ایران از سال 1996 درخواست پیوستن به سازمان تجارت جهانی را مطرح کرده است اما هنوز به عضویت دائمی این سازمان درنیامده است. در دو هفته گذشته، انتشار دو خبر درباره سازمان تجارت جهانی دوباره بحث درخواست 20 ساله ایران را سرزبان ها انداخته است. خبر اول این بود که افغانستان در صد و شصت و چهارمین جلسه سازمان تجارت جهانی به عضویت دائم این سازمان درآمد و خبر دوم از حمایت اتحادیه اروپا از الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی می گفت. در ادامه پاسخ 3 نفر از اعضای هیئت نمایندگان اتاق تهران را به 3 سوال مهم درباره ایران و سازمان تجارت جهانی می خوانید.

چرا ایران باید به WTO بپیوندد؟

محمد لاهوتی، رییس کنفدراسیون صادرات ایران: پس از پیوستن لیبی و افغانستان به سازمان تجارت جهانی، از 180 کشور جهان 163 کشور به این سازمان ملحق شدند و ایران تنها اقتصاد بزرگی است که هنوز به سازمان تجارت جهانی نپیوسته است. هیچ کدام از کشورهایی که عضو سازمان تجارت جهانی شدند، از عضویت این سازمان انصراف نداده اند و هیچ کشوری از سازمان خارج نشده است. دلیل این عدم انصراف بطور حتم در این است که منافع عضویت در سازمان تجارت جهانی به عنوان یک نهاد اقتصادی جهانی بسیار بیشتر از مضرات یا محدودیت های آن است و اقتصاد ایران در صورت تمایل به جهانی شدن و ایفای نقش موثر در عرصه بین المللی اقتصادی، باید الحاق به سازمان تجارت جهانی را بطور جدی دنبال کند. این نکته مهم در سیاست های کلان کشور از جمله سند چشم انداز و ابلاغیه اقتصاد مقاومتی یادآوری شده است و اقتصاد ایران در صورتی که بخواهد بر مبنای این اسناد به جایگاه واقعی اش در عرصه جهانی برسد، ورود به سازمان تجارت جهانی را نه به عنوان یک انتخاب بلکه باید به عنوان یک الزام دنبال کند. زمانی که صادرکننده ایرانی بخواهد کالایی را به کشوری که عضو سازمان تجارت جهانی است صادر کند، مجبور به پرداخت تعرفه های چندبرابر است. صادرکننده مجبور است برای صادرات هزینه زیادی بپردازد که این مسئله باعث می شود قیمت محصول ایرانی در نهایت، در مقایسه با قیمت کالای رقبای دیگر غیر رقابتی به نظر برسد و مصرف کننده از خرید کالای ایرانی منصرف شود. این تنها یکی از آثار منفی عدم عضویت اقتصادی مثل ایران در سازمان تجارت جهانی است.

سیده فاطمه مقیمی، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران: بطور قطع عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی، دروازه های جدیدی از اقتصاد جهانی را به روی ایران باز می کند اما نباید از یاد ببریم که  پذیرش درخواست ایران و پیوستن ایران به جمع کشورهای عضو این سازمان کافی نیست و باید زیرساخت های لازم برای حضور موثر در سازمان تجارت جهانی را فراهم کنیم. یکی از موارد قابل توجه در این زمینه تعرفه هاست و یکسان سازی نرخ ارز از دیگر مسائلی است که هنوز اقدامات لازم در مورد آن انجام نشده است.  با عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی، دروازه های کشور به روی کالاهایی که پیشتر  گران تر از قیمت واقعی به دست ما می رسید باز می شود. در بخش تولید این امکان فراهم می شود تا مواد اولیه مورد نیاز با قیمت مناسب تری به دستمان برسد و از طرف دیگر، تسهیل و استفاده از مواد اولیه مرغوب تر می تواند به افزایش کیفیت کالاهای ایرانی منجر شود و زمینه را برای ارتقای صادرات فراهم کند. در چنین شرایطی است که می توانیم در عرصه بین المللی و بازارهای جهانی با ارائه کالاهای رقابت پذیر حرفی برای گفتن داشته باشیم.

