ساخت فرودگاه قم گويا آنقدر مساله ساز شده است كه حسين معصوم معاون وزير راه و شهرسازي به تازگي ساخت فرودگاه قم را اساسا فاقد مجوز عنوان كرد، البته اين موضوع جديدي نيست و در سال‌هاي گذشته نيز بارها به آن اشاره شده است، موضوعي كه از ابتداي مطرح شدنش مجال كارشناسي صحيح ساخت اين فرودگاه را كمتر در اختيار رسانه‌ها قرار داد، در واقع موضوع خبر آن قدر مهم شده بود كه كارشناسي اصولي روي اين موضوع محلي از اعراب نداشت.
با اين حال موضوع احداث و ساخت فرودگاه قم، كارشناسان را در دو جبهه مخالف و موافق ساخت اين فرودگاه قرار داده است، مخالفين در يك جبهه معتقد ند ساخت اين فرودگاه توجيه اقتصادي نخواهد داشت و براي اين ادعا هم دلايل خاصي از جمله نزديكي قم به فرودگاه اراك و فرودگاه امام خميني (ره) عنوان مي‌كنند و موافقين مانعي در جهت ساخت اين فرودگاه نمي‌بينند چرا كه فرودگاه‌دار شدن قم را مقدمه‌يي براي گردش بيشتر اقتصادي اين شهر و ايجاد اشتغال و موضوع‌هاي مختلف مي‌دانستند.  با اين حال، پس از 5 سال از ساخت اين فرودگاه و به بهانه طرح دوباره نداشتن مجوز ساخت بر آن شديم تا با يك تحليلگر و كارشناس حوزه هوانوردي نقاط پيدا و پنهان اين موضوع را بررسي كنيم، از اين رو با عليرضا منظري معاون اسبق هوانوردي و امور بين‌الملل سازمان هواپيمايي كشوري به گفت‌وگو نشستيم. منظري بر اين باور است كه نمي‌توان ساخت فرودگاهي در يك منطقه آن هم با آن وسعت را شروع كرد و بعد اعلام كرد كه اين فرودگاه مجوز براي ساخت نداشته است، هرچند اگر هم اين فرض صحيح باشد، فرودگاه به آن دليل كه سرمايه‌يي ملي محسوب مي‌شود، نبايد اجازه داد كه مراحل ساخت و سرمايه‌گذاري اين طرح بي‌نتيجه بماند، در واقع با حل موانع مختلف پيش روي فرودگاه قم بايد در جهت ساخت و بهره‌برداري از اين فرودگاه كمك كرد. در ادامه اين گفت‌وگو را مي‌خوانيم.
در ارتباط با فرودگاه قم سوال‌ها و مسائل زيادي طي سال‌ها ايجاد شده است، در اين ارتباط سوالاتي نظير اينكه فرودگاه قم چرا ساخته شد؟ آيا به اين طرح مجوز داده شد؟ اگر به اين طرح مجوز داده شد، چگونه داده شده كه حال بحث‌هايي نظير نداشتن مجوز ساخت اين فرودگاه مطرح مي‌شود؟ و اگر مجوز نداشته چگونه بعد از كلنگ زني اين فرودگاه توسط رييس مجلس شوراي اسلامي، مراحل ساخت و توسعه فرودگاه آغاز شد؟
بحث ساخت فرودگاه قم از حدود 12 سال قبل، توسط استانداري اين شهر مطرح شد. اين مساله و فكر، به قراردادي تبديل شد كه با يك مشاور منعقد گرديد، مشاور، مطالعه‌يي را در قم انجام مي‌دهد بر اين مبنا كه 3 يا 4 محل را مورد بررسي قرار دهد، كه يكي از آن اماكن، با توجه به شرايط و خصوصيات ساخت و احداث فرودگاه مورد بررسي قرار مي‌گيرد و در نهايت، محلي كه در حال حاضر كلنگ فرودگاه را در آنجا زده‌اند انتخاب مي‌شود؛ و چون دولت از منابع عمومي، امكاناتي را نگذاشته است، اين بحث مطرح مي‌شود كه فرودگاه توسط بخش خصوصي و شخصيت حقوقي، احداث شود.
