در پنل تخصصی «فناوری و نوآوری در صنعت دام و طیور» که همزمان با بیست‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی دام، طیور و صنایع وابسته برگزار شد، فعالان این حوزه با اشاره به نقش فناوری در افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید و ارتقای سلامت دام و طیور، بر ضرورت بهره‌گیری از داده‌های معتبر، حمایت از توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و تطبیق راهکارهای نوآورانه با نیازها و شرایط واقعی واحدهای پرورشی تاکید کردند.
پنل «فناوری و نوآوری در صنعت دام و طیور» با حضور داوود رنگی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران و رئیس هیئت‌مدیره فدراسیون طیور ایران، ارژنگ جوادی، دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان غذا و کشاورزی معاونت علمی ریاست‌جمهوری، حسین ناجی، مشاور کیفی کارخانجات خوراک دام، حسن خمیس‌آبادی، رئیس موسسه تحقیقات علوم دامی کشور و علیرضا اکبرشاهی، معاون بهداشت، پیشگیری و ایمنی غذایی سازمان دامپزشکی کشور برگزار شد.
در آغاز این نشست، ارژنگ جوادی، دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان غذا و کشاورزی معاونت علمی ریاست جمهوری به وضعیت شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه غذا و کشاورزی اشاره کرد و گفت: بر اساس اطلاعات موجود، حدود ۷۷۰ شرکت دانش‌بنیان در حوزه کلان کشاورزی و غذا فعالیت می‌کنند و محصولات دانش‌بنیان این حوزه نیز از حدود ۵۳۰ محصول در ابتدای فعالیت ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان غذا و کشاورزی به حدود یک‌هزار و ۱۶۰ هزار محصول رسیده است.
جوادی با اشاره به سهم صنعت دام و طیور از شرکت‌های دانش‌بنیان افزود: بر اساس آخرین آمار، حدود ۲۲ درصد شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه دام و طیور فعالیت می‌کنند. تعداد شرکت‌های موجود به‌درستی و متناسب با چالش‌ها و نیازهای کشور در تمام بخش‌های زنجیره توزیع نشده است، از این رو، یکی از رسالت‌های معاونت علمی و ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان غذا و کشاورزی، هدایت حمایت‌ها به سمت بخش‌هایی است که حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در آن‌ها کمتر بوده است.
اندازه گیری وضعیت تولید پیش از به‌کارگیری فناوری
در ادامه، حسین ناجی، مشاور کیفی کارخانجات خوراک دام با اشاره به اهمیت دسترسی به آمار و اطلاعات دقیق گفت: برای استفاده از فناوری‌های جدید، باید ابتدا اطلاعاتی از وضعیت گله، ضریب تبدیل، میزان رشد، راندمان و بهای تمام‌شده محصول، اعم از شیر، گوشت، مرغ یا تخم‌مرغ، در اختیار داشته باشیم. همچنین باید بدانیم محصول با چه میزان ظرفیت و پتانسیلی تولید شده است.
ناجی به استفاده از خوراک کرامبل یا پلت در واحدهای پرورش مرغ‌های تخم‌گذار اشاره کرد و افزود: حدود هفت تا هشت سال است که در ایران از این نوع خوراک استفاده می‌شود و این فناوری بهبود قابل‌توجهی در ضریب تبدیل و عملکرد تولید ایجاد کرده است اما نمی‌توان آن را در هر مرغداری به کار گرفت. استفاده از این خوراک در واحدهایی امکان‌پذیر است که مدیریت منابع، پرورش، آب، تهویه، بهداشت و بیماری‌ها در آن‌ها قابل کنترل باشد.
او سه اصل ظرفیت‌سنجی، نیازسنجی و انطباق‌پذیری را از الزامات انتخاب فناوری دانست و تاکید کرد: با در نظر گرفتن این سه اصل در کنار یکدیگر، می‌توان معیارهای مناسبی برای اندازه‌گیری عملکرد و ارزیابی نتیجه به دست آورد.
افزایش بهره‌وری نهاده‌ها با تکیه بر داده‌های بومی
حسن خمیس‌آبادی، رئیس مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور هم با تاکید بر ضرورت توجه همزمان به شرایط فیزیکی و فیزیولوژیک دام، ژنتیک، تغذیه و زیرساخت‌های پرورشی گفت: استفاده از فناوری‌های نوین باید متناسب با شرایط هر واحد تولیدی باشد.
