نشست شورای عالی مدیران ارشد ارگان‌های دریایی کشور با حضور وزیر راه و شهرسازی تشکیل شد و حضار در این جلسه ابتدا به طرح نقطه نظرات و پیشنهادهای خود با محوریت تفاوت‌های دوران پیش از اجرایی شدن برجام با دوران پسابرجام پرداختند و خواستار حمایت دولت از بخش‌های مختلف حمل و نقل دریایی شدند. عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی هم در این نشست  به بیان نظرات خود پرداخت و تاکید کرد در فضای پس از برجام و شرایط جدید ایجاد شده برای کشور به بازخوانی موقعیت ایران در فضای حمل و نقل بین‌المللی نیاز است. در ادامه 15 نکته از صحبت های وزیر راه و شهرسازی در نشست مدیران ارشد ارگان های دریایی را می خوانید.

1.متأسفانه در شرایط فعلی هرکس بیشتر از جاده‌ها استفاده و آن را تخریب کند٬ جایزه می‌گیرد.

2.در حوزه حمل و نقل هوایی و دریایی بخش عمده‌ای از تأسیسات زیربنایی در شرایط کنونی نیز وجود دارد. قطعا این حرف به این معنی نیست که ما نیاز به توسعه در این دو حوزه نداریم بلکه در حوزه هوایی نیاز به ایجاد فرودگاه‌های جدید و در حوزه دریایی نیاز به ایجاد بنادر وجود دارد ولی همین بنادر و فرودگاه‌ها ظرفیت خیلی بیشتری دارند که می‌توانیم از آنها استفاده بهتری کنیم که این مهم با تمرکز بر سیاست افزایش نرخ بهره‌وری محقق می‌شود. اتفاقات خوبی در حوزه حمل و نقل هوایی در حال رخ دادن است و به همین مقدار حوزه دریا برای ما اهمیت دارد و موقعیت استراتژیک ما به گونه‌ای است که سهم ما از مجموعه تجارت دریایی بیش از آنچه امروز وجود دارد است.بخشی از این موضوع به مباحث سخت‌افزاری بر می‌گردد و بخشی دیگر به مفاهیم فرایندی٬ نرم‌افزاری٬ معاهدات بین‌المللی و کاهش هزینه‌ها و همچنین در تعریف کریدورهای جدید و انواع مشارکت‌ها مثل مسائل بیمه و تأمین مالی مربوط می‌شود.

3.در مقطع پسابرجام می‌توان تمرکز بسیار جدی‌تری در حوزه دریا داشت و این حوزه می‌تواند یکی از حوزه‌هایی باشد که به سرعت رشد کند. در حوزه بنگاه‌داری نیز فارغ از اینکه نحوه مدیریت و حکمرانی شرکت‌ها چگونه است این شرکت‌ها ظرفیت‌های ملی ایران هستند که یقین دارم می‌توانیم خیلی بیش از اینها در این حوزه فعالیت کنیم.

4.فعالیت در حوزه‌های آموزش نیروی انسانی و حتی ورود آموزش‌های دریایی به کتاب‌های درسی دانش‌آموزان از اقدامات موثر در این حوزه است. از حوزه آموزش تا حوزه تجارت دریایی دامنه‌ای‌ است که می‌شود روی آن تمرکز کرد و لازم است که ما در این زمینه‌ها ورود و اقدام کنیم.

5.افزایش قدرت رقابت‌پذیری ایران در سطح جهان اصلی‌ترین هدف پیش‌رو در حوزه دریایی است.  باید دقت شود که چه چیزی می‌تواند این قدرت رقابت‌پذیری را افزایش دهد. قطعا بخشی از این مسئله به فناوری و دانش، قوانین و مقررات و مسائل حقوقی برمی‌گردد و بخشی دیگر به وجود سرمایه٬ تجهیزات دریایی و بندری و نیروی انسانی مجرب و غیره مربوط می‌شود و مجموعه همه این عوامل است که توان رقابت‌پذیری ایران را ارتقاء می‌بخشد.

