فولادسازان جهانی امیدوارند با برداشته شدن تحریم‌ها علیه ایران، بازار واردات چند‌ میلیارد دلاری محصولاتشان به این کشور بار دیگر احیا شود. سرمایه‌گذاران نیز بعد از هدف‌گذاری ایران مبنی بر افزایش ٣ برابری تولیدات خود و رساندن آن به رقم سالانه ٥٥‌میلیون تن تا ‌سال ٢٠٢٥، این روزها امیدوارتر از همیشه در تلاش هستند تا گوی سبقت را از رقبای خود بربایند. در این میان شماری از آنها درصدد عرضه فناوری برای کمک به توسعه کارخانه‌های فولادسازی یا فرآوری سنگ آهن ایران هستند. منابع طبیعی فراوان و نیروی کار ارزان در ایران موجب شده تا کشورهایی همچون ترکیه که به دلیل نداشتن مزیت نسبی در صنعت فولاد، رقابت با تولیدکنندگان چینی برای آنها سخت و طاقت‌فرسا شده، سرمایه‌گذاری در ایران برایشان بسیار جذاب باشد. ترکیه که با تولید ٣٤‌میلیون تن فولاد در جایگاه هشتم دنیا و سوم اروپا بعد از روسیه و آلمان قرار دارد، حال درصدد ارتقای رتبه خود البته به مدد مزیت‌های نسبی ایران در زمینه تولید محصولات فولادی است. این کشور در زمینه توسعه اقتصادی و رشد صنایع خود ازجمله فولاد تجارب گرانبهایی دارد که این تجارب می‌تواند برای ایران آثار مثبتی به همراه داشته باشد. به‌گونه‌ای که ترکیه هم‌اکنون مرحله خصوصی‌سازی و عبور از اقتصاد دولتی را با موفقیت پشت سرگذاشته است، مرحله‌ای که ایران هنوز در ابتدای آن است. در این میان «نامیک اکینجی» رئیس انجمن صادر‌کنندگان فولاد ترکیه در گفت‌وگو با «شهروند» با بیان این‌که ترکیه بدون داشتن مزیت نسبی، قطب فولاد و آلومینیوم خاورمیانه شده است، می‌گوید: دامپینگ و حمایت‌های دولت چین از این صنعت موجب شده تا این کشور به کابوس تجارت جهانی تبدیل شود. او امیدوار است که با ایجاد همکاری مشترک بین ایران و ترکیه در زمینه تولید فولاد، بتوان قیمت محصولات تولید شده را کاهش داد و این‌گونه بتوان رقبایی همچون چین را از میدان به‌در کرد. رئیس انجمن صادر‌کنندگان فولاد ترکیه در بخش دیگری از سخنان خود، رمز رشد اقتصادی این کشور را خصوصی‌سازی اعلام کرد و گفت: دولت ترکیه هیچ دخالتی در روند قیمت‌گذاری، تولید و تجارت این کشور ندارد. متن کامل گفت‌وگو با او را در ادامه می‌خوانید.
این روزها رفت‌وآمد سرمایه‌گذاران خارجی به ایران پررونق‌تر از همیشه دنبال می‌شود، سرمایه‌گذارانی که در سال‌های تحریم از بازار جذابی همچون ایران محروم بودند. در این میان دولتمردان ایرانی بر این باورند که بازار ایران در دوره پساتحریم قرار نیست که بازار فروش محصولات خارجی باشد و هرگونه همکاری مشترک تنها با شرط رعایت انتقال تکنولوژی و سرمایه‌گذاری در داخل صورت خواهد گرفت. با توجه به این شروط آیا فعالان صنعت فولاد ترکیه حاضر به همکاری مشترک با ایران هستند؟
این روزها بسیاری از کشورها با رکود دست و پنجه نرم می‌کنند. همین امر موجب شده تا صنایع در جهان دست به دامن سرمایه‌گذاری خارجی شوند. این قضیه در مورد ایران که در آستانه لغو تحریم‌ها قرار دارد و در سال‌های گذشته به دلیل محدودیت‌هایی در روند تجارت بین‌المللی از بازار جهانی دور بوده است، نیز صدق می‌کند. از طرفی ایران بنا دارد که تولیدات فولاد و محصولات فولادی خود را به سالانه ٥٥‌میلیون تن تا‌ سال ٢٠٢٥ افزایش دهد که از لزوم همکاری مشترک برای تحقق این هدف حکایت می‌کند و ترکیه در این بخش می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد. اما این‌که همکاری‌های مشترک بین دو کشور در چه محصولاتی صورت خواهد گرفت، به نیازهای ایران و منافع کشور ترکیه برمی‌گردد. باید توجه داشت که ترکیه در صنعت فولاد از تکنولوژی روز برخوردار بوده و تجربه‌های موفقی را در زمینه تجارت و حضور در بازارهای جهانی دارد، به‌طوری که بدون داشتن مزیت نسبی، به قطب تولید فولاد و آلومینیوم خاورمیانه تبدیل شده است.
