معاونت مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران با هدف ارائه راهکارهای تقویت تاب‌آوری بنگاه‌های اقتصادی، توسعه تجارت منطقه‌ای، احیای صنایع در دوران پساجنگ، پنج گزارش تحلیلی و راهبردی را در مهرماه سال جاری منتشر کرده است.
«معماری بازیابی میراث؛ حفاظت، ترمیم و احیای میراث فرهنگی و جامعه در شرایط جنگ و پساجنگ»، «ایران و افغانستان در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای؛ ظرفیت‌های تجاری، پیوندهای تولیدی و الزامات دسترسی به بازارهای ثالث»، «سیاست‌های صنعتی در شرایط منازعه و پسامنازعه؛ چارچوبی برای اقدامات یونیدو در حمایت از احیای صنعتی»، «چارچوب همکاری شرکت‌ها و تشکل‌های ایرانی با بنادر خارجی با تمرکز بر ترکیه» و «تاب‌آوری و رقابت‌پذیری زنجیره ارزش شیر در ایران» عناوین پنج گزارش پژوهشی منتشرشده از سوی اتاق تهران در نخستین ماه پاییز ۱۴۰۵ است.
بازسازی میراث فرهنگی و سرمایه‌های شهری پس از بحران
معاونت مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران در یک گزارش تحلیلی با عنوان «معماری بازیابی میراث؛ حفاظت، ترمیم و احیای میراث فرهنگی و جامعه در شرایط جنگ و پساجنگ» با بررسی تجربیات جهانی و منطقه‌ای در بازسازی بناهای تاریخی در ورشو، درسدن، موصل، بیروت، حلب و بامیان به اهمیت توجه به سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی اشاره کرده است. در این گزارش تاکید شده که بازسازی بناهای تاریخی به مرمت ظاهری آن‌ها محدود نمی‌شود و باید علاوه‌بر حفظ ارزش‌های تاریخی، حیات اقتصادی و اجتماعی این مکان‌ها در نظر گرفته شوند.
این گزارش با طرح یک مدل هفت مرحله‌ای به‌هم‌پیوسته از آمادگی پیش از بحران تا پیامدهای اقتصادی و اجتماعی احیای میراث فرهنگی در بلندمدت به بررسی روش‌های ارزیابی خسارت و زیان، شیوه حکمرانی و تامین مالی بازسازی بناهای تاریخی می‌پردازد. این گزارش تحلیلی نشان می‌دهد که هر کشوری چگونه با این مسئله برخورد کرده و توانسته آثار ویرانی‌ها را از پیکره میراث فرهنگی خود پاک کند. بهره‌گیری از ابزارهای پوشش ریسک، مستندسازی دقیق پیش از وقوع بحران، احیای اقتصاد شهری، تامین مالی، استفاده از مدل مشارکت عمومی- خصوصی(PPP) و ارائه مشوق‌های مالیاتی از جمله راهکارهایی است که در این گزارش مطرح شده است.
تقویت دیپلماسی اقتصادی از طریق مشارکت در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای
عنوان یکی دیگر از پژوهش‌های انتشار یافته از سوی معاونت مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران در مهرماه سال جاری، «ایران و افغانستان در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای؛ ظرفیت‌های تجاری، پیوندهای تولیدی و الزامات دسترسی به بازارهای ثالث» است. این گزارش که به ارزیابی روابط تجاری ایران و افغانستان می‌پردازد، نشان می‌دهد که در سال آماری ۲۰۲۵-۲۰۲۶، واردات افغانستان از ایران به حدود سه میلیاردو ۶۰۰ میلیون دلار میلیارد دلار، معادل 27.3 درصد از کل واردات این کشور رسیده است. در مقابل، صادرات افغانستان به ایران حدود 52.1 میلیون دلار بوده است و در ادامه تاکید می‌کند که ارزیابی پایداری این جایگاه، مستلزم بررسی ترکیب تجارت و تحولات سهم بازار در سطح کالا و رقیب است.
سازوکارهای تقویت مراودات تجاری ایران و افغانستان، راهکارهای توسعه توسعه زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای با ارائه آمارهایی از وضعیت تولید، ساختار واردات و صادرات افغانستان در این گزارش تحلیلی بررسی شده است.
این گزارش همچنین تولید و ایجاد ارزش‌افزوده مشترک را توصیه می‌کند و راه‌حل‌هایی مانند شکل‌گیری مسیر ورود موقت مواد اولیه، رفع مشکلات پولی و بانکی، افزایش ظرفیت بنادر و دیجیتالی‌سازی را برای تقویت دیپلماسی اقتصادی ایران و افغانستان پیشنهاد می‌دهد.
بررسی چارچوب سیاست‌گذاری صنعتی و نوسازی اقتصادی در شرایط منازعه
گزارش «سیاست‌های صنعتی در شرایط منازعه و پسامنازعه؛ چارچوبی برای اقدامات یونیدو در حمایت از احیای صنعتی» با بازخوانی پژوهش سازمان توسعه صنعتی ملل متحد، آثار مخرب منازعات بر افت شدید تجارت و تولید را تبیین کرده و دوران پسامنازعه را پنجره‌ای برای نوسازی فناورانه و بازسازی ساختاری معرفی می‌کند.