وی با اشاره به جمع‌آوری اطلاعات درباره خوراک‌های رایج دام و طیور در مؤسسه تحقیقات علوم دامی اظهار داشت: در گذشته فرمول‌نویسی جیره، عمدتا بر اساس جداول و اطلاعات کشورهای خارجی انجام می‌شد، اما اکنون با اتکا به داده‌های بومی و محصولات داخلی، امکان تدوین فرمول‌های تغذیه‌ای مناسب‌تر و افزایش بهره‌وری خوراک فراهم شده است.
خمیس‌آبادی، حفظ ذخایر ژنتیکی و شناسایی و ثبت دام‌ها را از دیگر محورهای فعالیت موسسه دانست و از توسعه فناوری تولید خوراک کامل دام با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان خبر داد.
رئیس مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور همچنین با اشاره به محدودیت منابع آب، توسعه علوفه‌های کم‌آب‌بر و جایگزینی نهاده‌های وارداتی را ضروری دانست و اضافه کرد: همکاری موسسه با شرکت‌های دانش‌بنیان به نتایجی برای جایگزینی حدود ۱۵ درصد سویا در جیره دام و طیور منجر شده است.
راندمان پایین تولید در بخش زراعت، دام و طیور
داوود رنگی، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران و رئیس هیئت‌مدیره فدراسیون طیور ایران نیز با بیان اینکه « بخش خصوصی به‌طور مستقیم با مشکلات تولید مواجه است» گفت: در صنعت دام و طیور، برخی شاخص‌ها با استاندارد‌های جهانی فاصله قابل‌توجهی دارد. این عقب‌ماندگی در ضریب تبدیل، تلفات گله‌ها و وابستگی به واردات خوراک دام مشاهده می‌شود.
این عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران افزود: فعال بخش خصوصی نمی‌تواند صرفا بر اساس هر داده یا نتیجه پژوهشی، فرمول غذایی مرغداری خود را تغییر دهد؛ بلکه باید از اعتبار و قابلیت اتکای اطلاعات اطمینان داشته باشد.
رنگی در ادامه گفت: راندمان تولید در بخش زراعت، دام و طیور پایین است و این مسئله دلایل متعددی دارد. یکی از این دلایل، مواجهه مستمر تولیدکنندگان با سرکوب قیمت‌هاست، شرایطی که سودآوری بنگاه‌ها و موسسات را کاهش داده و توان آن‌ها را برای جذب نیروهای متخصص و برخوردار از دانش بالا محدود کرده است.
رنگی با اشاره به محدودیت منابع آب به‌عنوان یکی از موانع اصلی توسعه کشاورزی و دامپروری گفت: فناوری‌های جدید در زمینه مدیریت و استفاده از آب پیشرفت زیادی کرده‌اند و امکان تولید محصولات کشاورزی و علوفه بیشتر با منابع آبی موجود را فراهم می‌کنند.
کاربرد هوش مصنوعی در پایش سلامت و رفتار دام و طیور
علیرضا اکبرشاهی، معاون بهداشت، پیشگیری و ایمنی غذایی سازمان دامپزشکی کشور نیز به نقش این سازمان در نظارت بر سلامت و ایمنی نهاده‌ها و فرآورده‌های دام و طیور اشاره کرد و گفت: ارتقای روش‌ها و تجهیزات آزمایشگاهی برای دستیابی به نتایج دقیق‌تر و سریع‌تر ضروری است. همچنین با ورود نهاده‌ها، داروها و واکسن‌های جدید، باید کنترل کیفیت، سلامت و اثربخشی این محصولات متناسب با فناوری‌های روز توسعه یابد.
وی توسعه کیت‌های تشخیص سریع بیماری‌ها را از نیازهای مهم صنعت دانست و افزود: در کنار ابزارهای موجود، برای شناسایی سریع‌تر برخی بیماری‌ها به تحقیقات و توسعه تجهیزات جدید نیاز است. هوش مصنوعی نیز می‌تواند با تحلیل تصاویر دوربین‌های نظارتی و بررسی رفتار، میزان خوراک مصرفی و تغییرات وضعیت حیوانات، نشانه‌های اولیه بیماری را شناسایی و به دامپزشک یا مسئول واحد هشدار دهد.
اکبرشاهی با اشاره به ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌ها در توسعه این فناوری‌ها، محدودیت‌های بهداشتی و زیرساختی واحدهای سنتی را از عوامل کاهش تاب‌آوری تولید برشمرد و بر ضرورت حرکت به سمت زنجیره‌های یکپارچه تاکید کرد.
معاون سازمان دامپزشکی کشور، یکپارچه‌سازی واحدهای دامداری صنعتی، دامداری‌های روستایی و مرغداری‌ها را راهکاری برای کاهش آسیب‌پذیری تولید در برابر تحریم‌ها، افزایش هزینه‌ها و شوک‌های بیرونی دانست.