در حال حاضر چه مشکلاتی در روابط بانکی ایران با شبکه بانکی جهان وجود دارد؟

 ما در حوزه بانکی هنوز محدودیت داریم اما بانک های ما در تلاش برای از سرگیری فعالیت های جهانی اند. یکی از چالش های ما در ارتباط با شبکه بانکی جهان، مبادلات دلاری است. گردش دلار با نظارت فدرال رزرو یا بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا انجام می شود. در واقع در هر کشوری و در هر زمانی مبادلات دلاری توسط فدرال رزرو کنترل و تسریع می شود. فرض کنید با درهم امارات متحده عربی معامله کردیم اما بدهی دلاری داریم. این مقدار درهم باید تبدیل به دلار شود و ما در این  مکانیزم به دلیل کنش های غیربرجامی فدرال رزرو دچار مشکل هستیم. سیف، رییس کل بانک مرکزی ایران همین نکته را به آمریکایی ها تذکر داد و مطالبه گرانه به آمریکایی ها رساند که باید براساس برجام عمل کنند. از سوی دیگر شبکه بانکی ایران هم دچار مشکلاتی در دوره تحریم شده که ناشی از دورافتادگی ما از شبکه بانکی جهانی و ارتباطات بین المللی است و تا آمادگی کامل بانک ها برای ایجاد ارتباط مستمر و موثر با بانک های جهانی به زمان نیاز داریم و  باید در این زمینه با تحرک بیشتری پیش برویم به این دلیل که این عدم آمادگی، به بهبود روابط اقتصادی لطمه می زند.

بازار سرمایه هم در روز های آخر ماه گذشته دچار نوسانات شدیدی شد. فکر می کنید این نوسانات چقدر به صحبت های رییس کل بانک مرکزی در مورد برجام ربط داشت؟

به نظر من، بعید است  صحبت های رییس کل بانک مرکزی ایران در حاشیه اجلاس بانک جهانی و صندوق بین المللی پول عامل نوسانات شدید بازار سرمایه و بورس ایران باشد. بازار سرمایه طی چندماه گذشته به رشدهای هیجانی رسیده و این نوسان شدید در کاهش، دنباله همان نوسانات افزایشی ماه های گذشته است. صحبت های سیف، رییس بانک مرکزی در واشنگتن بیش از آنکه حاوی نکاتی منفی در تحریک بازار سرمایه و کاهش رشد بورس باشد، واقعیت هایی بود که باید برای بهبود روابط بانکی ایران با دیگر کشورها ابراز می شود و ارزیابی من این نیست که این صحبت ها، جنبه تخریبی برای بازار سرمایه ایران داشته. البته مصاحبه های سیف با رسانه های خارجی و پاسخگویی به سوالات خبرنگاران در نشستی در شورای روابط خارجی آمریکا، برخی رسانه ها در داخل بر طبل بی فایدگی برجام کوبیدند و صحبت رییس کل بانک مرکزی ایران در این باره که برجام هیچ دستاوردی برای اقتصاد کشور نداشته را دستاویز کردند. آن ها همه تلاش ها برای بهبود شرایط تجاری را زیر سوال بردند و به نظر می رسد تحولات بازار سرمایه و کاهش واحد در بورس هم، در امتداد همین تصورات و برداشت ها از صحبت های سیف در آمریکا مطرح شده باشد.

سوال مهم از منتقدان  صحبت های سیف و افرادی که برجام را بطور کلی زیر سوال می برند این است که گذشته از روابط بانکی ایران که هنوز در ارتباط با بانک های بزرگ جهان دچار چالش هایی است، آیا  برجام عواید و فواید دیگری برای کشور به ارمغان نداشته است؟