بعد از طي اين مراحل، نامه‌نگاري‌ها يا ارتباطات نامه‌يي از طريق استانداري با وزارت راه انجام مي‌گيرد و اين وزارتخانه و سازمان هواپيمايي كشوري موضوع را مورد بررسي قرار دادند و بعد از اين بررسي، نهايتا مجوز اينكه در آن محل فرودگاه ساخته شود، صادر مي‌شود؛ در واقع اين ادعايي كه مجوزي براي ساخت اين فرودگاه وجود ندارد، صحيح نيست، چرا كه اين مجوز در اسناد سازمان هواپيمايي كشوري موجود است و اين فردي كه اين اظهارنظر را ازجانب سازمان هواپيمايي كشوري كرده، يا در جريان نبوده است، يا مساله ديگري در اين بين وجود دارد كه باعث شده اين ادعاي نداشتن مجوز را مطرح كند، چرا كه فرودگاه قم براي احداث مجوز داشته است.
بعد از اينكه مجوز ساخت اين طرح صادر شد، فردي كه مسووليت ساخت را به عنوان بخش خصوصي داشت، امكانات مطالعات اوليه را بري طراحي و ساخت فرودگاه انجام مي‌دهد و بعد از آن هم ساخت فرودگاه را آغاز مي‌كند.ساخت فرودگاه مبتني بر دو بخش بوده، بخش اول در زمينه هزينه‌هاي مالي و بخش ديگر در اين زمينه است كه بخش خصوصي از طريق فروش يا اجاره بخش‌هاي مختلف زمين به افراد ديگر بتواند منابعي را براي اتمام ساخت و احداث در نظر بگيرد، تا بتواند ساخت فرودگاه را با موفقيت به پايان برساند، در واقع تا اينجا مي‌توان گفت اين روندي كه تعريف شد، ماجراي اين قضيه است.  بعد از طي كردن اين مسير، موضوعي تحت عنوان اينكه اراضي فرودگاه متعلق به كيست و آيا اين تصرف به صورت قانوني رخ داده يا خير؟ مطرح مي‌شوند. اين موضوع‌ها البته واقعياتي است كه در قم اتفاق افتاده و قابل كتمان هم نيست و طبيعتا پرونده و مدارك طولاني را در طول اين دوره زماني طي كرده است. اما اگر بخواهم در زمينه فرودگاه قم اظهارنظري كنم، فارغ از اتفاقات و موضوع‌هاي مرتبط با زمين است.
 براي ساخت فرودگاه چه موضوع‌هايي را بايد در نظر گرفت؟ آيا لازم بود در اين منطقه فرودگاه ساخته شود يا لازم نبود؟ چرا كه برخي بر اين باورند، با توجه به نزديكي اين فرودگاه به فرودگاه امام خميني (ره)، نيازي به ساخت اين فرودگاه نبود و اين هزينه در آن محل نبايد انجام مي‌گرفت. در اين ارتباط چه نظري داريد؟
اين موضوع نياز به مطالعه دقيق دارد كه شامل جمعيت، آمار، سفرها و ارتباطاتي كه مي‌تواند وجود داشته باشد، بحث كارگو و بار هوايي منطقه است، بحث هوانوردي همگاني و عمومي هم مطرح است كه آيا در منطقه قم، پتانسيل بالقوه‌يي براي آموزش هوانوردي، هواپيمايي يا مسائل تفريحي و استفاده از وسايل نقليه هوايي براي كارهاي تفريحي هم مي‌تواند يكي از مزايا اين منطقه باشد.
تمام اين موضوع‌ها براي طرح توجيهي يا در واقع مباحث اوليه‌يي كه براي فرودگاه مطرح است، بايد مورد مطالعه دقيق شود تا بتواند خروجي دقيق در راستاي اهداف ساخت فرودگاه در اين منطقه باشد، بر مبناي اين مطالعه مي‌توان راي صادر كرد كه چه نوع فرودگاهي در آن منطقه ساخته شود، چون در بحث فرودگاه‌ها طبقه بندي‌هاي متفاوتي را داريم، يعني الزاما نمي‌توان اين راي را صادر كرد كه در همه جا مي‌توان فرودگاه بزرگي را ساخت، بلكه بايد متناسب با اهدافي كه در راستاي مطالعات نياز سنجي فرودگاه انجام مي‌شود، فرودگاه را متناسب با آن طرح مي‌سازند.
