تعدیل نیرو، کاهش دستمزد و توقف جذب نیرو از جمله مسائلی بوده که در هجده ماه اخیر و با سقوط آزاد قیمت نفت، در بسیاری از شرکت‌های بزرگ حوزه انرژی به وقوع پیوسته است. مثلاً شلومبرگر -غول ارائه خدمات میدان‌های نفتی- در سه‌ماهه آخر سال ۲۰۱۵ حدود ده هزار نیروی خود را تعدیل کرد چون ظرف سه ماه، ضرر یک میلیارد دلاری را تجربه کرده بود. این در حالی بود که این کمپانی پیش‌تر در همان سال عدم نیاز به ۲۰ هزار شغل در این شرکت را اعلام کرده بود.

در سطح جهانی این صنعت هم دستمزدها از آغاز سال ۲۰۱۵ تا ماه نوامبر به میزان متوسط ۱.۴ درصد کاهش پیدا کرد (این درصد بر اساس سنجش سالانه دستمزدها تعیین شده که توسط بخش جلب نیروی شرکت نفت و گاز «هِیز» انجام می‌شود). تقریباً یک‌سوم از پاسخ‌دهندگان به این سنجش گفتند که تعدیل شده‌اند یا حکم عدم نیاز دریافت کرده‌اند. این در حالی بود که ۹۳ درصد از کارفرماها در این حوزه نیز اعلام کردند که نوعی از تعدیل نیرو را به اجرا درآورده‌اند.

 کاهش جذب نیرو در کشورهای حوزه خلیج فارس

بر اساس بررسی‌ای که هیز انجام داد، در امارات متحده عربی در فاصله آغاز سال ۲۰۱۵ تا ماه نوامبر آن سال، حدود ۹ درصد کاهش در جذب نیروی کار متخصص خارجی دیده شد چون نیاز به کاهش هزینه‌ها بسیار شدید بود. همچنین یک بررسی دیگر که توسط وب‌سایت شغلی مانستر انجام شد نشان داد که فعالیت کارفرماها در بخش نفت و گاز حوزه خلیج فارس در سال گذشته کاهش نشان داد و این تنها بخشی بود که چنین رویه‌ای را تجربه کرد.

بخش اکتشاف نفت به‌وضوح از این وضعیت لطمه خورده و جذب نیرو در آن به‌شدت کاهش داشته. گری وارد، رئیس بخش عملیاتی نفت و گاز در خاورمیانه، اروپا و آفریقا در شرکت هیز، در این خصوص می‌گوید: «انجام عملیات اکتشاف در شرایط فعلی بی‌معنا است. حتی پولی هم برای انجام حفاری‌ها وجود ندارد.»

او اضافه می‌کند: «برخی شرکت‌های بزرگ انرژی در نقاط دیگر جهان تحت فشار مالی قرار دارند و این فشار، خودش را در بخش جذب نیرو در منطقه خلیج فارس نشان داده است.» از جمله کارفرما‌های بزرگی که پروژه‌هایشان را در این حوزه متوقف کرده‌اند می‌توان به رویال‌ داچ‌ شل اشاره کرد که در ماه ژانویه اعلام کرد یک پروژه ۱۱ میلیارد دلاری گاز خود را در ابوظبی متوقف می‌کند.

اما خبر خوب این است که در بخش انرژی حوزه خلیج فارس، همه یک جور عمل نمی‌کنند و بنابراین برخی بخش‌ها بهتر از بقیه به کار ادامه داده‌اند و طبعاً جذب نیرو هم در آنها ادامه داشته است.

 جذب نیرو: کمتر و بیشتر

در کل صنعت نفت و گاز خاورمیانه، تاثیر سقوط قیمت نفت بر میزان اشتغال و جذب نیرو حس می‌شود. در برخی از کشورها این روند کمتر حس شده و سرمایه‌گذاری در حوزه‌های زیرساختی ادامه پیدا کرده و طبعاً نیروی کار لازم برای آنها نیز جذب شده است. وارد در این راستا به برخی از بازارهای منطقه‌ای مثل کویت اشاره می‌کند که قرار است یک پالایشگاه جدید را راه‌اندازی کند. همچنین شرکت ملی نفت عربستان سعودی همچنان در حال جذب نیرو است و در امارات متحده عربی هم این روند دیده شده: شرکت نفت و گاز هینز ژانویه اعلام کرد دفتر جدیدی در ابوظبی باز می‌کند و خدمات اشتغال‌یابی را برای قراردادهای دائمی و موقتی در حوزه نفت و گاز ارائه خواهد داد.

وارد ادامه می‌دهد: «پروژه‌های بزرگی در شرکت‌هایی مثل «آرامکو»ی عربستان جریان دارد. برخی از پروژه‌ها فعلاً کنار گذاشته شده‌اند و برخی هم به‌کل کنسل شده‌اند. اما این میزان به حدی نیست که جلوی جذب نیرو را بگیرد.»

به گفته وارد، کشورهای حوزه خلیج فارس همچنان در این میانه به بخش‌های دیگر صنعت انرژی - مثل انرژی‌های جایگزین‌ و انرژی هسته‌ای- توجه نشان داده‌اند: «انرژی جایگزین در هر حال برنامه درازمدت بسیاری از کشورهای منطقه بوده است. سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های انرژی هسته‌ای، باد، انرژی خورشیدی و غیره همچنان ادامه دارد.»

 کاهش دستمزدها؟

دستمزدهایی که در این صنعت توسط شرکت‌های محلی پرداخت می‌شود افزایش نیافته ولی برخی از آنها ثابت مانده است. به گفته وارد، این وضع در مورد برخی از شرکت‌های بزرگ جهانی که در منطقه فعالیت می‌کنند صدق نمی‌کند و بسیاری از آنها بعد از سقوط قیمت نفت در دستمزدها تغییراتی ایجاد کرده‌اند: «تاثیر آنچه که خارج از منطقه خلیج فارس رخ می‌دهد، دارد اپراتورهای جهانی را بیشتر از اپراتورهای ملی در کشورهای حوزه خلیج فارس تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. اپراتورهای داخلی رویکرد سازش‌ناپذیر‌تری دارند و اوپک هم رویکرد خود را مبنی بر حفظ میزان تولید ادامه داده است. ممکن است این رویکرد عوض شود ولی ما راهی برای دانستنش نداریم. آنچه که در بازار رخ می‌دهد ممکن است هر هفته تغییر کند.»

عواملی که بازار وسیع‌تر را تحت تاثیر خود قرار داده، تولید نفت شیل امریکا، افق مشکلات احتمالی برای اقتصادهای بزرگی مثل چین و نیز ورود مجدد ایران به بازار است.

وارد در مورد حضور شرکت‌های خارجی در ایران می‌گوید: «بر اساس قوانین کار در ایران، به نظر نمی‌رسد که این شرکت‌های بزرگ قادر باشند با تعداد زیادی نیروی خارجی وارد این کشور شوند و پروژه‌ها را پیش ببرند. آنها باید ابتدا نیروهای محلی استخدام کنند.»

اما اینکه میزان جذب نیرو در کشورهای حوزه خلیج فارس چه زمانی به حال عادی برخواهد گشت، هنوز مشخص نیست؛ به‌خصوص از این بابت که بازار هنوز ثبات لازم را ندارد و هر لحظه ممکن است اوضاع تغییر کند.

منبع: بنچ‌مارک