رضا زندي-  هفته نامه صدا

همه چیز از تاکید برخی نمایندگان مجلس دهم بر حفظ سامانه هوشمند سوخت کشور، یا همان کارت‌های بنزین، شروع شد. سامانه‌ای که ماموریت خود را برای افزایش بی‌دردسر قیمت بنزین به خوبی انجام داده بود. بهره ثانویه استفاده از کارت‌های بنزین جلوگیری از رشد مصرف بی‌رویه بنزین به‌دلیل پایین بودن قیمت آن بود. در همان سال اول هم از محل صرفه‌جویی صورت گرفته، هزینه گزاف راه‌اندازی چنین سامانه عریض و طویلی مستهلک شد. همه چیز اما منحصر به تاکید نمایندگان مجلس برای حفظ کارت هوشمند سوخت نماند.؛. 

برخی نمایندگان در اقدامی شتابزده، خواهان افزایش پلکانی قیمت بنزین، با محاسبه عوارض، مالیات، هزینه‌های انتقال و... برای مصارف مختلف شدند. مصوبه ابتدایی آنقدر شتابزده بود که خود مجلسی‌ها هم پشت آن نایستادند. مصوبه را به کمیسیون تلفیق برگرداندند و طوری اصلاح کردند که بنزین تنها با دو نرخ عرضه شود. یکی برای مصارف عادی مطابق سهمیه مشخص شده و نرخ دوم برای پرمصرف‌هایی که بیش از سهمیه ماشین می‌رانند. این مصوبه نهایی شد و در قالب قانون بودجه به شورای نگهبان رفت. هنوز اما قانون بودجه به دولت ابلاغ نشده است. نکته مهم در بند مربوط به دونرخی کردن این است که هم تعیین میزان سهمیه به دولت واگذار شده و هم اعلام قیمت بنزین بیش از سهمیه (بخوانید بنزین آزاد) در اختیار دولت قرار گرفته است. در صورت ابلاغ قانون بودجه، دولت چهار ماه فرصت خواهد داشت تا آیین‌نامه اجرایی آن را ابلاغ کند. از اینجاست که مهرماه، بعنوان آغاز دوباره سهمیه‌بندی بنزین سر زبان‌ها افتاده است. بر اساس نرخ‌های روز خلیج فارس، هر لیتر بنزین، با تمام هزینه‌های حمل و نقل، عوارض، مالیات و... در تهران حدود 1300 تا 1400 تومان تمام می‌شود. با همین استدلال است که رقم 1400 تومانی برای هر لیتر بنزین آزاد گوش به گوش می‌چرخد. این‌ها اما تا اعلام رسمی دولت، حدس و گمان است. چه، نه سهمیه‌ای تاکنون از سوی دولت تعیین گردیده و نه، نرخی برای بنزین آزاد مصوب شده است. آن هم از سوی دولتی که بارها وزیر نفت‌اش مخالفت خود را با سهمیه بندی و بنزین دونرخی اعلام کرده است. انگار عادت کرده‌ایم به سهمیه، به کوپن، به جیره‌بندی. دولت یازدهم دوباره می‌خواهد به نظام سهمیه‌بندی برگردد؟

بیشتر مردم به نرخ دوم نیاز ندارند

«وزیر نفت به دلیل تجربه‌های گذشته از دو‌نرخی شدن اکراه دارد و قطعاً هیأت دولت سهمیه پایه را طوری تعیین می‌کند که مردم مایل نباشند از بنزین نرخ دوم استفاده کنند.» این را معاون وزیر نفت در امور پخش و پالایش هفته گذشته بارها به رسانه‌ها گفته است. شاه‌بیت ماجرا هم همین است. با اینکه دولت از مهرماه، موظف به اجرای مصوبه مجلس شده اما بر اساس همین مصوبه اختیار تعیین سهمیه را دارد و می‌خواهد سهمیه را چنان در نظر بگیرد که عموم مردم با همان نرخ جاری بنزین، سوخت‌گیری کنند. «در دوران دونرخی بودن بنزین و پیش از آنکه نظام سهمیه‌بندی سوخت متوقف شود ماهانه در هر کارت سوخت معادل ٦٠ لیتر بنزین یارانه‌ای شارژ می‌شد و در این شرایط حدود ٩٠ درصد مصرف‌کنندگان از بنزین سهمیه‌ای با نرخ اول استفاده می‌کردند. اکنون که قرار است بنزین مجدداً دونرخی شود سقف مصرف بنزین به گونه‌ای تعیین می‌شود که فقط مصرف‌کنندگان غیرمتعارف که کمتر از ٢ درصد مصرف‌کنندگان را تشکیل می‌دهند نیاز به استفاده از نرخ دوم داشته باشند.» عباس کاظمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش و پالایش در گفت و گویش با روزنامه دولت ناچار به تصریح در این باره شده که عموم مردم نیازی به استفاده از نرخ دوم نخواهند داشت. بر اساس گفته مسئولان شرکت ملی پالایش و پخش، نرخ اول عرضه بنزین همان 1000 تومان خواهد بود؛ قیمتی که با توجه به کاهش قیمت نفت، یارانه زیادی نمی‌خورد.؛ 