امروزه هم مثل سابق نيست كه ساخت فرودگاه تنها از منابع عمومي صورت گيرد در اين طرح چون ساخت فرودگاه بر اساس منابع غير عمومي بوده، طبيعي است كه بحث توجيه اقتصادي فرودگاه هم مطرح است، به اين معني كه آن گروهي كه در ايجاد فرودگاه وارد بحث شده‌اند بايد مشخص كنند كه بازگشت سرمايه به چه شكل است، به اين معنا كه سرمايه‌گذاري در حد اهداف طرح ديده شود و متناسب با اين سرمايه در بازه زماني معين بازگشت سرمايه هم از محل درآمدهاي فرودگاه انجام گيرد.

بعد از اينكه اين مطالعات انجام شد و ضرورت ايجاد فرودگاه در اين محل مورد تاييد مقامات دولت قرار گرفت، مطالعات اوليه تبديل به يك طرح جامع براي فرودگاه مي‌شود، به چه معنا؟ يعني متناسب با طرح اوليه و طرح توجيه اقتصادي وارد مرحله تهيه طرح جامع فرودگاه مي‌شوند كه نشان‌دهنده اين است كه جانمايي هركدام از تجهيزات يا تسهيلات، يا امكاناتي كه براي ايجاد فرودگاه لازم است به چه شكل باشد.
معين مي‌شود كه در چه محدوده‌يي باند فرودگاه باشد، تاكسي راه‌هاي فرودگاه كجا باشد، ترمينال فرودگاه، ترمينال بار هوايي، برج مراقبت و بقيه تجهيزاتي كه نياز است در طرح جامع مشخص مي‌شود كه در كجا بايد انجام شود و اين طرح جامع بايد در سازمان هواپيمايي كشوري به تصويب برسد.
بعد از اينكه تصويب شد، وارد مرحله اجازه طراحي و احداث فرودگاه مي‌شويم، يكي از ابزارهايي كه براي تعيين «ضرورت اينكه فرودگاه در آن منطقه بايد احداث شود، وجود كميته‌يي به نام كميته فضاي كشور در سازمان هواپيمايي كشوري است كه وظيفه تعيين اين موضوع را دارد كه آيا آن فرودگاه با توجه به طرح جامعي كه دارد به لحاظ فضاي هوايي و بقيه موارد مربوط به انجام پرواز در آن محدوده فضا هست، آيا مانعي دارد يا ندارد» ؛ زماني كه مشخص مي‌شود كه هيچ مانعي براي احداث وجود ندارد اجازه داده مي‌شود كه در آن منطقه فرودگاه احداث شود و طراحي و احداث صورت گيرد.  بعد از اينكه تمامي مجوزها براي احداث فرودگاه مشخص شد، حال كسي كه مي‌خواهد فرودگاه را بسازد يا دولت است كه از طريق منابع عمومي اين كار را انجام مي‌دهد، يا بخش خصوصي است كه از طريق بازار سرمايه مي‌خواهد اين اقدام را انجام دهد، در اين مرحله نخستين كاري كه بايد انجام شود اين است كه محدوده زمين را مشخص كند تا تصرف زمين اتفاق بيفتد، تصرف زمين از دو طريق انجام مي‌شود، يا شخصي كه سازنده است، خودش مالك زمين است، و در اين حالت به راحتي از زمين استفاده مي‌كند و طرح را به اجرا در مي‌آورد، حالت ديگر اين است كه خود شخص سازنده و سرمايه‌گذار مالك زمين نيست و بايد برود زمين را تصرف كند و بخرد. كه اين خريد را از مالكين ديگر كه مي‌تواند دولت باشد، يا زمين‌هاي اشخاص حقيقي باشد، در اين حال باد تمام اين زمين‌ها را خريداري كند و به كار بگيرد.  بعد از طي اين مرحله، سازنده طراحي بالقوه‌يي كه از قبل انجام شده بود را در اين زمين‌ها به فعل در مي‌آورد و آغاز به ساخت ساختمان و تاسيسات و تجهيزات مي‌كند تا زماني كه اين تاسيسات ساخته شوند سازمان هواپيمايي كشوري بر اين روند نظارت مي‌كند و بعد بازرسي نهايي مي‌كند و اگر مراحل ساخت طبق استانداردها پيش رفته باشد، «گواهي فرودگاه» را براي اين طرح صادر مي‌كنند كه بر مبناي اين گواهي سازنده مي‌تواند طبق استاندارد فعاليت بهره‌برداري داشته باشد و در اين مرحله مي‌توانند «پروانه بهره‌برداري فرودگاه» را دريافت و وارد مراحل مديريتي فرودگاه براي بهره‌برداري شوند.