خواسته شما برای انجام همکاری مشترک با ایران چیست؟
همکاری براساس قوانین تجارت جهانی یکی از خواسته‌های اصلی ما است. چرا که پایه و اساس تجارت در کشورهای توسعه‌یافته و درحال توسعه را همین قوانین تشکیل می‌دهد. البته در برخی از کشورها همچون کشورهای آفریقای مرکزی چندان به این قوانین پایبند نیستند. هم‌اکنون سرانه مصرف محصولات فولادی در ایران بالغ بر ٢٠‌میلیون تن است که بی‌شک قادر به تولید تمام نیاز خود نخواهد بود و باید بخشی از آن را از محل واردات تامین کند. بر این اساس ترکیه حاضر به تامین این میزان کسری است.
اما با توجه به منابع عظیمی که در ایران وجود دارد، افزایش تولیدات و صادرات در دستورکار دولت قرار دارد، نه واردات.
باید توجه داشت که بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا با وجود تولیدات داخلی، بخشی از نیاز خود را از محل واردات تامین می‌کنند؛ چرا که قادر نیستند تمام نیازشان را تولید کنند. به عبارت دیگر باید نوعی تناسب بین روند صادرات و واردات در کشورها وجود داشته باشد تا بتوانند در امر تجارت موفق باشند. از طرفی وقتی که خواهان الحاق به سازمان تجارت جهانی هستید باید به اصول آن نیز پایبند باشید. تنها در چنین شرایطی می‌توانید در یک بازار رقابتی، کیفیت تولیدات خود را افزایش و قیمت تمام شده را کاهش دهید و بازار مصرف از تولیدات شما راضی باشد.
اما يكي از موضوعات مهمي كه فولادسازان تركيه با آن سروكار دارند بالا بودن هزينه‌هاي توليد به‌ویژه قيمت انرژي است. حال در شرایطی که اقتصاد ترکیه با رکود دست و پنجه نرم می‌کند و ایران در آستانه لغو تحریم‌های اقتصادی قرار دارد، حاضر به سرمایه‌گذاری در کشور ما به شرط انتقال تکنولوژی هستید؟
اظهارات مقامات رسمی ایران، اظهارات کاملا درست و بحقی است و نمی‌توان اعتراضی به آن کرد. تولید فولاد در ایران بین سال‌های ٢٠٠٤ تا ٢٠١٤ با شیب مثبت دنبال شده و همواره صعودی بوده است. با وجود این، جوابگوی نیاز داخلی ایران نبوده و با یک کسری بین سرانه تولید و مصرف مواجه بوده است، کسری که باید از محل واردات تامین شود. البته این تنها شامل حال ایران نمی‌شود، چرا که ما نیز با وجود این‌که یکی از قدرت‌های صنعت فولاد در جهان به شمار می‌رویم، بخشی از نیازمان را از محل واردات تامین می‌کنیم. هم‌اکنون سطح تولیدات سالانه فولاد ترکیه بالغ بر ٣٥‌میلیون تن است. با وجود این، سرانه واردات آن ٢٠‌میلیون تن است. درواقع بخشی از محصولاتی که در کشور ما تولید نمی‌شود را وارد می‌کنیم. ولی در مقابل بخشی از تولیداتمان را صادر می‌کنیم. چراکه ما در ترکیه نظام تجاری آزاد داریم و در این رابطه هیچ نظام دولتی حاکم نیست و هیچ دخالتی از سوی دولت در این رابطه صورت نمی‌گیرد.می‌توان گفت، ترکیه همچون خرگوشی است که اگر خوراک خوبی به آن داده شود، به سرعت به طرف آن حرکت خواهد کرد. درواقع اگر ایران بسترهای مناسبی برای سرمایه‌گذاری در کشورش فراهم کند و اجازه استفاده از پتانسیل‌های موجود را به او بدهد، حاضر به سرمایه‌گذاری در ایران خواهد بود. ضمن این‌که نمی‌توان انتظار داشت که کشوری بدون توجه به منافع خود همکاری مشترکی را با دیگر کشورها آغاز کند. در این رابطه هم سوالات و نکاتی آماده کرده‌ایم که قرار است در کمیته‌ای متشکل از پارلمان خصوصی و حاکمیتی ایران به این سوالات پاسخ داده شود. فعالان اقتصادی ترکیه نیز پس از بررسی پاسخ‌ها نسبت به سرمایه‌گذاری در ایران تصمیم‌گیری می‌کنند.
