چهارمین همایش صادرات غیرنفتی امروز در سالن خلیج فارس سازمان توسعه تجارت برگزار شد. این همایش که توسط اتاق تهران برگزار می‌شود با هدف قرار دادن شناسایی موانع پیش روی صادرات غیرنفتی و ارائه راهکار به دولت و با مشارکت فعالان بخش خصوصی و تشکل‌های اقتصادی برگزار می‌شود و نمایندگانی از دولت نیز در همایش و پنل‌های تخصصی آن حضور دارند. چهارمین همایش صادرات غیرنفتی امروز با سخنرانی یحیی آل‌اسحاق، رئیس اتاق تهران، محمد شریعتمداری، معاون اجرایی رئیس‌جمهور و اکبر کمیجانی، قائم‌مقام بانک مرکزی آغاز شد و با برگزاری دو پنل تخصصی با محوریت «سیاست‌های دولتی» و « فرصت‌ها و استراتژی‌های صادرات» ادامه یافت. وقتی پرچم صادرات غیرنفتی برافراشته شد به گزارش سایت خبری اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران، در ابتدای این همایش محسن بهرامی ارض اقدس، رییس کمیسیون تجارت اتاق تهران که دبیری این همایش را بر عهده داشت، ضمن خیر مقدم به میهمانان حاضر در این گردهمایی گفت: «پرچم توسعه صادرات غیرنفتی در برنامه سوم توسعه اقتصادی در تقابل با دیدگاه جایگزینی واردات برافراشته شد و پس از آن نظام جمهوری اسلامی ایران، استراتژی توسعه صادرات را برای پیشبرد اهداف خود در بخش تجارت برگزید.» او ادامه داد: «مقرر شد، این استراتژی به عنوان محور تصمیم‌سازی‌ها مورد توجه قرار گیرد اما به دلیل حاکم بودن سیاست‌های واردات محور، این استراتژی آنچنان که شایسته بود در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ نشد. به ویژه در سال‌هایی که درآمدهای نفتی رو به افزایش گذاشت و دولت‌ها به ارز حاصل از صادرات بی‌نیاز شدند. به این ترتیب از میزان توجه به صادرات کاسته شد.» بهرامی ارض اقدس در ادامه گفت: «چهار سال است که اتاق تهران همایش صادرات غیرنفتی برگزار می‌کند اما چهارمین دوره برگزاری این همایش با سالگرد آغاز به کار دولت یازدهم و نیز با ارائه بسته سیاستی خروج غیر تورمی از رکود مصادف شده است.» او افزود: «اکنون شرایط خاصی بر اقتصاد حاکم است؛ به طوری که تورم 48 درصدی، حجم نقدینگی که از500 هزار میلیارد تومان فراتر رفته است، نرخ بیکاری که به بیش از 28 درصد افزایش یافته، رشد منفی سال‌های 91 و 92، بدهی دولت به بانک مرکزی و پیمانکاران و البته وجود پروژه‌های نیمه‌تمام این شرایط ویژه را رقم زده است.» رییس کمیسیون تجارت اتاق تهران گفت: «دولت یازدهم درصدد ساماندهی به این وضعیت است و البته بخش خصوصی نیز اعلام آمادگی کرده است که به عنوان یار شاطر برای برون رفت از این شرایط فداکاری کند.» او با اشاره به اینکه دولت یازدهم سیاست‌های خود در زمینه خروج از رکود را به نظرخواهی گذاشته گفت: «بخش خصوصی در مورد این بسته، مطالبات و پیشنهاداتی را مطرح کرده است که امیدواریم در مراحل تدوین نهایی مورد توجه قرار گیرد.» بهرامی ارض اقدس سپس به موضوع مالیات اشاره کرد و گفت: «معمولا در شرایط رکود، دولت‌ها به دنبال کاهش ضرایب مالیاتی هستند و لازم است که این موضوع در بسته خروج از رکود مورد توجه واقع شود.» او ادامه داد: «نکته حائز اهمیت دیگر، موضوع جذب سرمایه‌های خارجی است که