اعضای کمیسیون گردشگری اتاق تهران در بیست‌وششمین نشست خود میزبان رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بودند. زهرا احمدی‌پور که مدت زیادی نیست به عنوان معاون رییس‌جمهور و رییس سازمان کار خود را آغاز کرده است، در این نشست از برنامه‌های خود برای رفع مشکلات شاخص در حوزه گردشگری سخن گفت. در این نشست نمایندگان بخش خصوصی و مسوولان سازمان تاکید کردند برای بهبود این صنعت و بهره‌برداری از ظرفیت‌های بالای کشور در این حوزه تعامل بخش خصوصی و دولت برای ایجاد یک نهضت ملی گردشگری الزامی است.

تقویت تعامل بخش‌خصوصی و سازمان گردشگری
در ابتدای این نشست، رییس کمیسیون گردشگری اتاق تهران بر آمادگی بخش خصوصی صنعت توریسم و گردشگری برای همکاری و تعامل با دولت و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در مسیر توسعه و تقویت این صنعت در کشور تاکید کرد.  محسن مهرعلیزاده با اشاره به فعالیت‌های اتاق تهران در راستای تقویت تشکل‌ها، ایجاد کمیسیون گردشگری در این اتاق را در جهت همفکری هر چه بیشتر فعالان این حوزه برای بررسی موانع و مشکلات صنعت گردشگری و رسیدگی به رفع آن در گفت‌و‌گوی با دولت عنوان کرد و افزود: فعالان بخش خصوصی انتظار دارند بستر همکاری و تعامل فعالان این حوزه با سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بیش از گذشته فراهم شود.

همه با هم برای ایجاد نهضت ملی گردشگری
نایب رییس اتاق بازرگانی تهران نیز در این نشست، با تبریک به زهرا احمدی‌پور برای انتصاب به ریاست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، اظهار امیدواری کرد که دوره مدیریت وی بر این سازمان طولانی‌مدت باشد تا بخش خصوصی صنعت گردشگری بتواند در کنار دولت، برنامه‌ریزی‌ها و دستیابی به اهداف توسعه‌ای این صنعت را به طور منسجم و پیوسته به پیش برد. مهدی جهانگیری در سخنان خود، بر ایجاد نهضت ملی صنعت گردشگری در کشور تاکید کرد که به گفته وی، این نهضت تنها با تعامل دولت و بخش خصوصی شکل خواهد گرفت. او با اشاره به اینکه ارزش درآمد صنعت گردشگری ایران در حال حاضر به 8 میلیارد دلار رسیده است، افزود: کسب این درآمد در شرایطی به دست آمده است که طی سال‌های اخیر، اقتصاد کشور و فعالان این عرصه با مشکلات متعددی رو به رو بوده‌اند، با این وجود کماکان شاهد بی‌توجهی دولت به این صنعت و فعالان این حوزه هستیم.

نایب رییس اتاق تهران تصریح کرد: اگر انتظار داریم که به درآمد 25 میلیارد دلار برای صنعت گردشگری دست پیدا کنیم و سهم 2 درصدی از درآمد جهانی این صنعت را داشته باشیم، باید نقش صنعت گردشگری و عوامل آن در اقتصاد کشور دیده شود.

جهانگیری، استفاده از منابع صندوق توسعه ملی، تسهیل حضور بخش خصوصی در نمایشگاه‌های جهانی گردشگری و نیز تامین زیرساخت‌های توسعه این صنعت در کشور را جزو دغدغه‌های امروز بخش خصوصی این حوزه عنوان کرد.
وی در بخش دیگری از سخنانش، نسبت به نبود هتل‌های پنج ستاره در پایتخت انتقاد کرد و گفت: در حالی صنعت گردشگری و درآمدهای ناشی از آن به عنوان یکی از ظرفیت‌های بالقوه ارتقای اقتصاد کشور عنوان می‌شود که شهرداری تهران با اعمال سخت‌گیری‌ها، مانع جدی بر سر راه توسعه زیرساخت‌های این صنعت و ایجاد هتل‌های مجهز در این کلان‌شهر شده است، حال آنکه در استانبول نزدیک به 80 هتل پنج ستاره و در امیرنشین دبی نیز با 2 میلیون نفر جمعیت، بیش از 80 هتل پنج ستاره به گردشگران خدمات می‌دهند اما در تهران پس از گذشته 38 سال از انقلاب اسلامی، هنوز ضعف بسیار بزرگی در این زمینه وجود دارد و نمود آن در تعداد هتل‌های ساخته شده بارز است.

