تحریم اقتصادی علیه ایران در ده سال گذشته، در سه حوزه حمل و نقل، بیمه و بانکداری متمرکز بود. در واقع ارتباطات پولی و بانکی ایران ، طی 10 سال گذشته، با شدت گرفتن تحریم ها سخت تر شد و امکان هر نوع مبادله پولی، خرید ال.سی و تامین اعتبار را برای بازرگانان ایرانی سخت کرد. در سال های تحریم، تجار ایرانی قادر نبودند با استفاده از شبکه بانکی جهانی، با طرف های خارجی مبادله کنند. شعب بانک های ایرانی خارج از کشور دچار مشکل شدند و حضور بانک های خارجی در ایران  کمرنگ شد. در حال حاضر و با لغو تحریم ها، شاهد حضور گسترده هیئت های خارجی در سطوح مختلف در کشورمان هستیم. هیئت های خارجی از کشورهای غربی و شرقی، پیش از به سرانجام رسیدن برجام برای بررسی وضعیت اقتصادی، به ایران سفر می کردند و بعد از لغو کامل تحریم ها و اجرایی شدن برجام، حضور خارجی ها در اقتصاد و تعامل تجاری با ایران جدی تر شده است. بسیاری از کشورهایی که هیئت های تجاری شان به ایران سفر می کنند، در سال های تحریم، فروشندگان اجناس مصرفی به کشورمان بودند و حالا که برجام به سرانجام رسیده، پیام ایران به همه آنان، تغییر نگاهشان به ایران، از یک مصرف کننده صرف به یک شریک تجاری مطمئن است که امکان جذب سرمایه آنان و بکارگیری اش در ایران را دارد. نکته دیگر اینکه ایران امیدوار است بتواند به ماحصل بهتری از رفت و آمد هیئت های تجاری برسد و این ماحصل، جبران عقب ماندگی و ضعف هایی است که در سال های تحریم در حوزه های اساسی و اصلی اقتصاد ایران متوجه کشورمان شده. بانک یکی از همان حوزه هاست و می بینیم که در ارتباط با مسئولان اقتصادی کشورها، تبادلات بانکی، به عنوان یکی از زمینه های مهم مذاکره طرفین، در راس اخبار رسانه ها به چشم می خورد.

سفر اخیر رییس جمهور کره جنوبی، خانم «پارک گئون هی» به ایران هم، از این قاعده مستثنی نبود. در هفته گذشته، یکی از تفاهم نامه های مهم امضا شده بین طرف ایران و کره ای، تفاهم نامه بانکی بود. در این باره دو سوال مهم مطرح است. سوال اول اینکه، امضای تفاهم نامه بانکی با مسئولان بانکی از کشورهای مختلف، چه زمانی برای ایران مفید خواهد بود؟ و سوال دوم اینکه، در حال حاضر و با وجود نگرانی بانک های اروپایی در ارتباط با ایران، باوجود لغو تحریم ها، چه تضمینی وجود دارد که بانک های کره جنوبی، به تعهداتش نسبت به تعاملات بانکی با ایران پایبند بمانند؟

امضای تفاهم نامه برای همکاری های بانکی، در شرایط فعلی کشورمان، زمانی سودمند است که اگزیم بانک های کشورهای خارجی، وارد کار شده باشند. اگزیم بانک ها، بانک هایی اند که اعتبارات صادراتی کشورها را تضمین می کنند و در صورت ورود آن ها، به تعاملات بانکی بین کشورها، اعتبارات اسنادی صادرکنندگان از کشور مبداء، تحت پوشش بیمه ای قرار می گیرد. اگر اگزیم بانک کره ای، در تفاهم نامه هایی که بین ایران و کره جنوبی امضا شده، وارد شده باشد، می توان به بهبود تعاملات بانکی ایران و کره جنوبی امیدوار شد. با حضور این بانک در تفاهمات بانکی دو کشور، صادرات طرف های کره ای به ایران تضمین خواهد شد و تولید کنندگان کره ای که قصد صادرات ماشین آلات و تجهیزات به ایران را دارند، تحت پوشش بیمه ای قرار خواهند گرفت.

یکی از دلایل عدم پیشرفت تجاری ایران در کشورهای اروپایی بعد از لغو تحریم ها، این است که موسسات تنظیم اعتبارات و بیمه، مثل هرمس در آلمان و ساچه در ایتالیا، هنوز تصمیم به پوشش بیمه ای اعتبارات اسنادی ایران نگرفتند. اهمیت حضور اگزیم بانک کره جنوبی در تفاهمات بانکی با ایران، از همین تجربه ما در اروپا مشخص می شود. نکته مهم اینکه در سفر اخیر رییس جمهور کره جنوبی به ایران، رییس بانک صادرات و واردات کره جنوبی یا اگزیم بانک، با رییس هیئت  عامل صندوق توسعه ملی ایران تفاهم نامه امضا کردند و با توجه به مقدمه ای که گفتم، جای امیدواری است که این تفاهم نامه، نتایج خوبی برای تجارت دو کشور در پی داشته باشد. در جواب پاسخ سوال دوم باید گفت که وضعیت بانک های کره جنوبی، از نظر اثرپذیری از ایالات متحده آمریکا، تفاوتی با بانک های اروپایی ندارد اما داستان دولت ها، با داستان بانک ها متفاوت است. هرچند بانک های دنیا، امکان مقاومت کمتری مقابل فشارهای سیاسی آمریکایی دارند اما دولت ها، این امکان را دارند که مقاومت بیشتری بکنند. در صورتی که دولت ها تصمیم جدی بگیرند و موسسات اعتبار صادراتی کشورها که دولتی اند، دستور بدهند که اعتبارات بانک ها برای پوشش بیمه ای اسناد اعتباری صادرکنندگان در نظر گرفته شود، اوضاع متفاوت خواهد بود.