البته در این زمینه اقدامات موثری صورت گرفته و ورود هیات‌های تجاری نیز نوید زمینه سازی برای جذب سرمایه‌های بیشتر را می‌دهد.» او گفت: «اجرای سیاست‌های اثربخش، نیازمند وجود بدنه کارشناسی و سیستم اجرایی همراه با این سیاست‌هاست. در حالی که به نظر می‌رسد، قوه مجریه توانایی اجرای این سیاست‌ها را ندارد. ضمن آنکه غیرشفاف بودن، دستگاه‌های دولتی، می‌تواند مخل اجرای سیاست‌های دولت تدبیر و امید باشد. بنابراین امیدواریم دولت این موضوعات را مورد توجه قرار دهد.» در حاشیه قرار گرفتن تجارت زیان‌آور است اولین سخنران رسمی این همایش یحیی آل‌اسحاق بود که با اشاره به همزمانی برگزاری همایش صادرات غیرنفتی با طرح و بررسی سیاست‌های غیرتورمی خروج از رکود دولت، ابراز امیدواری کرد که برگزاری این همایش و مطالب مطروحه در آن به بحث برون‌رفت از رکود از طریق توسعه صادرات غیرنفتی کمک کند. رئیس اتاق تهران با تاکید بر این که تجارت رکن عمده توسعه در کشورهای دنیاست رابطه تجارت با سیاست داخلی، امنیت و روابط بین‌المللی تنگاتنگ توصیف کرد. آل‌اسحاق گفت: «اگر سیاست‌های حوزه اقتصاد با سیاست‌های داخلی و خارجی در هماهنگی و تعامل نباشد عملا نتیجه‌ای در برنخواهد داشت. و با همراهی و هماهنگی این مجموعه سیاست‌هاست که تجارت می‌تواند به خوبی در توسعه اقتصادی کشور نقش ایفا کند.» او با بیان این که صادرات بخش مهم و قابل‌اعتنای تجارت است افزود: «تکیه بر صادرات غیرنفتی می‌تواند بر افزایش تولیدات در کشور اثرگذاری مستقیم داشته باشد و علاوه بر افزایش تولید، بهبود کیفیت و اصلاح قیمت در اثر رقابت را نیز در پی خواهد داشت.» رئیس اتاق تهران اعلام کرد که باید مجموعه عوامل تجارت از ساختار آن گرفته تا سیاستگذاری‌ها را زیر ذره‌بین قرار داد و به دقت موشکافی کرد. یحیی آل‌اسحاق با هشدار نسبت به این که تجارت در حاشیه قرار بگیرد گفت: «شما نمی‌توانید به تجارت توجه نکنید و آن را در حاشیه قرار دهید و بعد انتظار پیشرفت و توسعه داشته باشید. در حاشیه قرار گرفتن تجارت زیان‌آور است. با زبان و حرف نمی‌شود تجارت خارجی را توسعه داد و در این زمینه باید اقدامات عملی انجام گیرد. مهم این است که تا چه اندازه مشکل صادرات را رفع می‌کنیم» آل‌اسحاق هم‌چنین با تاکید بر نقد درست و بجا بر واردات کالا به کشور بیان کرد که هر وارداتی لزوما نادرست نیست و این تفکر که اگر واردات را کم کنیم و به صفر برسانیم برای تولید و اقتصاد کشور زیان‌آور است. او با دفاع از وارداتی که در خدمت تولید و صادرات قرار گیرد حتی اگر واردات به کشور افزایش یابد و رقم ‌قابل‌توجهی هم باشد اما در مقابل صادرات ما نیز افزایش یابد و بر واردات پیشی بگیرد بسیار مطلوب خواهد بود. او گفت: «سیاست‌های دولت اثرگذاری مستقیمی بر روند تجارت و به ویژه صادرات دارد و لازمه ارتقای آن اعمال یک نسخه عملیاتی از رفع مشکلات اساسی است. البته تاکید ما این است که دولت باید در این زمینه اقتدار داشته باشد.» هر حرکتی که باعث کندی صادرات شود ضدارزش است رئیس اتاق تهران الزامات توسعه صادرات را رفع مشکلات تجاری خواند که مسایل ارزی یکی از مهمترین آنهاست. به گفته آل‌اسحاق