6.صنعت حمل و نقل دریایی جزء حوزه‌هایی است که ۱۰۰ درصد جهانی است و با حوزه‌های ریلی و جاده‌ای متفاوت است البته در این دو حوزه نیز عوامل جهانی تأثیرگذار هستند ولی حوزه تأثیر و تأثر حوزه دریایی و هوایی از عوامل بین‌المللی بسیار بیشتر از دو حوزه جاده‌ای و ریلی است چرا که در دو حوزه دریایی و هوایی ما در فضایی آزاد فعالیت می‌کنیم بنابراین از ابتدا باید مبنا کلاس کار جهانی باشد.قطعا مدافع حمایت از صنایع داخلی هستم ولی این صنعت باید بتواند در سطح کلاس جهانی قابلیت رقابت داشته باشد. اگر توانایی رقابت وجود داشته باشد از صنعت حمایت می‌شود و قطعا نتیجه مطلوب مدنظر حاصل می‌شود.

7.باید در حوزه دریایی فارغ از مباحث نظامی از موضوعات حمل بار فراتر رفت. قاعدتا باید در حوزه‌های حمل مسافر٬ تفریحات٬ ورزش‌های دریایی و غیره نیز فعالیت کرد و نباید فقط در حوزه جابه‌جایی بار متوقف شد. اگر بخواهیم در حوزه دریا و دریانوردی موقعیت ممتاز بین‌المللی داشته باشیم باید در این حوزه‌ها فعالیت کنیم. در کنار حوزه نیروی انسانی باید نظام مدیریتی جامعی وجود داشته باشد تا بتوانیم در سطح بین‌المللی عرض‌اندام کنیم. شاید تا پیش از این به دلیل وجود تحریم‌ها نمی‌توانستیم در خیلی از حوزه‌ها فعالیت کنیم ولی امروز شرایط برای ورود به این حوزه‌ها مهیا شده است.

8.در تمام حوزه‌های حمل و نقلی چند بحث ثابت مطرح است که تنظیم مقررات و قوانین، زیرساخت و ناوگان سه بحث مطرح در تمامی شقوق حمل و نقل است. اینکه در حوزه وضع مقررات باید تمرکز وجود داشته باشد چراکه یکی از مهمترین خاصیت مقررات متمرکز بودن آن است تا تضاد ایجاد نشود. قطعا در هیچ جای دنیا نیز پیشنهاد نمی‌شود که تعدد و تنوع در حوزه وضع مقررات و قوانین وجود داشته باشد.

9.در حوزه زیرساخت نیز اصلی‌ترین مسئله این است که این حوزه تا حد زیادی انحصار طبیعی دارد و نمی‌توان آن را به شکل واقعی در بخش رقابتی وارد کرد و در واقع اگر انحصار طبیعی را به هر کسی واگذار کنیم در واقع انتقال رانت صورت گرفته است. البته این سخن به این معنی نیست که خدمات بندری باید دولتی شود ولی مهم این است که شما آیا می‌توانید زیرساخت را در اختیار یک نفر قرار دهید و رقابت هم ایجاد کنید؟

10.بیش از ۲۰ سال است که روی موضوع خصوصی‌سازی کار می‌کنیم و اولین موضوعی که بر اساس خصوص‌سازی نسبت به آن توجه می‌شود٬ نظام مدیریت بازرگانی یک بخش اقتصادی است. در طول سال‌های گذشته نظام مدیریت بازرگانی در ریل٬ هوا٬ جاده و دریا نداشته‌ایم و اولین گامی که در این جهت باید برداریم تجاری‌ کردن فضا است. در این نظام مدیریت بازرگانی مصرف‌کننده نهایی باید هزینه خودش را پرداخت کند و ما هنوز نتوانسته‌ایم نظام مدیریت بازرگانی را در شقوق مختلف حمل و نقل پیاده کنیم.متأسفانه در شرایط فعلی هرکس از جاده بیشتر استفاده و آن را تخریب کند جایزه می‌گیرد حال این موضوع در دریا نیز صدق می‌کند و هرکس از دریا بیشتر استفاده می‌کند باید سهم خود را بپردازد. تا زمانی که نظام مدیریت بازرگانی در حوزه دریایی تعریف نکنیم٬ نمی‌توانیم مفهوم رقابت را نیز در این عرصه پیاده کنیم از اعضای شورای عالی مدیران ارشد ارگان‌های دریایی کشور می خواهم در اتاق‌های فکر این موضوع را مورد بحث و بررسی قرار دهند. بخش سومی که نیاز است در حوزه مدیریت نظام بازرگانی پس از دو حوزه قوانین و مقررات مورد بررسی قرار گیرد٬ بخش ناوگان برشمرد.  این بخش واگذار شده به بخش خصوصی و ۱۰۰ درصد رقابتی است. باید در این حوزه تمام قوانین و مقررات برای ایجاد یک رقابت منصفانه وضع شود.