تدوین برنامه ملی گردشگری ایران
پس از سخنان نایب‌رییس اتاق تهران در مورد مشکلات صنعت گردشگری، یعقوب امین‌زاده، کارشناس کمیسیون گردشگری اتاق تهران، گزارشی از وضعیت صنعت گردشگری در دنیا و مقایسه آن با ایران و نیز چالش‌ها و راهکارهای توسعه این صنعت در کشور را ارائه کرد. امین‌زاده با اشاره به گزارش‌های جهانی از صنعت گردشگری گفت: بر اساس آمار شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC) طی سال 2015 میلادی، یک میلیارد و 186 میلیون نفر گردشگر، درآمدی معادل 1260 میلیارد دلار را ایجاد کرده‌اند و این در حالی است که سهم گردشگری از صادرات جهانی در این سال، حدود 1.5 تریلیون دلار بوده است.

امین‌زاده با بیان اینکه بر اساس شاخص‌های شورای رقابت‌پذیری سفر و گردشگری مجمع جهانی اقتصاد، ایران رتبه نهم از حیث اماکن ثبت شده جهانی و رتبه دهم از لحاظ میراث فرهنگی را دارد، افزود: با این وجود، از میزان صادرات 1300 میلیارد دلاری گردشگری جهان در سال 2015، سهم ایران تنها یک‌هزارم این میزان بوده است که جای تاسف دارد. وی چالش اصلی صنعت گردشگری ایران را، نبود برنامه ملی توسعه صنعت گردشگری عنوان کرد و افزود: این در حالی است که جایگاه بخش خصوصی در صنعت گردشگری در حوزه کلان اقتصاد کشور، گم و محدود است. او ادامه داد: گردشگری به شیوه‌ای که در ایران مرسوم است در هیچ کجای دنیا مرسوم نیست و صنعت گردشگری ایران بعد از گذشت 38 سال از انقلاب اسلامی هنوز فاقد برنامه ملی است. به گفته وی، راهکار اصلی توسعه صنعت گردشگری ایران، تدوین و اجرای برنامه ملی توسعه صنعت گردشگری کشور است و تدوین این برنامه نیز مستلزم حضور تمامی ذی‌نفعان این صنعت در مرحله تدوین آن است.

جایگزینی درآمد نفت با درآمد گردشگری
پس از ارائه این گزارش، محمدرضا خائف، نایب رییس کمیسیون گردشگری اتاق تهران با اشاره به اینکه در ایران امکانات درخوری برای گردشگران خارجی وجود ندارد، گفت: دولت در سال‌های گذشته، برای توسعه گردشگری در کشور برنامه‌ای نداشته و اگر برنامه‌ای هم وجود داشته بسیار ضعیف بوده است. در حالی که درآمد گردشگری می‌تواند جایگزین درآمد حاصل از فروش نفت شود و به اقتصاد کمک کند. خائف با اشاره به اینکه حدود دو سال پیش، یک گروه هتل‌سازی با عنوان «بنچ» وارد ایران شدند گفت: این گروه هتل‌سازی درآن سال نتوانستند شرکای خود را در ایران بیابند. اما ظاهرا اکنون با یکی از شرکت‌های هتل‌سازی، ارتباط برقرار کرده و قرار است درهفتم و هشتم فوریه 2017 کنفرانسی با موضوع سرمایه‌گذاری در ایران برگزار کنند.