رابطه نظام بانکی و صادرکنندگان را نیز یکی دیگر از مواردی خواند که برای توسعه صادرات نیاز به بازنگری دارد. او ادامه داد: «اکنون که مساله خروج از رکود مطرح شده و قرار است تا پایان سال آینده اقداماتی در این راستا صورت بگیرد، باید برای توسعه صادرات نیز یک مدیریت پروژه داشته باشیم.» او افزود: «هر حرکتی که باعث کندی صادرات شود ضدارزش است. در مقابل باید با مشوق‌های صادراتی علاوه بر ایجاد انگیزه در صادرکنندگان، خلاءها و کاستی‌های موجود را پر کرد.» او در انتهای سخنانش به بیان مثالی در زمینه صادرات پرداخت و گفت: «فکر کنید یک قوطی رب گوجه فرنگی ایرانی را بخواهید در بازار یک کشور خارجی رو قفسه ببرید. برای انجام این هدف چقدر باید تلاش کرد؟ اگر تمام الزامات ایجاد و همه موانع بروکراتیک را بردارید و فکر کنید که صادرات را تسهیل کرده‌اید باید با هزاران رقیب برای به دست آوردن آن جای خالی رقابت کنید.» یحیی آل‌اسحاق توضیح داد که امروزه صادرات میدان رقابت بین کشورهاست و اگر بخواهیم در این رقابت برنده باشیم باید تلاش بسیار بیشتری به خرج دهیم و امیدواریم که در سال‌های پیش رو با همت فعالان بخش خصوصی و تدبیر دولت بتوانیم به شرایط رقابتی در صادرات کالاهای غیرنفتی دست پیدا کنیم.» چرا توسعه متوازن ایجاد نشد؟ در ادامه این نشست، "محمد شریعتمداری" معاون اجرایی رییس‌جمهور پشت تریبون قرار گرفت تا دیدگاه‌های خود را در مورد موضوع این همایش مطرح کند. او سخنانش را با تبریک فرارسیدن سالروز ورود آزادگان به کشور و نیز ابراز تسلیت به مناسبت فرارسیدن سالروز شهادت امام صادق (ع) آغاز کرد. شریعتمداری گفت که در طول سال‌های گذشته مسئولیت‌هایی از جمله تصدی وزارت بازرگانی را برعهده داشته است. او گفت: «من از آقای آل‌اسحاق - که در دولت دوم سازندگی وزیر بازرگانی بود- وزارتخانه‌ای آباد تحویل گرفتم و مسیری را که او در دولت سازندگی گشوده بود، ادامه دادم.» معاون اجرایی رییس‌جمهور گفت: «در طول دورانی که وزارت بازرگانی را برعهده داشتم، هشت دوره همایش موانع پیش‌روی صادرات غیر نفتی در تبریز برگزار شد که این همایش با سخنان مرحوم حسن حبیبی در کسوت معاون اول افتتاح می‌شد و من هم موانع پیش‌روی صادرات و همچنین راهکارهایی که دولت برای رفع این موانع در نظر داشت را تشریح می‌کردم.» او ادامه داد: «پس از مدتی، برخی این گزاره را مطرح کردند که مانع جدی ای بر سر راه صادرات وجود ندارد؛ بنابراین عنوان همایش به موانع تولید غیر رقابتی تغییر یافت. اما سیاست‌های اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی کار را به جایی رساند که ما همچنان ناگزیریم به بررسی موانع صادرات غیر نفتی بپردازیم.» شریعتمداری گفت:« سال هاست که این پیام مقام معظم رهبری را شنیده ایم که گفته اند، آرزوی ما این است که در چاه های نفت را ببندیم و کشور را براساس درآمدهای صادراتی بسازیم. بستن چاه های نفت و بهره گیری از درآمد حاصل از صادرات یکی از سیاست های نظام است و ما مکلف به اجرای آن بودیم.» او ادامه داد:« ما دو فرصت طلایی انفجار قیمت نفت را از دست داده ایم. نخست در اواخر دهه 1340 و دهه 1350 که شاهد