پنل«بهینهسازی مصرف انرژی در صنعت» عنوان پنل دیگری بود که در سومین روز برگزاری الکامپ29 با حضور اعضای هیئتمدیره سندیکای شناسا و مدیران بخش هوشمندسازی شرکت مگفا برگزار شد. افراد حاضر در این پنل تخصصی، ضمن اشاره به موانع قانونی و ساختاری بهینهسازی مصرف انرژی در صنعت، گذار از تولید حجمی به تولید بهرهور و هوشمند را به عنوان تنها راه باقیمانده برای حفظ رقابتپذیری صنایع ایران توصیف کردند.
در حاشیه بیستونهمین نمایشگاه الکامپ و در پاویون اتاق تهران پنل تخصصی«بهینهسازی مصرف انرژی در صنعت» برگزار شد؛ نشستی که به واکاوی ریشهای ناترازی انرژی در صنعت و ضرورت گذار از شیوههای سنتی به راهکارهای هوشمند پرداخت.
«تولیدِ بهینه» سودآوری واقعی را جایگزین درآمد پرهزینه میکند
امیرحسین محمودی، معاون هوشمندسازی و هوش مصنوعی شرکت مگفا، ریشه اصلی ناکارآمدی در مصرف انرژی را در دو عامل کلیدی شامل «پایین بودن بلوغ مدیریتی» و «تمرکز افراطی بر کمیت تولید» دانست و گفت: دغدغه اصلی بسیاری از مدیران ارشد، حفظ حجم تولید است. آنها تصور میکنند تولید بیشتر، به معنای درآمد بیشتر است، اما در مدلهای مدرن صنعتی، آنچه اهمیت دارد «تولیدِ بهینه» است که نه تنها مصرف انرژی را کاهش میدهد، بلکه با پایین آوردن بهای تمامشده کالا، سودآوری واقعی را جایگزین درآمدِ پرهزینه میکند.
او با تاکید بر اینکه قیمت پایین انرژی در ایران (بهویژه در صنایعی چون فولاد) انگیزه اصلاح را از بین برده است، تصریح کرد: وقتی هزینه انرژی سهم ناچیزی از بهای تمامشده محصول را دارد، انگیزه هوشمندسازی را برای مدیرانی که فاقد دغدغه رقابت جهانی هستند، کاهش میدهد. بنابراین فرهنگسازی و آموزش در این زمینه به اندازه تکنولوژی حائز اهمیت است.
فقدان«بینش مدیریتی» مانع بهینهسازی انرژی است
یکی از محورهای انتقادی حمیدرضا کربلائیان، مدیر هوشمندسازی مگفا، در این پنل، تناقض آشکار میان وجود زیرساختهای گرانقیمت و خروجیهای ناکارآمد بود.
او با اشاره به تجربیات میدانی خود در بازدید از صنایع بزرگ کشور گفت: در بسیاری از پتروشیمیها و معادن، سیستمهای گرانقیمت و استانداردهای جهانی مثل اسکادا ( (SCADA وجود دارد که تمامی فرایندها را مانیتور میکنند اما مشکل در عدم استفاده از این دادهها است.
کربلائیان با ذکر یک مثال عینی افزود: در بسیاری از کارخانجات بزرگ، تمامی دیتاها موجود است، اما مسئول انفورماتیک اجازه خروج فایل را نمیدهد. در نهایت، تنها ۱۰ درصد از دادهها به صورت یک فایل اکسلِ دستی استخراج میشود و ۹۰ درصد آن پاک میشود تا گزارشی برای مدیران تهیه شود، این به معنای فقدان «بینش مدیریتی» است که هیچ آوردهای برای بهینهسازی انرژی ندارد.
به گفته کربلائیان، این ناکارآمدی ناشی از نبود «طرح تحول دیجیتال» در شرکتهاست. البته معمولا اسنادی در این زمینه تدوین میشود اما با تغییر مدیران به دست فراموشی سپرده میشوند.
شکاف عمیق میان اتوماسیون و هوشمندسازی
در ادامه، پویا قادسی، عضو هیئتمدیره سندیکای شناسا، بر ضرورت تفکیک میان «اتوماسیون» و«هوشمندسازی» تاکید کرد و گفت: اتوماسیون صرفا سرعت تصمیمگیری و سرعت عملیات را افزایش میدهد، اما هوشمندسازی به معنای واگذاری بخشی از تصمیمگیریها به سیستمهای مبتنی بر هوش مصنوعی است.
قادسی افزود: پیش از پیادهسازی هر تکنولوژی، باید روی «مدیریت تغییر» تمرکز کرد و اولین گام برای مدیری که میخواهد بهینهسازی کند، تغییر باورهاست. بسیاری از صنایع تجهیزات لازم را ندارند یا تجهیزاتشان قابلیت هوشمندسازی ندارد و این را مدیران باید بدانند.
به گفته وی، مدیر باید بداند چه میخواهد و برای سازمان خود یک «تصویر بزرگ» داشته باشد. ضمن آنکه نباید اتوماسیون با نام هوشمندسازی به صنایع ارائه شود.
او همچنین به اهمیت «مدیریت ریسک» اشاره کرد و افزود: تغییر تکنولوژی یک پروسه پرریسک است و مدیر باید برای آن آماده باشد.
رویکرد «جزیرهای» در صنایع
علی جمالیان، دیگر عضو هیئتمدیره سندیکای شناسا، مشکل صنایع را فقدان نقشه راه واحد دانست و با انتقاد از رویکرد «جزیرهای» در صنایع گفت: در سالهای اخیر، هر بخش از صنعت، یک تکه از پازل هوشمندسازی را به روش خود انجام داده و نتیجه نگرفته است. در نتیجه، نگاه مدیران به هوشمندسازی به یک کالای لوکس تغییر کرده است تا یک سرمایهگذاری استراتژیک.
جمالیان با تاکید بر اینکه دادهها مانند یک «پروژکتور» عمل میکنند، ادامه داد: وقتی اندازهگیری دقیقی از مصرف انرژی وجود ندارد، عملا اقدامات برپایه حدس و گمان پیش میرود. در صنایع جهانی، هزینه انرژی سهم قابلتوجهی از هزینهها را به خود اختصاص میدهد و برای کاهش آن برنامهریزی میشود. در ایران اما به دلیل نگاه یارانهای، این موضوع تا حد زیادی نادیده گرفته شده است.
وی هشدار داد که با رشد قیمت انرژی که هماکنون در بورس انرژی روندی صعودی دارد، صنایعی که به سمت هوشمندسازی نروند، به زودی قدرت رقابت خود را از دست خواهند داد.