چه ارزیابی از ظرفیت های صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران دارید؟ فکر می کنید این بخش در شرایط فعلی اقتصاد ایران چقدر قابل توجه است؟

صادرات خدمات فنی و مهندسی یکی از مهم ترین زمینه هایی است که می توان برای کاهش صادرات نفت و توسعه صادرات غیرنفتی کشور به آن تکیه کرد. شرکت های پیمان کاری ایران در عرصه های بین المللی قدرتمندانه ظاهر شدند و خودشان را اثبات کردند. در حال حاضر بسیاری از کشورها برای پیشبرد پروژه های فنی به شرکت های ایرانی اطمینان می کنند. پیمانکاران ایرانی خودشان را در این زمینه ثابت کردند و پروژه های بزرگی را در کشورهای مختلف با موفقیت به سرانجام رساندند. ما از نظر ظرفیت شرکت ها و نیروی انسانی متخصص شرایط خوبی داریم. توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران از این نظر که می تواند به صادرات کالا هم کمک کند حائز اهمیت است. وقتی در مناقصات بین المللی پروژه های خدمات فنی و مهندسی را برنده می شویم، در عمل ظرفیت صدور خدمات کار ایجاد می شود و هم صدور کالا. در نتیجه با توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی می توان اهداف چندگانه را محقق کرد اما نکته مهم در این زمینه تحقق زیرساخت های لازم برای توسعه صادرات خدمات است.

چه مقدماتی برای توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی لازم است؟

تفاهمات سیاسی در سطح کلان یکی از مهم ترین الزامات توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی است. توسعه صادرات فنی و مهندسی صرفا بر پایه مسائل فنی نیست و دست کم در مورد تفاهمات بین کشورها جنبه سیاسی پیدا می کند. درواقع تفاهمات سیاسی و شکل مناسبات سیاسی بین کشورها منجر به حضور پیمانکاران داخلی در پروژه های خارجی می شود که این مسئله نیاز به هماهنگی در سطوح کلان سیاسی دارد. از سوی دیگر باید الزامات فنی را هم در نظر گرفت. باید تضمین های لازم برای فعالیت پیمانکاران داخلی در پروژه های خارجی فراهم شود. یعنی صندوق توسعه ملی با توجه به اهداف از پیش تعیین شده و در چارچوب اساسنامه صندوق پشتیبانی لازم از صادرات خدمات فنی و مهندسی را به عمل آورد و منابع مالی لازم را تامین کند. بانک توسعه صادرات به عنوان بانک پشتیبان نقش آفرینی کند یا صندوق ضمانت صادرات خطرات مترتب از این پروژه ها را در کشور هدف پوشش بدهد. در این شرایط است که می توان انتظار داشت ظرفیت های داخلی در خدمات فنی و مهندسی برای انجام پروژه های خارجی فعال شود و این بخش بر رشد اقتصادی اثر بگذارد.

بازار کشورهای همسایه در حال حاضر برای صدور خدمات فنی و مهندسی ایران چقدر آماده است؟

خوشبختانه در کشورهای هم جوار فرصت برای فعالیت پیمانکاران ایرانی فراهم است اما در کشورهای دورتر هم امکان فعالیت داریم. در حال حاضر در مناقصات حوزه آسیای میانه یعنی کشورهایی مثل بلاروس، قزاقستان، آذربایجان و کشورهای دیگر حضور پیدا کردیم اما به دلیل عدم پشتیبانی فنی و تامین مالی به نتیجه نرسیدیم اما زمینه های همکاری فراهم است. شرکت های ایرانی شرکت های خوشنامی در فضای بین المللی برای انجام پروژه های فنی و مهندسی هستند و باید از این ظرفیت استفاده کرد.  

شرکت های فعال در صادرات خدمات فنی و مهندسی از قطع مشوق های صادراتی در سال 91 گلایه دارند و کاهش رشد صادرات خدمات فنی و مهندسی را ناشی از این اقدام دولت می دانند. نقش مشوق صادراتی در توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران را چقدر موثر می دانید؟

به طور قطع هر گونه کمک به صادرات جذابیت فعالیت های صادراتی را افزایش می دهد. حمایت های صندوق توسعه ملی و ضمانت صادرات که به آن اشاره کردم از جمله این کمک هاست که باعث می شود پیمانکار ایرانی خطر انجام پروژه های خارجی را به جان بخرد اما اگر می خواهیم به اهداف صادراتی برسیم باید پشتیبانی مستقیم تر و موثرتری از صادرات خدمات فنی و مهندسی داشته باشیم. مشوق های صادراتی یکی از معمول ترین حمایت هایی است که می توان برای رشد صادرات انجام داد. این مشوق ها برای صادرات خدمات فنی و مهندسی در سال 91 حذف شد و علت این اقدام سه برابر شدن نرخ ارز بود. در آن زمان اینطور تصور می شد که نرخ ارز به اندازه کافی برای جذابیت فعالیت های صادراتی کافی است در نتیجه نباید از منابع بودجه ای را به مشوق های صادراتی اختصاص داد. اگرچه همان زمان هم منابع کافی برای پشتیبانی از صادرات وجود نداشت و بعدها معوقه های چندین ساله ای در پرداخت جوایز صادراتی ایجاد شد. در حال حاضر قیمت ارز نوسان یا رشدی نداشته است در نتیجه در پشتیبانی از صادرات، با در نظر گرفتن مشوق های لازم و تسهیلات با قیمت مناسب باید دیگر زمینه های موثر در صادرات مثل زیرساخت های حمل و نقل و ... را هم دریابیم. به نظر من ظرفیت ما در صادرات خدمات خیلی بیشتر از اهدافی است که در سال های اخیر تعیین می کنیم. ما فقط باید بین دستگاه های اثر گذار در این زمینه و پیمانکاران هماهنگی ایجاد کنیم. باید در نظر داشته باشیم که راه رسیدن به رشد اقتصادی مستمر و شتابان توسعه صادرات است و صادرات خدمات و کالا باید اولویت اول در برنامه های اقتصادی کشور باشد. به این شرط است که می توان انتظار داشت بنگاه های تولیدی و شرکت های پیمانکار بازار مناسبی را پیدا کنند و با قیمت مناسب خدمات و کالا عرضه کنند. محدود شدن تولیدکننده و صادرکننده به بازارهای داخلی به افزایش اشتغال منجر نمی شود. ظرفیت های بالایی در کشاورزی، صنعت، خدمات و نفت داریم که تقاضای بازار داخلی برای آن کافی نیست و بدون تردید با زمینه سازی می توانیم در صادرات هر یک از این بخش ها موفق عمل کنیم.