کاهش قیمت نفت چه کمکی به بنزین کرد؟

بر اساس قانون برنامه پنجم، دولت موظف به رساندن قیمت بنزین به 95 درصد فوب خلیج فارس بود. تدبیر سال‌های گذشته و راه‌اندازی سامانه هوشمند سوخت کمک کرد که قیمت بنزین تا 1000 تومان افزایش یابد. جسارت دولت نهم در کاستن یارانه‌ها، به‌ویژه یارانه سوخت، از نکات مثبت در کارنامه‌اش است. هر چند طرح هدفمندی یارانه‌ها را به بیراهه برد و پرداخت یارانه‌های نقدی بار بزرگی بر دوش کشور گذاشت. سهم تولید و صنعت هم به میزانی که تعیین شده بود، پرداخت نشد. امروز بخشی از تکلیف برنامه پنجم توسعه را کاهش قیمت نفت انجام داده است. با کاهش قیمت نفت، قیمت بنزین هم پایین آمده است و قیمت بنزین 1000 تومانی به 95 درصد فوب خلیج فارس نزدیک شده است. اینکه دولت امسال به‌ 

بازگشت سهمیه بندی  و بنزین دو نرخی از مجلس

اگر انتخابات مجلس شورای اسلامی به‌جای اسفند سال گذشته قرار بود 

در مهرماه امسال برگزار شود، باز هم نمایندگان به بازگشت سهمیه بندی، دو نرخی شدن و افزایش قیمت بنزین برای پر‌مصرف‌ها، رای می‌دادند؟!؛

رضا زندي-  هفته نامه صدا

همه چیز از تاکید برخی نمایندگان مجلس دهم بر حفظ سامانه هوشمند سوخت کشور، یا همان کارت‌های بنزین، شروع شد. سامانه‌ای که ماموریت خود را برای افزایش بی‌دردسر قیمت بنزین به خوبی انجام داده بود. بهره ثانویه استفاده از کارت‌های بنزین جلوگیری از رشد مصرف بی‌رویه بنزین به‌دلیل پایین بودن قیمت آن بود. در همان سال اول هم از محل صرفه‌جویی صورت گرفته، هزینه گزاف راه‌اندازی چنین سامانه عریض و طویلی مستهلک شد. همه چیز اما منحصر به تاکید نمایندگان مجلس برای حفظ کارت هوشمند سوخت نماند.؛. 

برخی نمایندگان در اقدامی شتابزده، خواهان افزایش پلکانی قیمت بنزین، با محاسبه عوارض، مالیات، هزینه‌های انتقال و... برای مصارف مختلف شدند. مصوبه ابتدایی آنقدر شتابزده بود که خود مجلسی‌ها هم پشت آن نایستادند. مصوبه را به کمیسیون تلفیق برگرداندند و طوری اصلاح کردند که بنزین تنها با دو نرخ عرضه شود. یکی برای مصارف عادی مطابق سهمیه مشخص شده و نرخ دوم برای پرمصرف‌هایی که بیش از سهمیه ماشین می‌رانند. این مصوبه نهایی شد و در قالب قانون بودجه به شورای نگهبان رفت. هنوز اما قانون بودجه به دولت ابلاغ نشده است. نکته مهم در بند مربوط به دونرخی کردن این است که هم تعیین میزان سهمیه به دولت واگذار شده و هم اعلام قیمت بنزین بیش از سهمیه (بخوانید بنزین آزاد) در اختیار دولت قرار گرفته است. در صورت ابلاغ قانون بودجه، دولت چهار ماه فرصت خواهد داشت تا آیین‌نامه اجرایی آن را ابلاغ کند. از اینجاست که مهرماه، بعنوان آغاز دوباره سهمیه‌بندی بنزین سر زبان‌ها افتاده است. بر اساس نرخ‌های روز خلیج فارس، هر لیتر بنزین، با تمام هزینه‌های حمل و نقل، عوارض، مالیات و... در تهران حدود 1300 تا 1400 تومان تمام می‌شود. با همین استدلال است که رقم 1400 تومانی برای هر لیتر بنزین آزاد گوش به گوش می‌چرخد. این‌ها اما تا اعلام رسمی دولت، حدس و گمان است. چه، نه سهمیه‌ای تاکنون از سوی دولت تعیین گردیده و نه، نرخی برای بنزین آزاد مصوب شده است. آن هم از سوی دولتی که بارها وزیر نفت‌اش مخالفت خود را با سهمیه بندی و بنزین دونرخی اعلام کرده است. انگار عادت کرده‌ایم به سهمیه، به کوپن، به جیره‌بندی. دولت یازدهم دوباره می‌خواهد به نظام سهمیه‌بندی برگردد؟