 خائف اعلام کرد که این گروه هتل‌سازی با اهدافی چون سرمایه‌گذاری در ایران، مدیریت هتل‌های موجود وگشایش فاینانس وارد ایران می‌شوند و انتظار این است که دولت از آنها حمایت کند.  موضوع دیگری که این عضو هیات نمایندگان اتاق تهران برآن دست گذاشت، ساماندهی تعطیلات پایان هفته بود. از نظر او و بسیاری از فعالان اقتصادی تغییر تعطیلات پایان هفته از پنجشنبه و جمعه به جمعه و شنبه می‌تواند کمک قابل توجهی به توسعه گردشگری داخلی و اقتصاد کند.
 
در ادامه این نشست، محمود نجفی‌عرب، دیگر عضو کمیسیون گردشگری اتاق تهران، نوبت سخن را به دست گرفت و با بیان اینکه سرمایه‌گذاری در حوزه تولید صنعتی، سرمایه‌گذاری کلانی را می‌طلبد، گفت: منابع موردنیاز در صنایع خدماتی، یک دهم حوزه تولید صنعتی است. ضمن آنکه، اگر صنعت گردشگری توسعه یابد، دغدغه دولت در مورد اشتغال نیز تا حدودی مرتفع خواهد شد. اما به نظر می‌رسد مانع اصلی توسعه این بخش در عدم هماهنگی میان دستگاه‌ها نهفته باشد.

نجفی‌عرب به برخی کاستی‌ها در جذب گردشگران خارجی اشاره کرد و گفت: جذب گردشگر خارجی، افزون بر برنامه‌ریزی‌های کلان نیازمند رعایت برخی الزامات در سطح خرد است؛ این مسایل خرد شامل تمام مراحل حضور گردشگر در کشور از نحوه پذیرش آنان در گیت‌های ورودی فرودگاه‌ها تا مراحل بعدی است.  او خطاب به رییس جدید سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری این خواسته را مطرح کرد که سازمان در جهت همسو کردن دستگاه‌های دخیل در حوزه گردشگری با قدرت عمل کند.

درخواست تغییر فصل برگزاری نمایشگاه‌ها
ابراهیم پورفرج، رئیس هیات‌مدیره جامعه تورگردانان ایران نیز خواستار تلاش رییس سازمان برای تغییر نگرش به گردشگری از موضوعی فرهنگی به یک رشته صنعتی و اقتصادی شد. او گفت: بهتر است امروز به جای طرح چالش‌های صنعت گردشگری، یک خواسته را از رییس سازمان گردشگری مطالبه کنیم. از آنجا که بهار و پاییز فصل ورود گردشگر به ایران است، این مساله را در هیات دولت مطرح کنند که در این دو فصل از برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی و سمینار پرهیز شود تا هتل‌ها به جای میزبانی از میهمانان این مراسم‌ها، میزبان گردشگران باشند. حال آنکه نمایشگاه‌های تخصصی نیز می‌تواند در فصول تابستان و زمستان برگزار شود.

قوانین موازی و مزاحم شناسایی و حذف شود
صباغی که به نمایندگی از کمیسیون گردشگری اتاق ایران در این نشست حضور یافته بود، از ضرورت شناسایی و حذف قوانین مزاحم و موازی برای سرمایه‌گذاران خارجی سخن گفت و افزود: در شرایط کنونی، لازم است سازمان به تعیین مقاصد گردشگری بپردازد و برای رونق صنعت گردشگری در این مناطق برنامه‌ریزی کند.

گردشگری در ایران گران است
هم‌چنین اکبر غمخوار، عضو هیات مدیره انجمن خدمات گردشگری استان تهران وقتی پشت تریبون قرار گرفت، او خطاب به احمدی‌پور گفت: انتظار این است که شما چند مساله را مرتفع کنید؛ نخست ارزان‌سازی سفر در ایران است. ایران به لحاظ گردشگری کشور گرانی است و خدمات هتل‌های ما گران است. درخواست دیگر، متنوع‌سازی زمان و مناطق گردشگری است؛ ایجاد تعطیلات زمستانی و ایجاد تنوع در مقاصد گردشگری از جمله راهکار‌های حل این مساله است.
 او با اشاره به اینکه مسایل حوزه گردشگری فرابخشی است، گفت: سازمان باید نسبت به هماهنگ‌سازی متولیان سایر بخش‌های مرتبط با گردشگری با مشارکت تشکل‌ها اقدام کند.  غمخوار بر این عقیده بود که بخش خصوصی فعال در حوزه گردشگری به بلوغ لازم نرسیده و این درخواست را مطرح کرد که دولت به ایجاد تشکل‌های قوی در این بخش کمک کند. او هم‌چنین عقیده داشت که فرصت باقی‌مانده برای رییس تازه سازمان بسیار اندک است و نباید انتظار معجزه از احمدی‌پور داشت.