به عبارت دیگر خصوصی‌سازی را عامل پیشرفت خود می‌دانید؟
تا اواخر دهه ۷۰ ميلادي، اقتصاد تركيه اقتصادي دولتي بود كه در آن كنترل تجارت، ارز واعتبارات بانكي توسط دولت انجام مي‌شد. ارزش لير به‌طور مصنوعي بالا نگه داشته شده بود و انگيزه‌اي براي صادرات وجود نداشت. در اين راستا كارآفرينان كاملا وابسته به دولت و بروكراسي بودند. بنابراین به جاي بهره‌گيري از فرصت‌هاي ايجاد شده توسط بازار، فقط درصدد استفاده از امكانات و يارانه‌هاي دولتي بودند. در اين شرايط دوره اصلاحات اقتصادي تركيه با روي كار آمدن حزب مام ميهن توسط تورگوت اوزال در ١٩٨٣ شروع شد. سياست‌هاي تورگوت اوزال مبني بر آزادسازي اقتصاد دولتي تركيه اگرچه موج تورم بي‌سابقه‌اي را در سال‌هاي بعد به دنبال داشت، اما براي بسياري از صنايع اين كشور به‌ویژه صنعت فولاد نقطه عطفي بود كه رشد و توسعه اين صنعت را رقم زد. در اين دوره بود كه انجمن مستقل تجار و صنعتگران شكل گرفت و زمينه فعاليت صاحبان حرفه و سرمايه بخش خصوصي پديد آمد. همچنين بالا رفتن قيمت ارزهاي خارجي و گران شدن كالاهاي وارداتي در اين دوره موجب تشويق سرمايه‌گذاران براي توليد و صادرات محصولات شد.در تجارت ما دو اصل اساسی حاکم است و آن کیفیت و قیمت مناسب در بازارهای صادراتی و داخلی است. این دو اصل موجب شده که مردم کشورمان ترجیح دهند، محصولات داخلی را مصرف کنند. حتی در برخی موارد برای افزایش رغبت به مصرف کالای داخلی، محصولات را با قیمت پایین‌تری هم عرضه می‌کنیم.
آیا این رویه را هم برای اقتصاد ایران پیشنهاد می‌کنید؟ ضمن این‌که به نظر شما آیا چنین اراده‌ای در ایران وجود دارد؟
به نظر من ایران درحال حاضر به سمت خصوصی‌سازی نخواهد رفت. هرچند ناگزیر است به این سمت پیش رود. به نظر من وظیفه دولت اخذ مالیات از تولید و صادرات است نه قیمت‌گذاری و دخالت در روند فعالیت بنگاه‌های تولیدی. صنعت فولاد ترکیه در‌ سال ١٩٣٧ از طریق دولت وقت پایه‌گذاری شد. رشد سریع و خوب بخش خصوصی در این بخش موجب شد که بخش دولتی از صنعت فولاد ترکیه کنار رود و تمام کار را به بخش خصوصی بسپارد. درحال حاضر تاسیسات و کارخانه‌هایی در ایران وجود دارد که برای این‌که این صنایع خصوصی شود شاید مقداری زود باشد، چرا که زیرساخت‌های لازم برای این امر در ایران وجود ندارد. درواقع دولت باید ابتدا زیرساخت‌های خود را تقویت و سپس این تاسیسات را به بخش خصوصی واگذار کند.