11.در بخش ناوگان دیگر انحصار طبیعی وجود ندارد که بخواهیم آن را به یک نفر واگذار کنیم در این بخش سیستم‌های قیمت‌گذاری غیرشفافی داریم که این مسئله نیاز به اصلاح دارد و باید به سمت آزادسازی تدریجی کامل ناوگان و رقابت منصفانه برویم. این کار در صنعت هوایی رخ داد و شاهد بودیم که قیمت بلیت هواپیما نه تنها افزایشی نداشت بلکه در بسیاری از مقاطع زمانی کاهش پیدا کرد. البته ممکن است در اوقات پیک افزایش مقطعی ایجاد شده باشد ولی به طور کلی شاهد کاهش قیمت‌ها بودیم.

12.بر اساس مطالعات ۸۰ درصد ظرفیت ناوگان موجود در سطح جهان طی ۱۵ سال گذشته وارد ناوگان دریایی جهان شده است. یعنی ناوگان دریایی جهان طی سال‌های گذشته ۴ برابر رشد کرده است. این رقم بسیار بالاست. این مسئله نشان می‌دهد که چه ظرفیت بالایی در حوزه حمل و نقل دریایی بین‌المللی در دنیا وجود دارد و نشان می‌دهد که فاصله ما با دنیا چقدر در حال زیاد شدن است.

13.شاید حجم مبادلات دریایی ما قابل قبول باشد ولی سایز ناوگان‌ و کشتی‌های ما بسیار کوچک مقیاس است و این ساختار کمک می‌کند که حمل و نقل فیدری(کشتی‌های کوچک مقیاس) در جنوب خلیج فارس تقویت شود و این مسئله کاملا به ضرر منافع ملی خواهد بود. به این ترتیب بارها با حجم بالا از دیگر کشورهای دنیا به بنادر جنوب خلیج فارس می‌آید و یکبار دیگر ما با کشتی‌های کوچک این بارها را به بنادر شمال خلیج فارس منتقل می‌کنیم بنابراین برای نوسازی در صنعت حمل و نقل دریایی باید اتفاقی در نظام بنگاهداری رخ دهد تا این نظام بتواند کشتی‌ها با سایز بزرگ را تولید و وارد چرخه دریایی کنیم. مسئله دیگری که در بنادر کشور احساس می‌شود نبود شبکه بندری در کشور و نبود ارتباط بین این بنادر مادر و بنادر کوچک است و کشتی‌های فیدری در این شبکه بندری بین بنادر کوچک ما سیر و حرکت ندارد.

14.در حال حاضر برخی شرکت‌های حمل و نقلی در حوزه جاده‌ای و هوایی وجود دارند که فقط مالک ۱۵ درصد ناوگان خود هستند و سایر ناوگان خود را به صورت اجاره‌ای تأمین می‌کنند. این موضوع در کشورمان به صورت بسیار محدود در حوزه حمل و نقل جاده‌ای وجود دارد و یک اندیشه جدید برای نوسازی ناوگان دریایی ایجاد شرکت‌های لیزینگ است که مالک کشتی باشند که بر اساس قرارداد این کشتی‌ها را در اختیار شرکت‌های لاینری قرار دهند.

15.مدت‌هاست که در همه شقوق حمل و نقلی سرمایه‌گذاری برای نوسازی ناوگان صورت نگرفته است. یکی از اصلی‌ترین دلایل این مسئله این است که برای این شرکت‌ها صرفه اقتصادی ندارد که ناوگان خود را جدید و به روز کنند در حالیکه اگر شرکت‌های اجاره‌دهنده و لیزینگ وجود داشته باشد آن‌ها ناوگان خود را به‌روز می‌کردند. در حوزه قوانین و مقررات چنانچه اشکالی به نظر هرکسی می‌رسد با کمال میل به آن رسیدگی خواهم کرد و حتما در این مسیر گام برمی‌داریم.