لاگوس، پایتخت پرسروصدای تجاری نیجریه، جمعیتی دارد که تخمین‌های مختلف از رقم آن اعلام شده است؛ از 12 میلیون تا 21 میلیون نفر. اما آنچه مشخص است، این است که مردم در حال حرکت کردن به سمت کلان‌شهرها و شهرهای کوچک‌تر مشابه به این شهرها در سرتاسر قاره آفریقا هستند و آنچه برخی از آنها می‌توانند برای خرید مسکن وام بگیرند، اصلا کفاف خریداری آپارتمان‌های جدیدی را که در انتظارشان است نمی‌دهد.

کشورهای آفریقایی زیر خط صحرا با داشتن 40 درصد جمعیت ساکن در شهرها، دارای کمترین میزان شهرنشینی منطقه‌ای در جهان هستند. اما این وضعیت به‌سرعت در حال تغییر کردن است؛ سازمان ملل پیش‌بینی کرده است که تا سال 2050 ساکنان شهرها در این منطقه به رقم عظیم 1.1 میلیارد نفر برسد که معادل شهرنشینی 56 درصدی جمعیت منطقه است. تا سال 2030 شهرهای دارالسلام، ژوهانسبورگ و لواندا به شهرهای کینشازا و لاگوش به عنوان کلان‌شهرهای آفریقا می‌پیوندند؛ شهرهایی که بیش از 10 میلیون جمعیت در قاره آفریقا دارند.

بیشتر رشد جمعیت شهرنشین در آفریقا در آلونک‌ها اتفاق افتاده است؛ هر 15 سال، تعداد ساکنان این نواحی دو برابر شده است؛ در حالی که در برخی از نقاط دنیا این سکونت‌گاه‌ها برچیده شده است. این آلونک‌ها همیشه نیز ارزان نیستند؛ بر اساس تحقیقی که در دانشگاه ام‌آی‌تی در کیبریا، آلونک‌نشین نایروبی، انجام شده مشخص شده است که حدود یک‌سوم هزینه‌های غیرخوراکی خانوارها خرج مسکن آنها می‌شود و 90 درصد این افراد نیز مستاجر هستند. برعکس در حاشیه کنیا 90 درصد افراد اصلا اجاره نمی‌دهند و دلیل عمده آن نیز این است که آنها پناهگاه خود را در زمین‌هایی ساخته‌اند که به صورت غیررسمی تصرف شده است.

مهاجران روستایی که برای رسیدن به مزایای زندگی شهرهای آفریقا به این نواحی مهاجرت می‌کنند چاره‌ای جز زندگی در آلونک‌ها ندارند؛ خانه‌های رسمی در بیشتر کشورهای آفریقایی قابل خرید برای مردم نیست. ارزان‌ترین خانه نویی که به وسیله بخش خصوصی و به طور رسمی در اتیوپی ساخته شده بود، مطابق گزارش مرکز امور مالی مسکن آفریقا که یک مرکز غیرانتفاعی در آفریقای جنوبی است، در سال 2013 به اندازه 68 هزار و 783 دلار قیمت داشت. یک آپارتمان 100 متری که با یارانه‌های دولتی در اتیوپی ساخته شده، 16 هزار و 600 دلار قیمت داشت که 35 برابر میانگین درآمد سالانه یک خانوار اتیوپیایی بود. در مقام مقایسه، در انگلستان قیمت مسکن مشابه حدود 5 برابر میانگین درآمد سالانه یک خانوار انگلیسی است. حتی در مالی که ارزان‌ترین خانه‌های ساخته‌شده به صورت رسمی را در منطقه داراست، قیمت این خانه از 5 هزار و 800 دلار شروع می‌شود و باید هزار تا 4 هزار دلار دیگر نیز بابت زمین، بسته به جایی که خانه واقع شده، پرداخت کرد؛ این قیمت نیز خارج از دسترس بیشتر مردم است.

بنابراین جای تعجب نیست که کشورهای آفریقایی زیر خط صحرا دارای کوچک‌ترین بازار وام مسکن در جهان هستند. طبق گزارش بانک جهانی که اخیرا منتشر شده، در سال 2011 تنها 3.7 درصد بزرگسالان در نواحی شهری این منطقه دارای وام مسکن بوده‌اند. ارزش وام‌های مسکن در نیجریه بین سال‌های 2006 تا 2011 چهار برابر شده اما هنوز معادل حدود تنها 0.5 درصد تولید ناخالص داخلی این کشور است؛ در حالی که در آفریقای جنوبی مجموع وام‌های مسکن معادل 25 درصد تولید ناخالص داخلی این کشور است.

این وضعیت در آفریقا تغییری نخواهد کرد مگر اینکه مالکیت زمین در کشورهای آفریقایی ثبت شود و مشکل ثبات مالکیت زمین در این کشورها حل شود. اکنون تنها 10 درصد زمین‌ها در کشورهای زیر خط صحرا ثبت شده است. رایانه‌ای شدن ثبت زمین در رواندا نوعی از اصلاحات در این زمینه بوده که به مشکل کمک کرده است. این کار باعث شده ثبت زمین که قبلا به اندازه یک سال طول می‌کشید، اکنون تنها یک ماه وقت لازم داشته باشد. کشورهای دیگر، از غنا گرفته تا اوگاندا نیز در حال امتحان کردن چنین اصلاحاتی هستند. شهرهای کشورهای آفریقایی هنوز از مشکل کمبود زیرساخت‌های شهری رنج می‌برند و اگر آنها بخواهند میلیون‌ها نفری را که در دهه‌های آینده به شهرها می‌آیند اسکان دهند، باید سطح زیرساخت‌هایی مثل جاده را بالاتر ببرند. با این حال، در میان‌مدت آلونک‌نشین‌های حاشیه شهرهای آفریقایی به حیات خود ادامه خواهند داد.