اشاره کردید که در ترکیه قیمت محصولات در داخل و صادرات برابر است. با توجه به این امر چگونه انگیزه لازم برای صادرات را ایجاد می‌کنید؟
ما از دولتمان هیچ حمایتی را دریافت نمی‌کنیم. هیچ‌کدام از محصولات ما براساس اصول دامپینگ و بازارشکنی صادر نمی‌شود. درواقع قوانین تجارت جهانی این اجازه را به ما نمی‌دهد. برج خلیفه دوبی که بزرگترین برج در دنیاست، تمام فولاد مصرفی خود را از محصولات ترک تامین کرد. امارات حاضر نشد که از محصولات چینی با وجود این‌که قیمت پایین‌تری هم داشت استفاده کند و به دلیل کیفیت بالای محصولات ترک، هزینه بیشتری را صرف تامین مواد اولیه خود در این بخش کرد. درحال حاضر امارات متحده عربی ٩٥‌درصد محصولات فولادی خود را از طریق ترکیه تامین می‌کند. علاوه بر این آمریکا نیز ٩٠‌درصد واردات خود را از ترکیه انجام می‌دهد.
شاید برخی از کشورها حاضر به استفاده از محصولات چینی به دلیل کیفیت پایین آنها نمی‌شوند، اما کم نیستند کشورهایی که قیمت از اهمیت بیشتری برای آنها برخوردار است و همین امر موجب فروش بالای محصولات چین در بازار جهانی شده است. ضمن این‌که این کشور برخلاف تجارت جهانی رفتار می‌کند. ترکیه در مقابل این رفتار کشور چین چه واکنشی نشان خواهد داد؟
چین یک کابوس برای تجارت دنیاست. در این سال‌ها به ایران، ترکیه و بسیاری از کشورهای دنیا ضررهای بسیاری وارد ساخته است. صادرات براساس دامپینگ، حیله و مکر آنها در بازار موجب شده تا هیچ کشوری نتواند با چین رقابت کند. ضرر و زیان شرکت‌های چینی در بورس فولاد در ٩ ماهه امسال ٩,٥‌میلیارد دلار بوده است. سوال این‌جاست که چرا چین چنین موضوعی را می‌تواند پذیرا باشد؟ چراکه شرکت‌های آن دولتی است و یارانه‌های سنگینی هم از دولت خود دریافت می‌کند. این هم به ضرر و زیان شرکت‌های خصوصی چینی و هم به زیان شرکت‌های خصوصی سایر کشورهاست. در چنین شرایطی با همکاری مشترک می‌توانیم به راحتی در مقابل چین ایستاده و حتی آن را از میدان رقابت خارج کنیم. چرا که ایران منابع خدادادی و نیروی کار ارزانی دارد و ترکیه تکنولوژی روز و تجربه فراوان.
چگونه می‌خواهید در مقابل این سیاست دولت چین بایستید؟
ترکیه در نظر دارد تعرفه‌های گمرکی خود را نسبت به محصولات چینی افزایش دهد. هم‌اکنون در آمریکا ٢٠٠‌درصد تعرفه گمرکی از محصولات چین اخذ می‌کند. درواقع نوعی نارضایتی به محصولات این کشور در دنیا ایجاد شده است. بر همین اساس می‌توان یک مقابله متحدالشکل در این رابطه داشت. این درحالی است که اگر چین در یک بازار سالم رقابتی فعالیت کند، تولیدکنندگان فولاد قادر خواهند بود که کیفیت محصولات خود را ارتقا دهند.
در حال حاضر محصولات فولادی ترکیه به کدام کشورها صادر می‌شود؟
با وجود حضور گسترده چين در بازارهاي منطقه، تركيه توانسته جايگاه مناسبي در بازارهاي منطقه به‌ویژه خاورميانه براي خود كسب كند. صادرات تركيه در‌ سال ٢٠١٢ بالغ بر ١٥ ميليون تن بوده است كه از اين مقدار حدود ٣٥‌درصد به مقصد كشورهاي خاورميانه و حاشيه خليج‌فارس بوده و در رتبه‌هاي بعدي كشورهاي قاره آمريكا، منطقه شمال آفريقا، اتحاديه اروپا و كشورهاي خاور دور قرار دارند. در كنار صادرات فولاد به كشورهاي مختلف، سرانه مصرف داخلي فولاد در تركيه نيز در سال‌هاي گذشته همواره رو به افزايش بوده است.
واردات از کدام کشورها انجام می‌شود؟
هیچ محدودیتی در این رابطه وجود ندارد. حتی از ایران هم محصول وارد می‌کنیم. صادرات محصولات فولادی ترکیه به ایران در سال گذشته میلادی حدود ١٦٧‌هزار و ٦٩٥‌میلیون تن بوده و ایران نیز صادراتی معادل ١٣‌هزار و ٥٠٠‌میلیون تن به ترکیه داشته است.

منبع: شهروند