رضی حاجی آقامیری، رییس کمیسیون توسعه صادرات اتاق ایران: اعلام حمایت اتحادیه اروپا از عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی یکی از موفقیت های برجام است. برجام همان چیزی است که امروز در کشور ما متاسفانه با بی انصافی در مورد آن قضاوت می شود و تبلیغات منفی علیه دستاوردهای برجام شکل گرفته است درحالیکه موفقیت های برجام باعث تغییر نگاه کشورهای دنیا به ایران در فضای جهانی اقتصاد شده است. این تغییر نگاه باعث شده جامعه جهانی موافقتش را نسبت به عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی اعلام کند و این حرکت خوبی است اما صرف موافقت کشورها برای عضویت در WTO کافی نیست و در این مسیر نیازمند تغییر ضوابط داخلی و مهیا شدن بخش های مختلف اقتصاد کشور هستیم.  

عدم موافقت اتحادیه اروپا به هر حال یک مسئله برای عضویت ایران بود و باید اعلام حمایت این اتحادیه از ایران را به فال نیک گرفت و در ادامه شرایط را برای حضور موثر مهیا کرد. ایران باید ضوابطی را رعایت کند تا امتیازهای سازمان تجارت جهانی را شامل شود اما موافقت اتحادیه اروپا هم مسئله حائز اهمیتی است و به نظر می رسد کشورهایی که در مذاکرات هسته ای با ایران تعامل کردند و نتیجه آن  اجرایی شدن برجام بود، حاضرند روابط سازنده تری را با کشورمان برقرار کنند.

ایران باید چه ملاحظاتی را در الحاق به WTOدر نظر بگیرد؟

محمد لاهوتی، رییس کنفدراسیون صادرات ایران: آثار الحاق ایران به WTO را باید از دو جنبه مورد بررسی قرار داد. جنبه اول زمان ورود به سازمان تجارت جهانی است. در خوشبینانه ترین حالت ممکن، الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی به 3 تا 5 سال زمان نیاز دارد. ایران در این مدت باید شرایط را برای اجرای ملاحظات لازم در اقتصاد برای الحاق فراهم کند و بعد از آن نزدیک به 3 تا 5 سال زمان تنفس را پیش رو داریم که به  هماهنگی و یکسان سازی تعرفه ها می پردازیم. درواقع یک فرصت 8 تا 10 ساله در اختیار داریم  که استفاده حداکثری در این فرصت منوط به این است که سیاست ها را براساس استانداردهای ورود به سازمان تجارت جهانی تنظیم کنیم و با یک برنامه هدفمند قوانین را متناسب با الحاق به سازمان تنظیم کنیم. نکته اصلی در فرصت پیش روی ما پیش از پیوستن به سازمان تجارت جهانی تقویت اقتصاد داخلی است. در این فرصت باید اقتصاد به ویژه تولید داخلی را تقویت کنیم تا بتواند در مقابل کاهش تعرفه ها ایستادگی کند. در صورتی که بنگاه های داخلی به چنین سطحی از توان تولیدی نرسند، الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی ممکن است باعث بروز مشکلاتی در اقتصاد کشور شود و البته باید در نظر داشته باشید که در حال حاضر، چاره کار رها کردن فرایند الحاق به دلیل عدم توانمندی تولید داخلی نیست و پیوستن به سازمان تجارت جهانی یک الزام است نه یک انتخاب.

سیده فاطمه مقیمی، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران: عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی از منظری می تواند آسیب زا تلقی شود. در صورتی که بدون آمادگی عضویت در سازمان تجارت جهانی را پیگیری کنیم، به تولید داخلی آسیب می زنیم. قدرت حضور ایران در بازارهای بین المللی و فضای تجارت جهانی بدون تقویت تولید داخلی و رفع موانع کسب و کار به طور قابل توجهی کاهش پیدا می کند. ایران می تواند از فاصله زمانی که از عضویت ناظر تا عضویت دائمی اش وجود دارد برای به روز کردن مقررات و قوانین استفاده کند. قوانین ایران کهنه است و نیاز به بازنگری دارد تا قابلیت جمع شدن و در یک سبد قرار گرفتن با قوانین بین المللی را پیدا کند.

تغییر قوانین کهنه در اولویت است. این قوانین امکان اجرایی شدن  با تبصره ها و بخش نامه های متعدد در ایران را هم ندارد چه برسد به اینکه بخواهیم آن را با مقررات روز دنیا تلفیق کنیم. بطور حتم اگر مقررات را به روز نکنیم با پیوستن به WTO هم به نتیجه ای نمی رسیم. تنها با تسهیل شرایط داخلی برای تولید و تجارت است که می توانیم در فضای بین المللی ادعا کنیم. یکی از الزامات در این زمینه قانون بهبود فضای کسب و کار است که هنوز آیین نامه های آن اجرایی نشده است.