 شهرام شیروانی از اتحادیه هتل‌داران نیز در پاسخ به سخنان اکبر غمخوار به این سخنان بسنده کرد که خدمات هتل‌ها در ایران گران نیست و مانند سایر کشورها، بهره‌گیری از امکانات هتل‌ها در فصول مختلف متفاوت است.

نیاز به نوسازی ناوگان حمل‌ونقل
سیده فاطمه مقیمی، عضو هیات رییسه اتاق تهران، نیز توسعه صنعت گردشگری را به عنوان یکی از راهکارهای کاهش اتکا به درآمدهای نفتی و افزایش تولید ناخالص داخلی برشمرد و گفت: انتظار این است که رییس جدید سازمان گردشگری با تعامل سازنده با سازمان‌های دیگر اثر مثبتی بر صنعت گردشگری داشته باشند.  او که خود یکی از فعالان حوزه حمل و نقل است، تصریح کرد توسعه و نوسازی ناوگان حمل و نقل زمینی، هوایی و دریایی کشور یکی از نیازهای اولیه صنعت گردشگری است.

آموزش و پرورش مخالفت تغییر تعطیلات پایان هفته است
پس از این سخنان نمایندگان تشکل‌های بخش خصوصی، نوبت به مقامات سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری رسید تا هم نظرات خود را بیان کنند و هم به پرسش‌های مطرح شده پاسخ دهند. از همین رو مرتضی رحمانی موحد، معاون گردشگری سازمان در ابتدای سخنانش به این نکته اشاره کرد که اکنون اتاق‌های بازرگانی، از جمله اتاق تهران، سه شاخص بین‌المللی مقبولیت، مشروعیت و جامعیت را برای شکوفایی و توسعه فعالیت‌های خود دارا هستند.
او در مورد برنامه ملی توسعه گردشگری نیز توضیحاتی ارائه کرد و گفت: اجرای ناموفق دو برنامه ملی توسعه گردشگری طی 20 سال اخیر، در سازمان مورد مطالعه قرار گرفته و ریشه‌یابی شده است. ما دریافتیم که مساله اصلی، نبود پیش‌نیاز تصویب این برنامه یعنی نبود یک برنامه راهبردی است که همه نهادها ملزم به رعایت آن باشند و اکنون این سیاست راهبردی در حال تدوین است. رحمانی با اشاره به اینکه ساماندهی تعطیلات یکی از زیرساختی‌ترین موضوعات توسعه سفر است، افزود: پرونده ساماندهی تعطیلات سه سال است که در دولت گشوده شده؛ اما برخی دستگاه‌ها از جمله وزارت آموزش و پرورش با آن مخالف هستند. این وزارتخانه موافق تغییر ترکیب سنتی تعطیلات پایان هفته نیست. این موضوع البته اکنون در شورای اجتماعی دولت در حال بررسی است و چنانچه در این شورا به تصویب برسد به هیات دولت ارجاع خواهد شد.

