گلدمن ساکز که در سال ۲۰۰۸ پیش‌بینی کرد قیمت نفت تا ۲۰۰ دلار در هر بشکه هم بالا خواهد رفت، در همین سپتامبر گذشته پیش‌بینی کرد قیمت نفت در بدترین حالت به ۲۰ دلار در هر بشکه برسد.

اما قرار است تا کی شاهد ارزانی نفت باشیم؟

در میان کارشناسان و صاحب‌نظران، توافق چندانی درباره قیمت آینده نفت وجود ندارد. البته به‌استثنای یک مسئله: اینکه احتمالش خیلی کم است که به همین زودی‌ها نفت دوباره به بشکه‌ای صد دلار برسد.

روبرتو آگیلرا، پژوهشگر دانشگاه کرتین در پِرت (استرالیا) و یکی از نویسندگان کتاب «قیمت نفت» نیز همین نظر را دارد. او در این کتاب که ماه نوامبر گذشته منتشر شد، پیش‌بینی کرده که قیمت نفت تا سال ۲۰۳۵ حدود ۴۰ دلار در هر بشکه باقی خواهد ماند. او این مسئله را به تحول عظیمی نسبت داده که نفت شیل امریکا به وجود خواهد آورد.

به گفته آگیلرا، کاهش تقاضای ناشی از مشکلات اقتصادی جهانی، اشباع بازار عرضه و به‌خصوص نفت شیل امریکا مهم‌ترین عوامل سقوط شدید قیمت نفت در ۱۸ ماه اخیر بوده‌اند. او در گفت‌وگو با مجله بنچ‌مارک می‌گوید: «معتقدیم که دوران اوج قیمت که در دهه گذشته شاهدش بودیم به پایان رسیده است. نفت شیل امریکا تازه نقطه آغاز تحولات صنعت نفت است. تداوم گسترش آن به همراه جهانی‌شدن مسئله نفت شیل به معنی تضمین عرضه بیشتر نفت است. این مسئله باعث می‌شود قیمت نفت با قیمت صد دلار در هر بشکه که قبلاً شاهدش بودیم فاصله زیادی پیدا کند.»

در کتاب «قیمت نفت» به سناریوهای مختلفی اشاره شده و قیمت نفت در ۲۰ سال آینده با قیمت‌های مختلفی بررسی شده است. اما آگیلرا معتقد است که با توجه به روندهای موجود، احتمال تثبیت قیمت ۴۰ دلار در هر بشکه وجود دارد.

 دیدگاه خوش‌بینانه‌تر

دانیل آنگ، تحلیل‌گر سرمایه‌گذاری در شرکت فیلیپ فیوچرز سنگاپور می‌گوید قیمت نفت می‌تواند روند احیا را با سرعت طی کند اما بازگشت قیمت نفت به صد دلار در هر بشکه محتمل نیست: «به نظرم در بهترین حالت، قیمت نفت به ۸۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید. هرچه قیمت برای مدت طولانی‌تری پایین بماند، احتمالش هست که گونه‌های گران‌تر تولید به‌شدت ضربه بخورند و تولید به صورت کلی پایین بیاید. مسئله به زمان بستگی دارد.»

آنگ می‌گوید افق خوش‌بینانه‌ای را برای سال ۲۰۱۶ پیش رو می‌بیند. او می‌گوید به‌رغم ضعف قیمت نفت در اوایل این سال، این خوش‌بینی را همچنان حفظ کرده است.

او در عین حال درباره نفت ایران می‌گوید: «بازگشت نفت ایران باعث شده که بازار حس کساد و افت را از دست بدهد. در این صورت، دور از انتظار نخواهد بود اگر که قیمت‌ در کوتاه‌مدت باز هم سقوط کند. اما در درازمدت، نقطه‌عطف خاص دیگری در انتظار بازار نخواهد بود که بخواهد قیمت‌ را دوباره پایین بکشد.»

 درس‌هایی از تاریخ

همه دوست داریم بدانیم قیمت نفت کی دوباره بالا می‌رود. برای درک این مسئله، به کدام درس‌های تاریخی می‌توان رجوع کرد؟

آگیلرا می‌گوید رخدادهای سیاسی مثل انقلاب اسلامی ایران و نیز مناقشاتی مانند حمله عراق به کویت، از جمله عوامل اصلی در تغییر قیمت نفت بوده‌اند.