رضی حاجی آقامیری، رییس کمیسیون توسعه صادرات اتاق ایران: در مسئله عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی عدم خلط مباحث داخلی با مباحث خارجی در اقتصاد است. ما نباید مسائل داخلی مان را با مسائل بین المللی قاطی کنیم واگر مشکلاتی در صادرات داریم که ناشی از معضلات و قوانین داخلی است، راه حل های آن را در فعالیت های بین المللی جست و جو کنیم. تنها در صورت انجام این تفکیک است که انتظارات غیرواقعی از عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی در مجموعه فعالان اقتصادی و مردم شکل نمی گیرد. اینکه ارز ما تک نرخی نیست یا محدودیت هایی درحوزه تجارت داریم فقط ناشی از مسائل بین المللی نیست و هیچ ربطی به برجام یا عضویت ما در WTO ندارد. باتوجه به این مسئله باید همه مشکلات را در جای خودش بررسی کرد و انتظارات را بر مبنای واقعیات تنظیم کرد. باید واقعی فکر کنیم نه اینکه در هاله ای از توهم به انتظارات غیرواقعی دامن بزنیم. مسئله ای مثل پرونده هسته ای ایران نزدیک به 12 سال عمق و ریشه در اقتصاد و اجتماع ایران داشت و مشکلات آن یک ساله حل نخواهد شد. خراب کردن همیشه در زمان کوتاهی انجام می شود اما ساختن زمان بر است. بنابراین ما باید  در درجه اول از فرصت هایی که ماحصل برجام است به نفع اقتصاداستفاده کنیم و به جایگاه واقعی مان برسیم و پس از عضویت در سازمان تجارت جهانی از امتیازات سازمان برای رشد تجاری اقتصاد ایران بهره ببریم.

چراغ سبز اتحادیه اروپا چقدر در عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی موثر است؟

محمدلاهوتی، رییس کنفدراسیون صادرات ایران: پیش از لغو تحریم ها و اجرایی شدن برجام، دلایل سیاسی و ممانعت و مخالفت کشورهایی مثل ایالات متحده آمریکا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا مانع عضویت ایران می شد اما با توجه به دستاوردهای اخیر دستگاه دیپلماسی ایران، باید از فرصت پیش آمده در پسابرجام به نفع اقتصاد و برای الحاق به سازمان تجارت جهانی استفاده کنیم. در حال حاضر اتحادیه اروپا چراغ سبز را برای حمایت از عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی نشان داده است و برای استفاده حداکثری از الحاق به WTO باید تا جای ممکن اقتصاد را مقاوم کنیم تا در زمان الحاق و پایان دوره تنفس، در شرایط مناسبی از نظر اقتصادی تن به تعرفه ها و استانداردهای سازمان تجارت جهانی بدهیم.

سیده فاطمه مقیمی، عضو هیئت رییسه اتاق تهران: فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در آخرین اظهار نظر از عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی حمایت کرده است  و  این حرکت مثبتی است که به حل چالش های عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی کمک می کند. پیش از این بزرگترین مشکل ما در پیوستن به WTO موضع گیری ایالات متحده آمریکا بود اما با آغاز دوره پسابرجام نگاه دنیا به ایران عوض شده است. از نظر من اعلام حمایت اتحادیه اروپا بدون چراغ سبز ایالات متحده آمریکا نیست و توافق نظری که بین کشورهای غربی در مورد پرونده هسته ای ایران منجر به صدور برجام شد، اینجا هم منجر به اجماع نظر در مورد عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی می شود. این اجماع نظر بطور حتم سیاست های غیرمنصفانه ای را که در گذشته توسط این دولت ها علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال شده تغییر می دهد و عوامل بازدارنده بین المللی که باعث سخت شدن فرایند حضور ایران در سازمان تجارت جهانی شده است را کمرنگ می کند.

رضی حاجی آقامیری، رییس کمیسیون توسعه صادرات اتاق ایران: حتی اگر اتحادیه اروپا از مواضع استقلال در این زمینه صحبت کرده باشد و آمریکا با کشورهای اروپایی هم نظر نباشد باز هم حمایت این اتحادیه از ما اتفاق خوبی است به این دلیل که گروه قابل توجهی از کشورهای غربی را با خودمان همراه کردیم و اگر بخواهیم می توانیم با ایالات متحده آمریکا هم وارد گفت وگو شده و نظر مساعدش را برای عضویت ایران در WTO جلب کنیم. اینکه ما با ایالات متحده آمریکا یک رابطه مستقل از دیگر کشورهای جهان داریم یک حقیقت است و مسئله ای است که باید به آن توجه کنیم.