افزایش قابل ملاحظه درآمدهای نفتی بودیم و فرصت دوم، افزایش قیمت نفت در 10 سال پیش بود که این فرصت نیز از دست رفت.» شریعتمداری گفت: «چرا نباید اکنون در مورد این دو دوره تحقیق صورت گیرد تا اگر بار دیگر درآمد نفتی افزایش یافت، ایرانیان بتوانند بهره مطلوبی از این فرصت کسب کنند؟» او گفت: «بیش از 700 میلیارد دلاری درآمدی که پس از سال 1383 حاصل شد می توانست توسعه همه جانبه در کشور ایجاد کند. در حالی که در ماه‌های گذشته، دولت به 6 استان سفر کرده است و بخش عمده‌ای از این استان‌ها از محرومیت رنج می‌برند. مردم این مناطق همچنان گرفتار فقر، بیکاری و فساد ناشی از بیکاری است هستند.» او این پرسش را مطرح کرد که«چه عاملی سبب شد که نتوانستیم از این درآمدها به نحو مطلوب بهره ببریم؟ بنابراین لازم است در این مورد تحقیق کنیم تا درس عبرتی برای آیندگان باشد.» معاون اجرایی رییس جمهور در ادامه گفت: «یک ملت اگر نشاط و اراده و عزم ملی داشته باشد، می‌تواند راه سنگلاخ را هم طی کند اما با یاس و ناامیدی به ویژه در شرایط تحریم کار سخت می‌شود.» او گفت که دولت جدید مناسبات بین‌المللی را دگرگون کرد. شریعتمداری سپس به برخی تحرکات بین‌المللی برای به انزوا کشاندن ایران و روند صدور قطعنامه‌های تحریمی علیه ایران در سال‌های اخیر اشاره کرد و گفت که پس از انتخابات 24 خرداد ماه، دولتی بر سر کار آمد که ارابه صدور قطعنامه‌ها را متوقف کرد. او افزود: «اکنون فرصت بی‌بدیلی فراهم شده است و همه باید آن را قدر بدانیم.» او ادامه داد: «کشور اکنون از رکود تورمی در رنج است و باید با همدلی این دوره را به یک فرصت طلایی تبدیل کنیم تا پس از چهار سال افسوس نخوریم که ای کاش چنین می‌کردیم.» درآمدهای نفتی دلیل بی‌توجهی به صادرات غیرنفتی است پس از محمد شریعتمداری، نوبت به قائم‌مقام بانک مرکزی رسید که پشت تریبون قرار بگیرد و از دید نهادی چون بانک مرکزی در مورد صادرات غیرنفتی سخن بگوید. اکبر کمیجانی با تقدیر از تنظیم زمان مناسب برگزاری همایش صادرات غیرنفتی، به رشد و توسعه در اقتصادهای نوظهور و پیشرفته پرداخت و از سیاست‌های روشن آنان در حمایت از تولید و صادرات گفت. کمیجانی با اشاره به نقش پررنگ سیاست‌های تجاری، نقبی به تاریخ اندیشه اقتصادی زد و از مکتب تجاریون (مرکانتیلیست‌ها) یاد کرد که اعتقاد داشتند اتخاذ تمامی تدابیر و سیاست‌ها باید در جهت افزایش ثروت ملت باشد و در رسیدن به این هدف تنها توسعه تجارت را وسیله درست می‌دانستند. او افزود: «امروز نیز بحث جهانی شدن مطرح شده که بیش از پیش اقتصادهای دنیا را به یکدیگر وابسته و پیوسته کرده است.» کمیجانی با اشاره به نقش صادرات، که از آن به استراتژی برون‌نگر یاد می‌شود، در ایجاد رشد ماندگار در بهره‌وری جامعه و تولید شغل گفت: «امروزه نقش بلامنازع صادرات در رشد اقتصادی کمتر محل مناقشه است و تقریبا همه با این نقش موافق هستند. به همین دلیل است که صادرات در تمام کشورها در اولویت قرار دارد و از آن حمایت می‌شود.» اکبر کمیجانی با بیان این که در تاریخ اقتصاد ایران، آنچنان که باید و شاید صادرات مورد توجه قرار نگرفته به اثرگذاری درآمدهای نفتی