 بیشتر مردم به نرخ دوم نیاز ندارند

«وزیر نفت به دلیل تجربه‌های گذشته از دو‌نرخی شدن اکراه دارد و قطعاً هیأت دولت سهمیه پایه را طوری تعیین می‌کند که مردم مایل نباشند از بنزین نرخ دوم استفاده کنند.» این را معاون وزیر نفت در امور پخش و پالایش هفته گذشته بارها به رسانه‌ها گفته است. شاه‌بیت ماجرا هم همین است. با اینکه دولت از مهرماه، موظف به اجرای مصوبه مجلس شده اما بر اساس همین مصوبه اختیار تعیین سهمیه را دارد و می‌خواهد سهمیه را چنان در نظر بگیرد که عموم مردم با همان نرخ جاری بنزین، سوخت‌گیری کنند. «در دوران دونرخی بودن بنزین و پیش از آنکه نظام سهمیه‌بندی سوخت متوقف شود ماهانه در هر کارت سوخت معادل ٦٠ لیتر بنزین یارانه‌ای شارژ می‌شد و در این شرایط حدود ٩٠ درصد مصرف‌کنندگان از بنزین سهمیه‌ای با نرخ اول استفاده می‌کردند. اکنون که قرار است بنزین مجدداً دونرخی شود سقف مصرف بنزین به گونه‌ای تعیین می‌شود که فقط مصرف‌کنندگان غیرمتعارف که کمتر از ٢ درصد مصرف‌کنندگان را تشکیل می‌دهند نیاز به استفاده از نرخ دوم داشته باشند.» عباس کاظمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش و پالایش در گفت و گویش با روزنامه دولت ناچار به تصریح در این باره شده که عموم مردم نیازی به استفاده از نرخ دوم نخواهند داشت. بر اساس گفته مسئولان شرکت ملی پالایش و پخش، نرخ اول عرضه بنزین همان 1000 تومان خواهد بود؛ قیمتی که با توجه به کاهش قیمت نفت، یارانه زیادی نمی‌خورد.؛ 

کاهش قیمت نفت چه کمکی به بنزین کرد؟

بر اساس قانون برنامه پنجم، دولت موظف به رساندن قیمت بنزین به 95 درصد فوب خلیج فارس بود. تدبیر سال‌های گذشته و راه‌اندازی سامانه هوشمند سوخت کمک کرد که قیمت بنزین تا 1000 تومان افزایش یابد. جسارت دولت نهم در کاستن یارانه‌ها، به‌ویژه یارانه سوخت، از نکات مثبت در کارنامه‌اش است. هر چند طرح هدفمندی یارانه‌ها را به بیراهه برد و پرداخت یارانه‌های نقدی بار بزرگی بر دوش کشور گذاشت. سهم تولید و صنعت هم به میزانی که تعیین شده بود، پرداخت نشد. امروز بخشی از تکلیف برنامه پنجم توسعه را کاهش قیمت نفت انجام داده است. با کاهش قیمت نفت، قیمت بنزین هم پایین آمده است و قیمت بنزین 1000 تومانی به 95 درصد فوب خلیج فارس نزدیک شده است. اینکه دولت امسال به‌

دلیل شرایط اقتصادی پس از تحریم، نخواهد قیمت بنزین را افزایش دهد تدبیر دیگری است. اینکه دولت نباید در فروش بنزین و حامل‌های انرژی یارانه‌ای بدهد اما، سیاست درستی است. دولت‌ها در کشورهای توسعه‌یافته از محل فروش بنزین با اخذ مالیات درآمد کسب می‌کنند. وقتی هم قیمت نفت پایین می‌آید، مالیات را بیشتر می‌کنند تا مصرف‌کننده بالا و پایین شدن قیمت نفت را زیاد لمس نکند. دولت ایران هم اگر می‌خواهد پیشرفت را تجربه کند باید به این سو حرکت کند. آنوقت دیگر می‌توان مردم را به مصرف بنزین هم تشویق کرد. چه، در آن‌صورت ثروتمندان بخشی از هزینه زندگی کم‌درآمدها را تامین خواهند کرد. ؛

