمایه‌گذاری در عراق بوده است.

از سوی دیگر بنا بر پیش‌بینی اگزاتیکز، بدهی‌های عراق احتمالا در سال جاری میلادی به کم‌تر از ۷۹ درصد از تولید ناخالص داخلی خواهد رسید.

اما یک مشکل بزرگ برای عراق وجود دارد: به‌قدرت رسیدن دونالد ترامپ در آمریکا باعث شده دلار به بالاترین ارزش خود در سیزده سال اخیر برسد و این مساله برای عراق نگران‌کننده است، زیرا بازارهای نوظهور مجبور می‌شوند به دلیل تضعیف واحد پول خود در برابر دلار، هزینه بیشتری را بابت پرداخت بدهی‌هایشان متحمل شوند.

آلن کمرون، اقتصاددان اگزاتیکز در لندن در این خصوص می‌گوید:‌«انتخاب دونالد ترامپ مثل شمشیری دولبه برای عراق عمل کرده است. از یک سو انتخاب او باعث کاهش مداخلات آمریکا در مناقشات خارجی خواهد شد و حمایت آمریکا از برخی متحدانش در خاورمیانه را کم خواهد کرد. اما بحث افزایش ارزش دلار که بعد از انتخاب ترامپ رخ داده، به ضرر عراق است و در عین حال، مشکل مقابله با داعش نیز همچنان وجود دارد و باید دید عراق در این خصوص چگونه عمل خواهد کرد.»

بحث در خصوص افزایش سرمایه‌گذاری‌ها در عراق در حالی مطرح می‌شود که این کشور از لحاظ منابع نفت، ظرفیت‌ها، حاصلخیز بودن زمین‌ها و پتانسیل کشاورزی، مکانی مناسب و سودآور برای سرمایه‌گذاری و توسعه است. اما تا تحقق اهداف در این خصوص، راهی بسیار دراز پیش روی عراق قرار دارد. کامرون در این خصوص می‌گوید: «عراق نوعی از منابع طبیعی را در اختیار دارد که این کشور را در رده بازارهای نوظهور قرار می‌دهد اما در عین حال از برخی امکانات و پتانسیل‌ها برای تبدیل‌شدن به بازار نوظهور نیز محروم است. ممکن است چند دهه طول بکشد تا این مشکل برطرف شود.»

در همین حال، صاحبنظران دیگری معتقدند تا زمان برقراری ثبات در عراق نمی‌توان به چیزی امید بست. دیوید گریسون مدیرعامل آورباک کریسون- یک شرکت واسطه‌گری بین‌المللی مستقر در نیویورک- در این خصوص می‌گوید: «وقتی در کشور ناامنی و بی‌ثباتی وجود داشته باشد، بازیگران مهمی مثل بانک‌ها وارد عمل نمی‌شوند. همچنین شرکت‌هایی که مستقیما روی مصرف‌کنندگان متمرکز هستند نمی‌توانند ریسک کنند و وارد چنین بازاری شوند.»

با این وجود، گریسون می‌گوید ارزانی نفت و تاثیر آن روی اقتصاد عراق باعث نشده سرمایه‌گذاری در حوزه‌های مختلف در عراق از بین برود و به خصوص در حوزه‌های مرتبط با نفت،‌ می‌توان شاهد حضور گسترده سرمایه‌گذاری‌ها بود.

آنچه که مسلم است این است که سرمایه‌گذاران در هر کشوری به دنبال «فرصت» می‌گردند. این فرصت حتی در کشوری که ثبات کامل نداشته باشد هم می‌تواند مشاهده شود و مورد استفاده قرار بگیرد و آن کشور به تدریج راه خود را به سمت تبدیل به بازار نوظهور باز کند. احتمالش هست که عراق در همین الگو جا بگیرد.

منبع: سی‌ان‌بی‌سی

ترجمه: آینده نگر