طبق این سند که در موسسه مطالعات اقتصادی وین تهیه شده و معاونت مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران آن را برای بهره‌برداری کارآفرینان و صنعت‌گران بازنشر داده است، احیای صنعتی با تمرکز بر ایجاد پایگاه‌های تولیدی تاب‌آور رخ خواهد داد.
تمرکز بر خوشه‌های صنعتی هدفمند، حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط (SMEs)، طراحی سازوکارهای تقسیم ریسک و استفاده از مدل‌های تامین مالی تلفیقی با حضور نهادهای بین‌المللی و بخش‌خصوصی، از جمله ابزارهای پیشنهادی یونیدو برای جبران شکاف‌های نهادی و پیوند دوباره صنایع به بازارهای فرامرزی عنوان شده است.
در این گزارش که اقدامات سازمان توسعه صنعتی سازمان ملل (یونیدو) را در حمایت از بنگاه‌های اقتصادی بازگو کرده، بر تنوع‌بخشی به اقلام صادراتی، نوسازی و ارتقای فناوری، تعیین اولویت‌‌های صنعتی، سرمایه‌گذاری خارجی، توجه به مناطق ویژه اقتصادی و تسهیل تعاملات دولت و بخش‌خصوصی تاکید شده است.
شناسایی مدل‌های حقوقی و عملیاتی ورود بنگاه‌های ایرانی به بنادر ترکیه
اتاق تهران با توجه به اهمیت تقویت مراودات تجاری با کشورهای منطقه در گزارشی تحلیلی با عنوان «چارچوب همکاری شرکت‌ها و تشکل‌های ایرانی با بنادر خارجی با تمرکز بر ترکیه»، داده‌هایی را از میزان تعامل دو کشور ارائه کرده است. در این گزارش که به‌همت معاونت مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران تهیه شده است، چنین عنوان شده که بخش عمده‌ای از صادرات ایران به ترکیه در زمینه انرژی بوده است.
براساس این گزارش، استفاده کارآمد از بنادر ترکیه تنها از طریق قراردادهای مستقیم با اپراتورها، تعیین دقیق سطوح خدمات (SLA) و محاسبه هزینه‌ها محقق می‌شود. در نتیجه، با یک رویکرد کلی‌نگر نمی‌توان از ظرفیت این بنادر به خوبی بهره‌مند شد.
این گزارش راهبردی یک نقشه راه ۹۰ روزه را به‌همراه افق ۱۲ و ۲۴ ماهه توسعه تجارت ایران و ترکیه ترسیم کرده است. اجرای طرح‌های پایلوت کالامحور، رعایت ضوابط اسنادی و انطباق ارزی، استفاده از ابزارهای حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی مانند موافقت‌نامه کارنه‌تیر و مدیریت ریسک‌های مقرراتی برای بهره‌گیری از پایانه‌های بندری ترکیه در این گزارش پیشنهاد شده است. در پایان این گزارش تاکید شده که بنادر ترکیه می‌توانند برای برخی گروه‌های کالایی به مثابه مسیری مکمل عمل کنند.
راهبردهای ارتقای پایداری و تاب‌آوری در زنجیره ارزش شیر
«تاب‌آوری و رقابت‌پذیری زنجیره ارزش شیر در ایران» عنوان یکی دیگر از پژوهش‌های معاونت مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران در مهرماه ۱۴۰۵ است که به بررسی ساختار صنعت لبنیات در مواجهه با ناترازی‌های زیرساختی پرداخته است. براساس داده‌های منتشرشده در این گزارش، به رغم افزایش تولید شیر خام به ۱۲.۲ میلیون تن و دستیابی به صادرات ۲ میلیون تنی فرآورده‌های لبنی در سال ۱۴۰۲، سرانه مصرف داخلی با کاهشی نزدیک به ۴۰ درصد به ۴۸.۸ کیلوگرم رسیده است. طبق آن‌چه در این گزارش آمده است، زنجیره ارزش شیر در برابر ناترازی انرژی و نهاده‌های وارداتی آسیب‌پذیر است و آینده آن به تاب‌آوری دربرابر شوک‌ها و فشارهای اقتصادی، افزایش رقابت‌پذیری و حضور مستمر در بازارهای جهانی بستگی دارد.
این گزارش با مدل‌سازی سناریوهای زنجیره تا افق ۱۴۰۶ ، نقش بخش‌خصوصی و اتاق‌های بازرگانی در افزایش امنیت غذایی و ارائه روش‌های توزیع بهینه را تبیین کرده است. همچنین در بخش توصیه‌های سیاستی این گزارش به اقداماتی مانند مدیریت زنجیره سرد در شرایط ناترازی برق در تابستان و کمبود منابع گازی در زمستان، اصلاح نظام پرداخت قیمت شیر بر اساس مولفه‌های کیفی (چربی و پروتئین) در میان‌مدت و بهبود بهره‌وری آب و تنوع‌بخشی به بازارهای منطقه‌ای در بلندمدت برای تداوم رقابت‌پذیری در بازارهای جهانی صنعت اشاره شده است.