بخش زیادی از صنعت داروی ایران دولتی است. اگر زمینه همکاری صنعت داروی ایران و شرکت های داروسازی آمریکایی فراهم شود، فکر نمی کنید این درصد بالا از دخالت دولت در این صنعت، اثر منفی در این سرمایه گذاری ها داشته باشد؟

بطور کلی ظرفیت هر نوع سرمایه گذاری مشترک در صنعت داروسازی ما فراهم است. من فکر نمی کنم آن بخش از صنعت داروسازی که توسط موسسات شبه دولتی اداره می شوند، مشکلی با سرمایه گذاری مشترک کشور هایی چون ایالات متحده آمریکا وایرانیان در این حوزه داشته باشند. هرچند بهتر است فضای بخش خصوصی برای انجام چنین اقدامات توسعه پیدا کند. طبیعی است خصوصی سازی و هرچه کمتر وابسته بودن صنعت دارو به موسسه های شبه دولتی و دولت، برای توسعه سرمایه گذاری های مشترک و پویایی این حوزه بهتر است. به نظر من باوجود وابستگی درصد بالایی از صنعت دارو به دولت، این مسئله ملاکی در مشارکت و سرمایه گذاری مشترک با کشورهایی چون آمریکا باشد.

آیا صنعت دارو از زمینه های مورد تمایل و رغبت شرکت های خارجی در سرمایه گذاری است؟

تا جایی که من خبر دارم علاقمندی به صنعت داروی ایران در شرکت های خارجی وجود دارد. هفته پیش شرکت داروسازی دانمارکی برای تاسیس داروسازی و تولید انسولین توافق نامه ای با طرف ایرانی امضا کرد. طبیعی است شرکت های امریکایی که بطور عمده در بازار داروی جهانی حضور موثر دارند تمایل به همکاری با ما داشته باشند. ببینید،کشورهای پیرامون ما علاوه برا اینکه توانایی تولید دارو را ندارند، به دلیل شرایط ویژه شان نیاز مبرم به آن دارند. نزدیک به 300 میلیون نفر جمعیت در کشورهایی چون عراق، افعانستان و آسیای میانه امکان سرمایه گذاری در حوزه دارو را از نظر سخت افزاری و نرم افزاری ندارند اما ایران این توانمندی را دارد و از طرفی بازار فروش آن ها را هم در کشورهای منطقه دارد. ما با شرکت های امریکایی در صنعت دارو، پیش از انقلاب همکاری داشتیم. آمریکایی ها در صنعت دارو از جنبه هایی بهترند. 16 شرکت چندمیلیتی قبل از انقلاب داشتیم که بصورت 100 درصد سرمایه گذاری کرده بودند و بطور عمده آمریکایی بودند. مثل شرکت های پارک دیویس، فایزر، ای.دی. پی، یا همکاری های مشترک با کی.بی.سی و وارتنر اپل داشتیم. شرکت هایی اروپایی هم در آن زمان همکاری هایی در صنعت داروسازی با ما داشتند اما بیشتر آمریکایی ها بودند. ان زمان سرمایه گذاری در صنعت داروی ایران به دلیل بازار مناسب و شرایط تولید خوب، به صرفه بود. بخش زیادی از کسب و کار دارویی دست آمریکایی ها بود و علی الاصول محصولات کیفیت و قیمت مناسب تری داشت.

فکر می کنید امتیازهای شرکت های آمریکایی در همکاری اقتصادی چیست؟

این مسئله صرفا به تفاوت رفتارهای تجاری کشورهای مختلف برمی گردد. اصولا آمریکایی ها در روابط تجاری راحت ترند. رفتار تجاری در کشورهای اروپایی هم یکسان نیست. برای مثال آلمانی ها نسبت به ایتالیایی ها بهترند اما بطور کلی آمریکایی ها در تجارت صادق تر و راحت ترند. من فکر می کنم اگر در حوزه دارو قرار بر سرمایه گذاری یا انجام کار مشترک باشد، طبیعی است که آمریکایی ها علاقمندی نشان دهند و نفع این مسئله برای ما، توسعه صادراتمان خواهد بود.

به هرحال ارزیابی ریسک پیش از سرمایه گذاری توسط هر سرمایه گذاری انجام خواهد شد و شاید شرکت های آمریکایی با ارزیابی ریسک سرمایه گذاری در حوزه دارویی ایران، از همکاری با ما منصرف شوند.

من قبول دارم که مدیریت ارزیابی ریسک یک بحث مهم در سرمایه گذاری تجاری و صنعتی است اما این را نباید فراموش کرد که سال ها کشور ما بواسطه تبلیغات نامطلوب در حوزه سیاسی، جز کشورهای با ریسک بالا در زمینه سرمایه گذاری معرفی شده و این در حالی است که ما با کشورهای اروپایی در این دوره رابطه اقتصادی داشتیم. خود این کشورها معترفند که ما از امن ترین کشورهای دنیا برای سرمایه گذاری هستیم. هیچ کدام از کشورهای منطقه ما ثبات و امنیت ما را ندارند. من فکر می کنم از نظر بین المللی این دیدگاه باید اصلاح شود چون گزارش هایی که سرمایه گذاران دنیا دارند و برای سرمایه گذاری به آن استناد می کنند گزارش های مطلوبی برای ما نیست. من امیدوارم بعد از اجرای برجام فضای مناسب تری از این نظر فراهم شود و ریسک واقعی سرمایه گذاری در ایران در ارزیابی ها مشخص شود.

درحال حاضر وضعیت همکاری ایران و شرکت های خارجی در صنعت دارو چگونه است؟

سال هاست که در حوزه دارو با شرکت هایی چون بی. یو. تس آلمان در فرآورده های پلاسمایی همکاری داریم. این شرکت از سال 1383 با ما همکاری می کند. بخش خصوصی ما با یکی از شرکت های آمریکایی تحت لیسانس همکاری می کند و چند فرآورده دارویی تولید می کنند و علاقمند به توسعه روابط هم هستند.

صنعت داروسازی ایران چه امتیازهایی در جذب سرمایه خارجی دارد؟

ما در صنعت دارو در فن آوری های نوین و هم در جوین فنچرها ظرفیت بسیاری خوبی داریم. 50 درصد تولید کارخانه های داروی ما مازاد است. صنعت دارو در بخش خصوصی شرکای خودش را می شناسد و بالاخره این ارتباطات وجود دارد. ما حتی در شرایط سخت تحریم ارتباطات تجاری مان را داشتیم اما در مورد برخی ماشین آلات و فرآورده ها مشمول مشکلات شدیم و نتوانستیم بطور گسترده ماشین آلات داروسازی تهیه کنیم. البته بطور محدود این کار را از طریق اروپایی ها انجام دادیم. امیدوارم در فضای پساتحریم بتوانیم در زمینه تجارت دارو، صنایع و ماشین آلات داروسازی و تولید فرآورده های تحت لیسانس و احداث کارخانه های دارویی با امریکایی ها همکاری کنیم. این فرصت هم برای آن ها و هم برای اروپایی ها هست. از طرفی نباید فراموش کرد که ما دانشکده های داروسازی قابل توجهی داریم که داروساز های خوبی تربیت می کنند و از نظر نیروی انسانی تحصیل کرده و متخصص قوی هستیم. خوشبختانه این هم از امتیازهای ایران برای سرمایه گذاری در حوزه داروست که می تواند در صورت احداث کارخانه از نیروی داخل کشور کمک بگیرد و این کمکی به اشتغال ایران هم هست.