گذشته از جو روانی مثبت ناشی از لغو تحریم ها در کشور و افزایش امید در مردم جامعه، برجام طی دو ماه گذشته، که البته مدت بسیاری کمی برای نتیجه گرفتن از یک توافق است و برای دیدن آثار بیشتر آن نیازمند گذر زمان هستیم، باعث گشایش های بسیاری در زمینه اقتصادی بوده است. مهم ترین گشایش برجام برای اقتصاد ایران، تسهیل در فروش نفت است که در دوره تحریم ها با کندی و مشکل مواجه شده بود. رفت و آمد هیئت های تجاری به کشور و تلاش برای ایجاد ارتباط با تجار و کارآفرینان ایرانی، از نتایج برجام برای ایران است. برقراری پرواز ایرلاین های بزرگی چون ایرفرانس به ایران، یکی از مثال های تسهیل حمل و نقل جهانی به ایران پس از لغو تحریم هاست. در حال حاضر حمل و نقل دریایی و هوایی ایران به دلیل افزایش تردد به کشورمان مورد بازنگری و نوسازی قرار گرفته که در نهایت همه این ها به بهبود وضعیت تجاری ایران منجر خواهد شد. به هرحال مخالفان و موافقان برجام باید در نظر داشته باشند که مهم ترین و مثبت ترین اثر توافق ایران با پنج کشور قدرتمند و صنعتی جهان و ایالات متحده آمریکا، رفع سخت گیری ها نسبت به ایران در فضای جهانی است. تحرکی که در فضای تجاری مشترک با ایران بین تجار ایران و دیگر کشورها ایجاد شده ناشی از همین فرصتی است که برجام برای عرض اندام به اقتصاد ایران داده است. یک نکته ساده در مورد دستاوردهای برجام، مسئله زمان است. اجرای کامل برجام و تحقق تمام مفاد و رفع تمام تنگناها به گذشت زمان نیاز دارد. شما به پرونده بابک زنجانی نگاه کنید. تخلفی در حوزه نفت صورت گرفته و باید تسویه حسابی انجام شود اما زمان زیادی گذشت تا یک سیستم از یک فرد دادخواهی کند. برجام هم برای سرانجام گرفتن در عرصه عمل نیازمند زمان است و نباید توقع داشت که یک شبه همه مشکلات ایران حل خواهد شد. در هر صورت مشکلاتی در راه تحقق کامل برجام هم چنان وجود دارد و طبیعی است که تنگناهای ایجاد شده طی ده سال در دو یا سه ماه پس از انجام توافق مرتفع نخواهد شد.

به نظر شما جو روانی ناشی از برجام چگونه در بازار سرمایه نمود کرد؟

از نظر من آثار مستقیم برجام بر بازار سرمایه در مدت کوتاهی باعث رشد و واکنش مثبت شد اما این اثر در دراز مدت به رشد مثبت منجر نخواهد شد. به هرحال محدودیت ها کامل برداشته نشده اما همین گفته که بالاخره روزی تنگنا و فشاری ناشی از تحریم های جهانی بر بازار نخواهد بود، مردم را امیدوار می کند و باعث تغییر رفتار اقتصادی آنان خواهد شد. کسانی که در بورس فعالیت می کنند می دانند که نمی توان منکر آثار برجام شد. امروز ایران دو میلیون بشکه نفت صادر می کند و اگر مشکل در مسائل نفت ایران پیش آمده ناشی از برجام نیست و بالاخره حل خواهد شد. شرکت هایی مثل بانک ها و شرکت های خودرویی، که کالاهایشان جنبه صادراتی داشت و طی سال های تحریم تحت فشار بودند، بر اثر برجام به عملکرد مثبتی رسیدند. از سوی دیگر خوش بینی مردم پس از لغو تحریم ها و امید به بهبود شرایط در آینده باعث شد، سرمایه گذاران این شرکت ها را سودآور تلقی کنند و برای خرید سهامشان سرمایه بگذارند. مردم تنها همین را می دانند که بانک ها محدودیت کمتر و سودآوری بیشتری دارند و خودرویی ها، تولید بیشتر. واردات رونق می گیرد و همین باعث رونق تولید هم خواهد شد. در این فرایند بود که طی چند ماه گذشته، بازار سرمایه ایران شاهد رشد مثبت بود و به وضعیت بهتری رسید و بطور طبیعی، یک رشد هیجانی می تواند یک افت هیجانی شدید را هم در پی داشته باشد. با توجه به این فرایند، فکر می کنم صحبت های سیف در این بین، در افت بازار سرمایه بی تاثیر است و افرادی هستند که اصل صحبت های رییس کل بانک مرکزی را رها کردند و به فرعیاتی چسبیدند که قرابتی با اوضاع فعلی ندارد.  صحبت های سیف از موضع اقتدار، مطالبه گری و واخواهی بود. او از طرف آمریکایی می خواست که به تعهداتش عمل کند. سیف دنبال وصول طلب بود. من فکر می کنم این روزها مشکل از جای دیگری است. نه صحبت های سیف و نه برجام به عنوان معاهده ای بزرگ با شش کشور مهم جهان که خصومت طولانی با ایران داشتند، مسئله منفی برای اقتصاد ما نیست. برجام به تدریج جلو می رود اما برخی بر طبل ناامیدی می کوبند تا مجموعه اقتصادی دولت را تحت فشار روانی قرار دهند و از این رهگذر، به منافعی برسند.