حساب ساده برای نیت خوانی

جای این سوال همین جاست: اگر مجلس همسو با دولت بود آیا مصوبه‌ای برای افزایش قیمت بنزین آن هم چند ماه مانده به انتخابات ریاست جمهوری صادر می‌کرد؟ یا از این ساده‌تر: اگر انتخابات مجلس شورای اسلامی به‌جای اسفند سال گذشته قرار بود 

در مهرماه امسال برگزار شود، باز هم نمایندگان به بازگشت سهمیه بندی، دو نرخی شدن و افزایش قیمت بنزین برای پر‌مصرف‌ها، رای می‌دادند؟! پاسخ به این پرسش‌های ساده می‌تواند کمی آنسوتر از اهداف اعلام شده را برای چنین مصوبه‌ای نمایان کند. طرح اولیه ارائه شده توسط برخی نمایندگان هم با سوال‌های جدی مواجه بود. اگر آن طرح اصلاح نمی‌شد، آن وقت در حداقل نیمی از استان‌های کشور قیمت‌های بنزین متفاوت داشتیم! چه، هزینه انتقال بنزین در کشور پهناوری نظیر ایران متفاوت است. باید قیمت بنزین ماهانه، گاه هفتگی و شاید حتی روزانه چند تومانی بالا و پایین می‌رفت. چراکه قیمتش در فوب خلیج فارس مدام بالا و پایین می‌شود. برگرداندن مصوبه اولیه مجلس به کمیسیون تلفیق و اصلاح آن کار درستی بود. هر چند اساس نظام سهیمه‌بندی در شرایط فعلی نادرست است. ؛

بنزین تک نرخی و کاهش مصرف سوخت

جلوگیری از قاچاق بنزین از جمله استدلال‌های موافقان طرح دونرخی کردن بنزین و احیای سامانه سهمیه‌بندی است. سامانه‌ای که فرسوده شدن و اداره روزمره‌اش هزینه‌های زیادی روی دست دولت گذاشته است. به آمار مصرف بنزین در چند سال دقت کنید. در تیر ماه سال 86 که سهمیه‌بندی بنزین آغاز شد متوسط مصرف روزانه بنزین کشور 64 میلیون و 400 هزار بود. سال بعد مصرف بنزین ٣.٨ درصد رشد کرد. سال 91 مصرف بنزین روزانه کشور به 63 میلیون و 500 هزار لیتر در روز رسید که ٦.١ درصد نسبت به سال قبلش رشد داشت. سال 92 هم که بنزین تک‌نرخی نشده بود مصرف بنزین ٧.٧ درصد نسبت به سال قبلش رشد کرد و به 68 میلیون و 400 هزار لیتر در روز رسید. پس صرف سهمیه‌بندی نتوانسته است جلوی افزایش مصرف را بگیرد. هر چند برای افزایش مصرف بنزین باید مولفه‌های دیگر نظیر افزایش خودروها را هم در نظر گرفت. نکته مهم اما کاهش رشد مصرف بنزین در سال 94 است. مصرف روزانه بنزین سال گذشته به نسبت سال قبلش تنها ١.٧ درصد افزایش یافته است. آن هم در شرایطی که بنزین بصورت تک‌نرخی به مصرف‌کنندگان عرضه شده است. آمارها سخن می‌گویند.؛.

از پیشنهاد تثبیت احمد توکلی تا...

اگر چند سالی به عقب برگردیم به پیشنهاد احمد توکلی می‌رسیم. روزی که با ارائه طرح تثبیت قیمت‌های فرآورده‌های نفتی، اجازه نداد قیمت بنزین سال به سال رشد کند. آن روزها بنزین لیتری 100 تومان بود و شرایط دیگری بر کشور حاکم بود. اگر افزایش قیمت بنزین روال طبیعی خودش را طی می‌کرد شاید وقتی به اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها رسیدیم وضعیت بهتری داشتیم. اگر نفت سر سفره مردم نیست قیمت بنزین مستقیم بر رنگ سفره مردم تاثیر دارد. همین جاست که شائبه برخی برخوردهای سیاسی درباره قیمت بنزین ایجاد می‌شود. چرا مجلس دهم، مجلسی که بسیاری از نمایندگانش در مجلس یازدهم نیستند، برای دولتی که چند ماه بعد می‌خواهد دوباره از مردم رای بگیرد مصوبه بنزینی گذرانده و هم سهمیه‌بندی را بازگردانده و هم دولت را مکلف به افزایش قیمت بنزین، حداقل برای بخشی از مصرف‌کنندگان کرده است؟ «مردم ظرفیت اجرای نادرست قانون را ندارند و به این منظور دولت در تلاش است که سازوکاری را تعریف کند که کمترین فشار به مصرف‌کنندگان وارد شود.» این را مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی به رسانه‌ها گفته است. مردم هوشمند با سامانه هوشمند سوخت بهتر کار می‌کنند.