سوالي كه بعد از مسائل فني و تكنيكي مطرح مي‌شود، مربوط به مساله ادعاي زمين خواري در فرودگاه قم است. اين در حالي است كه اين مساله پس از گذشت 3 سال از كلنگ زدن اين پروژه مطرح شده است. در اين ارتباط چه تحليلي داريد؟اين در واقع قابل قبول نيست، چون اگر مشكل و اشكالي در اين زمينه وجود داشت در همان ابتدا كه مراحل كلنگ زني زمين اتفاق افتاد نبايد مجوزهاي لازم را حتي در اين مرحله مي‌دادند، ثانيا اگر اين مراحل هم سپري شد زودتر از اينها بايد جلوي اين طرح را مي‌گرفتند كه سرمايه‌گذار اين همه هزينه در اين محل انجام ندهد، اما متاسفانه هيچ كدام از اين اتفاقات انجام نگرفته است.
در حال حاضر يكسري هزينه‌هايي در اين محل انجام شده، و اگر فرض بگيريم طبق گفته‌هاي اشخاصي كه مي‌گويند در آن محل تخلف انجام گرفته، به آن رسيدگي شود و راهكارهايي را در جهت رفع اين تخلف در نظر بگيرند و اجازه دهند براي از بين نرفتن سرمايه‌گذاري‌ها و امكانات اوليه‌يي كه در اين محل انجام شده در جهت منافع ملي حركت كند و متوقف نشود، به هرحال فرق نمي‌كند اين سرمايه‌گذاري كه انجام شده اگرچه از طريق بخش خصوصي ولي براي هدف مشترك منافع ملي شكل گرفته است و به همين دليل جزو منافع ملي در نظر گرفته مي‌شود. بنابراين مجددا بايد اين طرح را احيا كرد.  در ارتباط با فرودگاه قم مسوولان منطقه‌يي و نمايندگان مجلس اين شهر از اين پروژه بازديد كردند و ساخت اين فرودگاه را مورد حمايت قرار دادند، اينكه بعد از اين حمايت‌ها به يك‌باره اعلام شود كه ساخت اين فرودگاه مشكل دارد، يا مجوز ندارد و مسائل ديگر اين اقدام قابل تامل مي‌شود.