گردشگری، ظرفیتی برای خروج از اقتصاد تک محصولی
 در ادامه این جلسه نوبت به رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری رسید که دیدگاه‌های خود را با فعالان حوزه گردشگری در میان بگذارد. احمدی‌پور در ابتدای سخنانش عنوان کرد که دچار نوعی پارادوکس شده است. او گفت: پارادوکس از این جهت که تا پیش از شهریور ماه در محافل دانشگاهی، به عنوان یک محقق و پژوهشگر دولت مورد انتقاد قرار می‌دادم که چرا از گشایش‌های پیش آمده پس از برجام به نحو شایسته استفاده نکرده و خوشه‌های گردشگری را در ایران شکل نداده است. اکنون در جایگاه معاونت رییس‌جمهوری باید پاسخ دهم که چرا این اتفاق رخ نداده است. احمدی‌پورافزود: در زمستان سال 1393 زمانی که قرار بود، ضوابط ملی آمایش سرزمین مورد بازنگری قرار گیرد، تدوین بخشی از این ضوابط را ما به عنوان کمیته‌ای مشورتی برعهده داشتیم که بخش گردشگری هم در همین حوزه بود. در فرآیند تدوین این ضوابط بسیار تلاش کردیم که گردشگری به عنوان یک ظرفیت سرزمینی، اقتصادی و فرهنگی مورد توجه قرار گیرد؛ ظرفیتی که این قابلیت را نیز داراست که اقتصاد ایران را ازحالت تک‌محصولی خارج کند.

 او ادامه داد: خوشبختانه در این ضوابط، بخش گردشگری نیز مورد توجه قرار گرفت. در حالی که می‌دانیم هنوز هم نگاه حاکم بر برنامه‌ریزی کماکان رشدمحور است و این تصور وجود دارد که پیشران‌های سنتی، همچنان موتور رشد و توسعه خواهند بود. تغییر این نگرش نیازمند آن بود که ظرفیت‌های جدید معرفی شود و در نهایت نگاه مثبت به حوزه گردشگری سبب شد که در ضوابط مذکور، ظرفیت‌های حوزه گردشگری مورد توجه قرار گیرد. معاون رییس‌جمهور با بیان اینکه پس از تدوین این ضوابط، ضرورت تدوین سند ملی گردشگری به وجود می‌آید افزود: آنچه که همواره مدنظر من بوده، این است که ظرفیت بسیار مناسبی برای توسعه گردشگری در ایران وجود دارد که این ظرفیت باید به سیاست تبدیل و این سیاست به برنامه‌ای تبدیل شود که بخش‌های مختلف اعم از دولتی و خصوصی آن را به اجرا بگذارند و منافع ملی را تضمین کنند.

 رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به تنوع اقلیمی، فرهنگی و اجتماعی در کشور عنوان کرد که می‌توان مبتنی بر این تنوع به نحوی برای توسعه گردشگری برنامه‌ریزی کرد که گردشگری در ایران، دیگر محدود به فصول خاصی از سال نباشد. او افزود: این ظرفیت‌ها باید در سند ملی گردشگری مورد توجه قرار گیرد که به طور حتم نسبت به آن اقدام خواهیم کرد. چرا که کاهش وابستگی این کشور به نفت از محل سرمایه‌گذاری روی صنایع سنگین با منابع مالی محدود دولت شدنی نیست. براین اساس به دنبال آن هستیم که دست کم در بخشی که این فرصت وجود دارد و نگرش به آن فرابخشی است، نهضتی برای رونق ایجاد کنیم.

بخش خصوصی چه کمکی به حل مسایل می‌کند؟
 احمدی‌پور با بیان اینکه بدنه کرخت دولتی امکان این را ندارد که با پویایی لازم مشکلات حوزه گردشگری را شناسایی و برطرف کند، افزود: تلاش می‌کنیم از طریق تعامل با فعالان بخش خصوصی این مسایل را احصا کرده و به کمک آنها در جهت رفع چالش‌ها گام برداریم.  او خطاب به مدیران اتاق تهران گفت: انتظار من از پارلمان بخش خصوصی این است که اعلام کند، برای حل کدام مساله، حاضر است به سازمان کمک کند. کمیسیون گردشگری اتاق تهران حدود 2 سال است که تشکیل شده و به ما اطلاع دهد  برای حل کدام یک از مسایلی که مطرح شد برنامه عملیاتی ارائه کرده است. یا اگر برنامه‌ای را آماده کرده به سازمان گردشگری ارائه کند که از آن بهره‌برداری صورت بگیرد.  او با تاکید بر اینکه خوشه‌های گردشگری باید در ایران شکل بگیرد از ضرورت استفاده از تجربیات داخلی و بین‌المللی در این زمینه سخن گفت.

رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در ادامه به لزوم تکمیل بانک‌های اطلاعاتی در حوزه گردشگری اشاره کرد و گفت: اتاق فکری را در سه حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، پیش‌بینی کرده‌ایم و درخواستم این است که افرادی از میان فعالان بخش خصوصی برای حضور در جلسات این اتاق فکر معرفی شوند. چرا که سازمان به تنهایی امکان حل مشکلات حوزه سه‌گانه تحت مدیریت خود را دارا نیست.
او گفت: تا زمانی که سند ملی گردشگری تدوین می‌شود، باید این رویکرد را در پیش بگیریم که ایران تنها به عنوان مبدا گردشگری مطرح نباشد و به مقصد هم تبدیل شود. در واقع در تنوع‌بخشی به سفرها باید این مساله را نیز به عنوان یک اولویت مدنظر داشته باشیم. احمدی پور از رقابت گردشگری خارجی با گردشگری داخلی به عنوان یک آفت یاد کرد و گفت: گردشگر حق انتخاب دارد اما ما چه جذابیتی برای گردشگران و چه فرصتی برای سرمایه‌گذاران داخلی ایجاد کرده‌ایم که زیرساخت‌ها را تقویت کنند؟ فکر می‌کنم در سند ملی بتوانیم برنامه‌ریزی مناسبی داشته باشیم. در این مسیر لازم است، برندهای ملی، استانی و محلی گردشگری شکل گیرد. میراث فرهنگی و صنایع دستی هم به کمک بیاید و زنجیره کاملی را در این عرصه ایجاد کنیم.

معاون رییس‌جمهور در خاتمه سخنان خود، این نشست را به عنوان فتح بابی برای تعامل دولت و بخش خصوصی در حوزه گردشگری توصیف کرد.

پیشنهاد تشکیل کمیته کاری
پس از پایان سخنان رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، مهدی جهانگیری، نایب رییس اتاق تهران، با تقدیر از رویکرد مثبت او، گفت: تشکل‌های بخش خصوصی نیز آماده هستند که مسوولیت برعهده بگیرند و با برگزاری جلسات مستمر، چالش‌های این حوزه را مورد پیگیری قرار دهند.  او افزود: به نظر می‌رسد، کمیسیون گردشگری اتاق تهران در گام بعدی باید آن دسته از پیشنهاداتی که امروز مطرح شد و در کوتاه‌مدت نیز جنبه اجرایی دارد، دسته‌بندی کرده و برای آن مدل اجرایی طراحی کند. سپس این مدل‌ها را به سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ارائه کند.  مهدی جهانگیری از احمدی‌پور نیز درخواست کرد که برای تسریع پیگیری امور با مشارکت فعالان بخش‌های مختلف، یک کمیته کاری تشکیل دهد.

بخش خصوصی آماده تعامل و همکاری است
محسن مهرعلیزاده نیز در پایان این نشست و در جمع‌بندی مسایل مطرح شده در نشست، از حضور رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در خانه فعالان اقتصادی تشکر کرد. مهرعلیزاده با اشاره به تلاش‌های کمیسیون گردشگری اتاق تهران در دو سال گذشته، اعلام آمادگی کرد که برنامه توسعه ملی گردشگری را با کمک تشکل‌ها بازتنظیم کند. او افزود: هم‌چنین برنامه ششم افق‌های بسیار روشنی را برای گردشگری تنظیم کرده است که بخش خصوصی آماده است در روند تلاش برای اجرایی شدن این اهداف حضور قوی چه در عرصه برنامه‌ریزی و چه در عرصه اجرا داشته باشد. او هم‌چنین در خصوص تعطیلات پایان هفته و مناسب‌سازی و جابجایی آن گفت: بخش خصوصی نیز تلاش خود را در این زمینه انجام داده و با رسانه‌ای کردن و شفاف صحبت کردن در مورد مزیت‌های آن سعی کرده است مقاومت سنتی در برابر تغییر را از بین ببرد. مهرعلیزاده هم‌چنین تاکید کرد که بخش خصوصی سه نماینده برای حضور در اتاق فکر سازمان معرفی می‌کند.

• گزارش تصویری