پیتر شوارتزتاین و لیلاند سکو

ساعت حدود 7 صبح است و تازه سپیده سرزده اما ساعت‌هاست که کار عبدالله ادریس ایزاک شروع شده است. او یک غربال آلومینیومی در دست دارد و ابزاری را با خود حمل می‌کند که به کار کشف طلا می‌آید. او از طلوع تا غروب خورشید ابزارش را در آب می‌برد و با جیوه و سیانور طلا را از سنگ‌ریزه‌های بی‌ارزش جدا می‌کند.

او و کسانی که دور و برش به استخراج طلا در معادن طلای سودان دست می‌زنند، در محیطی کار می‌کنند که پر از خطر است و مدام کارگران همکار به هم هشدار می‌دهند: «مراقب باش!» با اینکه خطر مواد شیمیایی برای این افراد که به «طلا تمیزکن» شهرت دارند خیلی بالاست، ایزاک از وقت که از خانه خود در شهر نیالا در منطقه دارفور جنگ‌زده در غرب سودان فرار کرده، به این کار اشتغال دارد و به طور خستگی‌ناپذیری در زمین‌هایی که احتمال پیدا کردن طلا می‌رود کندوکاو می‌کند تا به سود برسد. او می‌گوید که این منطقه آلوده در جنوب مرز مصر را با وضعیت سختش ترک نمی‌کند و نمی‌خواهد رویای پولدار شدن را رها کند. او می‌گوید: «هیچ‌جا کار نیست پس من هیچ انتخابی ندارم. یا باید همین کار را بکنم یا بیکار بمانم.»

دولت سودان در خارطوم نیز دوراهی مشابهی دارد؛ بعد از رشد اقتصادی نزدیک به 8 درصد در دهه 2000 میلادی، اقتصاد سودان به دلیل جدایی سودان جنوبی در سال 2011 و از دست دادن درآمدهای نفتی که حدود 75 درصد درآمد کشور را شامل می‌شد، در وضعیت نزدیک به فروپاشی قرار گرفت. در حال حاضر در هفت ایالت از 18 ایالت سودان درگیری و جنگ وجود دارد. پدیده اقلیمی ال‌نینو نیز در زمستان امسال همه را مطمئن کرده که خشکسالی بیشتری در این کشور در انتظار است و مقامات رسمی کشور با درک وضعیت اضطراری اقتصاد و نیاز شدید به بقای آن، تلاش کرده‌اند به صنعتی رونق ببخشند که دهه‌ها در سایه قرار داشت.

نزدیک به 200 شرکت محلی از فواید قانون جدید بهره‌مند می‌شوند که درهای کشور را به روی اکتشافات جدید معدنی باز کرده و بر اساس اعلام وزارت معادن سودان، عملیات اکتشافی در هشت ایالت در سرتاسر این کشور آغاز شده است. دولت سودان برای اینکه نظر سرمایه‌گذاران بین‌المللی و غول‌های معدنی را جلب کند، در یک نشست رسانه‌ای از هدف سودان برای تبدیل شدن به سومین تولیدکننده بزرگ طلا در قاره آفریقا، بعد از آفریقای جنوبی و غنا، سخن رانده است.

بر اساس آمار رسمی، سودان در سال 2009 حدود 4 تن طلا تولید کرد، در سال 2014 آن را به 36 تن رساند و انتظار می‌رود که تولید طلا در سال 2015 حدود 74 تن شده باشد. در مقام مقایسه، باید گفت که غنا در سال 2013 به اندازه 107.9 تن طلا تولید کرده که انتظار می‌رود این رقم اکنون خیلی بیشتر نیز شده باشد. با این حال، شرکت‌های خارجی بسیار کمی این خطر را می‌پذیرند که در سودان کسب‌وکار مربوط به معدن راه بیندازند. تحریم‌های دهه 1990 علیه سودان در زمانی که اسامه بن‌لادن در این کشور فعالیت می‌کرد، حفظ امنیت را برای شرکت‌های خارجی و پیمانکارانی که به آنجا وارد می‌شدند بسیار لازم کرده بود. هاگ استوارت، مدیرعامل شرکت اورکا گلد که یک شرکت کانادایی از میان معدود شرکت‌های خارجی است که در سودان فعالیت می‌کنند، می‌گوید: «بسیاری از بانک‌های اروپایی تحت فشار هستند که کاری با سودان نداشته باشند. این وضعیت برای ما کلی وقت می‌گیرد که محاسبه کنیم چطور باید پول را به آنجا منتقل کنیم.»

تحلیل‌گران همچنین احتمال می‌دهند تعدادی از شرکت‌های خارجی نگران باشند که قراردادهای خود را با دولت سودان توسعه دهند؛ دولتی که اصرار می‌کند تمام طلای استخراج‌شده از طریق بانک مرکزی این کشور فروخته شود و رئیس دولت، عمر البشیر، به جرم ارتکاب جنایت علیه بشریت در محاکم جنایی بین‌المللی مورد تعقیب است.

بسیاری از کارگران این معادن طلا در سودان در نبود هر مراقبت بهداشتی واقعی و قوانین مربوط به ایمنی کار، بدون هیچ پزشک یا دستیار پزشکی تا مایل‌ها دورتر از معادن، در جست‌وجوی طلا با مواد سمی سروکار دارند و ساعت کاری آنها نیز بین 12 تا 14 ساعت کار در روز است. اوضاع در معادن طلای نیجریه نیز همین‌طور است؛ بسیاری از ساکنان این کشور در روستاهایی بدون خودرو، برق یا جاده درست و حسابی، در معادن طلا مشغول به کارند و مواد سمی این معادن را به طور غیرمستقیم به فرزندان خود نیز منتقل می‌کنند.

وقتی که بحران جهانی مالی در سال 2008 اتفاق افتاد، بسیاری از افراد برای حفظ سرمایه خود به خرید طلا روی آوردند و بازار طلا رونق گرفت و قیمت طلا بسیار افزایش یافت. همین امر کشورهای آفریقایی تولیدکننده طلا را ترغیب کرد که تولید خود را افزایش دهند. بنابراین شرکت‌های بیشتری شروع به کار کردند و آنها نیز کارگران بیشتری را از اهالی محلی آفریقا از جمله نیجریه به کار گرفتند اما وضعیت کاری آنها به‌شدت ناایمن و غیربهداشتی بود.

منبع: ماهنامه آینده نگر