 مطالعات امكان سنجي فعاليت‌هاي فرودگاه‌ها به چه شكل است؟ آيا اين منطقه كشش ساخت اين فرودگاه را داشت؟ علاوه بر اين موضوع در ارتباط با مساله وسعت زمين فرودگاه در آن منطقه نظرتان چيست؟
 ميزان وسعت زمين فرودگاه دليلي بر بزرگي يا كوچكي فرودگاه نيست، بلكه بحث اين است كه براي طرح‌هاي فرودگاهي، تعريفي انجام مي‌گيرد و بر اساس آن تعاريف، اهدافي را براي فرودگاه معين مي‌كنند، مثلا اگر در اين طرح تعريف شود كه اين فرودگاه مي‌تواند در حد يك فرودگاه مركز پايتخت باشد، براي اين فرودگاه يكسري مشخصه‌ها و خصوصيات خاصي را تعريف مي‌كنند، مثلا مي‌گويند چون اين فرودگاه در مركز پايتخت قرار گرفته، احتمال پروازهاي دوربرد در اين محل زياد است و به اين منظور طول باند در اين مكان بايد يك اندازه خاصي باشد به اين دليل كه در اين فرودگاه روزي 150 پرواز فرود مي‌آيد و با اين خصوصيات بايد هواپيماهاي بزرگ‌تري در اين محل بنشيند، با اين اوصاف اگر يك چنين تعريفي را براي فرودگاه قم كردند، بايد بگويم كه اين تعريف غلط است، ولي اگر اين فرودگاه را به عنوان يك فرودگاه محلي و منطقه‌يي تعريف كنيم، كه به اين منظور دسترسي ايجاد كند درست است. بنابراين تعريفي تحت عنوان بزرگي يا كوچكي در هوانوردي وجود ندارد، بلكه صحبت از چگونگي خدمات دهي فرودگاه با توجه به منطقه‌يي كه در آن قرار دارد و با توجه به معيارهايي است كه بايد انجام پذيرد، تا آنجايي هم كه من مي‌دانم فرودگاه قم را به عنوان فرودگاه مركز پايتخت كشور تعريف نكردند، بلكه به عنوان فرودگاهي منطقه‌يي تعريف كردند، البته من به مطالعات اوليه اين فرودگاه ايراد دارم و نمي‌خواهم بگويم حتما اين مطالعه، مطالعه درستي است، اما فرودگاه با توجه به تعريف مناسب منطقه‌يي و محلي مي‌تواند درست باشد، نمي‌توانيم با اين استدلال كه اين فرودگاه نزديك فرودگاه اراك و امام خميني (ره) است، پس بر ساختش ايراد وارد است.
تحليل شما براي اينكه نزديكي اين فرودگاه به فرودگاه امام خميني (ره) را مانعي براي ساختش نمي‌دانيد چيست؟
اگر بخواهيم اين موضوع را مطرح كنيم كه اين فرودگاه نزديك فرودگاه امام خميني (ره) است، بايد بگويم فرودگاه امام خميني (ره) تنها پروازهاي بين‌المللي و خارجي را پوشش مي‌دهد، پس مردم قم اگر بخواهند به آساني و سريع پرواز درون كشوري و داخلي داشته باشند، بايد كجا بروند؟ از فرودگاه امام خميني (ره) كه نمي‌توانند استفاده كنند.
درست است كه طبق صحبت‌هاي شما ميزان مساحت زمين فرودگاه معياري براي بزرگي و كوچكي فرودگاه نيست، اما بسياري هم اظهار كرده‌اند كه اين مساحت زمين براي اين فرودگاه و در اين منطقه لازم نبوده است، در اين ارتباط پاسخ شما چيست؟
مساحت زمين شاخصي براي فرودگاه نيست و چه بسا فرودگاه‌هايي بسيار بزرگ‌تر از اين ميزان وجود دارد، بايد بگويم، به مساحت زمين، فرودگاه اطلاق نمي‌شود، بلكه فرودگاه آن بخشي است كه براي انجام پرواز و سوار و پياده شدن مسافر و تخليه و بارگيري انجام مي‌شود، مثلا مديرعامل شركت فرودگاه‌ها عنوان مي‌كند كه x مقدار زمين براي فرودگاه‌ها نياز داريم، اينكه اين مقدار اعلام مي‌شود، بايد مورد بررسي قرار گيرد، عده‌يي شايد عنوان كنند اين ميزان زياد است، و عده ديگر هم بگويند اين ميزان كم است، هيچ كدام از اين ارقام ملاك محسوب نمي‌شود. در واقع ملاك اين است كه چه مقدار زمين براي عمليات پرواز نياز داريم، بقيه ميزان زمين و علاقه‌مندي به اينكه مساحت كمتر يا بيشتري در اختيار فرودگاه باشد به اشكال و موردي كه در بحث درآمد، هزينه‌يي داريم.
در اين ارتباط بايد گفت، به اين دليل كه عمده فرودگاه‌هاي كشور دولتي است، خيالمان راحت است كه هزينه‌ها را دولت از محل ماليات و عوارض و جيب مردم مي‌پردازد و بنابراين خيالمان راحت است كه هر چقدر زمين بيشتر در اختيارمان باشد، بهتر.