اشاره کرد و گفت: «دولت‌های بعد از انقلاب هم کدام به روش خود سعی در حمایت از صادرات غیرنفتی داشتند اما هیچ‌کدام نتوانستند از پس این کار بربیایند. در واقع همواره درآمدهای نفتی باعث شده تا صادرات غیرنفتی مورد بی‌توجهی قرار بگیرد. برای مثلا درآمدهای کلان نفتی که در یک دوره تقریبا هفت ساله حدود 650 میلیارد دلار بود، تنها باعث در پیش گرفتن سیاست‌های انبساط پولی و افزایش واردات شد. شواهدی هم در دست نیست که نشان دهد این واردات صرف افزایش تولید شده است. اگر به حساب جاری بدون نفت طی این سال‌ها نگاه کنید به منفی60 میلیارد دلار هم رسیده است.» او این سیاست را باعث تشدید شکاف بین واردات و صادرات کشور دانست که ابزاری در اختیار دشمن تبدیل شد تا از طریق وضع قطعنامه و تحریم، جنگی نرم را علیه ملت ایران راه بیندازد. کمیجانی اشاره کرد که این تجربه پرهزینه، درس‌های خوبی برای دولت یازدهم و دولت‌های بعد به همراه خواهد داشت که نمودش در سیاست‌های بسته خروج از رکود مشخص است. او هم‌چنین به تجربه موفق برنامه سوم در زمان کاهش شدید درآمدهای نفتی در اثر بحران شرق آسیا پرداخت و توضیح داد که با برنامه‌ریزی مناسب در همان دوران کمبود درآمدهای نفتی، سرمایه‌گذاری رشد داشت، بیکاری کاهش یافت و با افزایش تدریجی قیمت نفت امکان تعدیل نرخ ارز نیز فراهم شد. بانک مرکزی به رفع رکود اهتمام دارد قائم‌مقام بانک مرکزی با اشاره به انتقاد برخی صاحب‌نظران در مورد این که بانک مرکزی تمام توجه خود را معطوف تورم کرده و نسبت به رکود توجهی ندارد تاکید کرد که چنین رویکردی در بانک مرکزی نیست و این نهاد کاملاً به مساله رکود و خروج از آن اهتمام دارد. اکبر کمیجانی آمار 31 درصدی رشد نقدینگی در چهار ماه اول سال جاری را یکی از دلایل سخن خود خواند و گفت: «با این همه شکی نیست که تورم بزرگترین دشمن تولید است و تا زمانی که تورم به ثبات نرسد عوامل مهم و اثرگذاری چون نرخ ارز نیز ثبات نخواهند داشت.» او اعلام کرد که سیاست‌های بانک مرکزی کاهش شتاب تورم را در پی داشته است که در نتیجه باعث کاهش و ثبات نرخ ارز هم شده است. او گفت: «اگر به تورم توجه بیشتری شده و به نوعی تورم در مرکز توجه قرار داشته به دلیل اثرات زیان‌بار آن بر تولید و صادرات است. از بالا رفتن هزینه تولید گرفته تا عدم ایجاد اشتغال و بی‌ثباتی نرخ ارز از آثار تورم است.» ساختار صادرات غیرنفتی ما ضعیف است کمیجانی هم‌چنین با اشاره به رابطه مبادله که نسبت ارزش کالاهای صادراتی به وارداتی است توضیح داد: «ایده‌آل این است که هزینه واردات ما از طرق صادرات غیرنفتی ما جبران شود و در این حالت شاخص رابطه مبادله برابر یک خواهد بود. در حالی که در ساله‌های اخیر این شاخص رقم 0/3 را نیز ثبت کرده است.» کمیجانی در انتهای سخنان خود با اشاره به آمار صادرات و واردات در چهار ماه ابتدای سال جاری آن را نستاً معقول خواند و تاکید کرد که باید در اصلاح صادرات گام‌های جدی برداشته شود. او گفت: «ساختار صادرات غیرنفتی ما ضعیف بوده و نمی‌تواند پایدار و ماندگار باشد. این ساختار باید دچار تحول شود و تغییری بنیادی در ترکیب صادرات ما روی دهد.» ادامه دارد