او منکر نقش نیروهای ژئوپلتیکی در تحولاتی که مثلاً در دهه ۱۹۷۰ میلادی رخ داد، ‌نیست. اما در عین حال می‌گوید این بار اوضاع فرق دارد.

علت این تفاوت، فراهم‌بودن منابع شیل است، آن هم نه‌فقط در امریکا بلکه در بسیاری از کشورهای دیگر جهان.

آگیلرا می‌گوید: «تفاوت اوضاع امروز با آن موقع این است که حالا چنین منبع عظیمی وجود دارد. تکنولوژی‌های جدید هم که در دسترس‌اند. به همین جهت، احتمال کمبود نفت در دهه‌های آینده پایین می‌آید.»

بخش‌های خاصی از خاورمیانه در زمان‌های زیادی با بی‌ثباتی دست و پنجه نرم کرده‌اند و این مسئله روی قیمت نفت تاثیر گذاشته است. اما فراهم‌بودن منابع نفت شیل در نقاط متنوع‌تر به این معناست که حالا دیگر مناقشات منطقه‌ای تاثیر کمتری روی قیمت نفت می‌گذارند.

آگیلرا می‌گوید: «چنین منابع عظیمی حالا مثل سابق در چند نقطه متمرکز نشده‌اند. این مسئله باعث تنوع در عرضه می‌شود چون منابع خیلی پراکنده‌اند. بنابراین، آسیب‌پذیری جهان در برابر مناقشات و تاثیر آنها روی عرضه نفت کمتر از سابق خواهد شد.»

 تاکتیک‌های سعودی

اما یک کارشناس دیگر در حوزه نفت خلیج فارس معتقد است که تاریخ دارد به شکل دیگری تکرار می‌شود. ژان فرانسوا سزنک می‌گوید عربستان سعودی دارد همان تاکتیک‌هایی را که در گذشته به کار می‌گرفته، دوباره اعمال می‌کند و امیدوار است که از این طریق، قیمت‌ها را بالا بکشد.

در بحران‌های قبلی نفتی - مانند آنچه که در سال‌های ۱۹۹۸ تا ۱۹۹۹ رخ داد- بزرگ‌ترین صادرکننده نفت خام دنیا به‌رغم پایین‌بودن قیمت‌ها همچنان به تزریق نفت به بازار ادامه داد. کشورهای صادرکننده‌ای که عضو اوپک نبودند - مانند نروژ و مکزیک- در نهایت با کاهش تولید موافقت کردند.

سزنک می‌گوید: «به نظرم این سیاستی است که سعودی‌ها در حال حاضر هم آن را پیش می‌برند. آنها می‌خواهند عرصه بر دیگران چنان تنگ شود که در نهایت با کاهش تولید موافقت کنند. و وقتی آنها با کاهش تولید موافقت کردند، قیمت‌ها بالا خواهد رفت. این قیمت دیگر به بالای صد دلار نخواهد رسید. اما سعودی‌ها از این اطمینان حاصل خواهند کرد که قیمت بین ۶۰ و ۸۰ دلار در هر بشکه باشد. بهترین حالت برای آنها همان ۸۰ دلار در هر بشکه است.»

او اضافه می‌کند: «لازم نیست که تولید خیلی کاهش پیدا کند و سعودی‌ها هم خاطرنشان کرده‌اند که قصد دارند با کشورهای غیرعضو اوپک همکاری کنند. به نظر من اگر روس‌ها با کاهش اندک تولید موافقت کنند، آن‌گاه سعودی‌ها خود را با آن تطبیق خواهند داد و بعد قیمت یک‌شبه تا ۵۰ دلار بالا خواهد رفت.»

به اعتقاد سزنک، آنچه که در مورد نفت ایران رخ بدهد یکی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار در بازار خواهد بود: «جدا از ورود نفت شیل به بازار، باید دید ایران چقدر نفت وارد بازار می‌کند و بازارها چطور به آن واکنش نشان می‌دهند.»

سزنک معتقد است که نفت ظرف ماه‌های آینده به قیمتی بین ۵۰ تا ۶۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید. اما آیا این قیمت به‌زودی به ۱۰۰ دلار سابق خواهد رسید؟ پاسخ او این است: «تا وقتی ایران و عربستان سعودی با هم درگیر باشند، نه. ظاهراً هم که خلاف این قضیه اتفاق نیفتاده است.»