بنابراين زمين ملاكي براي قضاوت كردن در ارتباط با فرودگاه نيست، در مورد فرودگاه اگر بخواهيم قضاوت كنيم همان بخشي كه به عمليات هوايي اختصاص دارد را بايد ملاك قرار دهيم، چه بسا كه اگر فردي كه مي‌خواهد فرودگاه را بسازد از زمين براي عمليات ديگر هم در جهت درآمدزايي استفاده كند، مثلا شهر فرودگاهي بسازد، هتل بسازد و اقدامات ديگري انجام دهد، بنابراين نبايد خلط مبحث داشته باشيم، بلكه اگر شخصي مي‌خواهد به صورت كارشناسي اظهارنظر كند بايد اين موارد را از هم تفكيك كند و هركدام از اين موضوعات را در جايگاه خودش مورد بررسي قرار دهد.
در شرايطي كه حسين معصوم نماينده تام‌الاختيار وزير راه و شهرسازي در شوراي حفظ حقوق بيت المال در اراضي و منابع طبيعي، از ورود پرونده فرودگاه قم به ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادي خبر داده است، تكليف اين فرودگاه و سرمايه‌گذاري‌ها و زيرسازي‌هايي كه در آن شده، چه خواهد شد؟
به نظر من اشكال در جاي ديگري وجود دارد كه بعد از كلنگ زني اين مجموعه و پس از گذشت سال‌ها اين موضوع دوباره داغ شده است و جلسه تشكيل داده‌اند، در اين ارتباط بايد گفت چرا از ابتداي مطرح شدن اين طرح علاوه بر اينكه مخالفتي نشد، بلكه حمايت از اين طرح هم صورت گرفت.
البته در اين ارتباط، گفته مي‌شود كه مساله فرودگاه قم در دولت قبل رخ داده است.
متاسفانه امروزه در ارتباط با مسائلي كه در دولت قبل وجود داشته است، همه صحبتش را مي‌كنند اما هيچ كس نمي‌رود سرمنشا و عامل اين اتفاقات را پيدا كند و مجازات كند تا در دفعات بعد كسي به خودش اجازه ندهد كه اين اعمال را تكرار كند، خب! در دولت قبل چه كسي اين تخلف را انجام داده؟ به جاي خبرهاي اينچنيني متخلف را مشخص كنند.
اگر تخلفي در اين زمينه شكل گرفته است بايد گفت كه از بحث ساخت فرودگاه جدا است، چرا كه اين موضوع بحث زمين را در خودش دارد، كه مسوولان اين اتفاق را بايد شناسايي و مجازات كنند كه اين بحث ديگري است.
ولي در عين حال بايد بگويم كه اگر تخلفي هم در ارتباط با زمين اتفاق افتاده در فعاليت‌هاي مجموعه‌يي كه در ارتباط با ساخت و طراحي فرودگاه عمل كرده‌اند نبايد خلل ايجاد كرد، چرا كه فرودگاه و فرودگاه‌سازي يك پديده ملي است و نبايد به ساخت اين فرودگاه لطمه وارد كرد، نمي‌توانيم بگوييم كه چون در ارتباط با زمين فرودگاه خلل ايجاد شده است، ساخت فرودگاه را بطور كل مختل كنيم، بلكه بايد رفع تخلف صورت گيرد، و متخلف يا متخلفين طبق قانون بايد مجازات شوند ولي اين زمين كه فرودگاه شده است را نبايد از بين برد، چرا كه بايد اين موضوع را در نظر گرفت كه در اين مكان هزينه و سرمايه‌گذاري صورت گرفته است و بايد براي پي گرفتن ادامه اين ساخت راهكاري پيدا كنند، تا از اين سرمايه‌گذاري استفاده شود، در واقع لازم است بحث تخلف را از ساخت فرودگاه جدا ببينند.  در واقع در بحث هوانوردي و هواپيمايي مسائل سياسي را اصلا وارد نكنيم، چون بحث هواپيمايي يك بحث تخصصي و فني و بسيار حساس است و اگر بنا باشد مسائل سياسي را وارد مسائل فني و تخصصي كنيم دچار مشكلاتي خواهيم شد كه جبران‌ناپذير خواهد بود، چون موضوع هواپيمايي مساله‌يي است كه با جان مردم در ارتباط است و نبايد با اين موضوع درگير شد.

منبع: تعادل