فرزین فردیس، عضو هیئت رئیسه اتاق تهران در نشست تخصصی «فردای ایران در عصر هوش مصنوعی» هشدار داد

جهان در آستانه شکل‌گیری «استعمار دیجیتال» 

مرکز نوآوری و تحول دیجیتال اتاق تهران با همکاری مرکز استراتژی و تحول هوش مصنوعی دانشگاه صنعتی شریف، نشست تخصصی «فردای ایران در عصر هوش مصنوعی» را برای واکاوی زیست‌بوم هوش مصنوعی کشور و بررسی یافته‌های گزارش «شاخص هوش مصنوعی ایران» با حضور جمعی از فعالان، کارشناسان و صاحب‌نظران این حوزه برگزار کرد.
فرزین فردیس، عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی تهران در آغاز سخنان خود، اهمیت راهبردی هوش مصنوعی و زیرساخت‌های داده و پردازش را مورد اشاره قرار داد و گفت: کمتر از یک دهه پیش، بحثی جدی درباره این موضوع مطرح شد که نفت دیگر مهم‌ترین منبع جهان نخواهد بود و امروز می‌توان دید که داده، توان پردازشی و فناوری‌های مرتبط با هوش مصنوعی به عناصر تعیین‌کننده در اقتصاد جهانی تبدیل شده‌اند. بنابراین لازم است این واقعیت را به‌طور مستمر به خودمان، مدیران و سیاست‌گذاران یادآوری کنیم.
وی با بیان اینکه«بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های پردازشی و خدمات هوش مصنوعی جهان در اختیار تعداد محدودی از شرکت‌های بزرگ از جمله قرار دارد» افزود: حدود ۶۷ درصد زیرساخت‌های کلود(فضای ابری) جهان در اختیار سه شرکت آمازون، مایکروسافت و گوگل قرار دارد و همین تمرکز، قدرت تصمیم‌گیری و دسترسی به داده را در سطح جهانی به‌شدت محدود کرده است.
عضو هیئت‌رئیسه اتاق تهران با اشاره به اهمیت تراشه و زیرساخت‌های پردازشی گفت: ما با گلوگاه‌های جدیدی در حوزه سیلیکون، تراشه‌های محاسباتی و دسترسی به توان پردازش روبه‌رو هستیم؛ گلوگاه‌هایی که تعیین می‌کنند چه کسی به فناوری دسترسی داشته باشد و چه کسی از آن محروم بماند.
فردیس ادامه داد: مسئله اصلی،تعداد شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی نیست؛ بلکه شکاف عمیقی است که در جهان در حال شکل‌گیری است. در یک سو، تعداد محدودی از شرکت‌ها در حال توسعه فناوری‌ها و زیرساخت‌های اصلی هستند و در سوی دیگر، بسیاری از کشورها و اقتصادها به مصرف‌کننده این خدمات تبدیل شده‌اند؛ روندی که در صورت تداوم می‌تواند آنها را به «مستعمره‌های دیجیتال» تبدیل کند.
وی با بیان اینکه« برخی کشورها زودتر از ایران به این مسئله توجه نشان داده‌اند» گفت: کشورهایی مانند فرانسه، حتی اگر نتوانند در همه زمینه‌ها با مدل‌های آمریکایی و چینی رقابت کنند، برای حفظ زبان، داده‌های حساس ملی از جمله در حوزه سلامت و زیرساخت‌های راهبردی خود اقدام کرده‌اند. 
فردیس با اشاره به ضرورت توجه مدیران بنگاه‌ها به این مسئله گفت: مدیران عامل و صاحبان کسب‌وکار باید بپذیرند که دوره‌ای که می‌توانستیم بر مزیت‌های ناشی از انرژی، گاز، برق یا سایر منابع ارزان تکیه کنیم، به پایان رسیده و رقابت‌پذیری در اقتصاد آینده بیش از گذشته به فناوری، داده و توان پردازشی وابسته خواهد بود.
عضو هیئت ‌رئیسه اتاق تهران با انتقاد از اتکای برخی شرکت‌ها به سرویس‌دهندگان خارجی گفت: حتی در برخی بنگاه‌های بزرگ، داده‌های مهم و حساس کسب‌وکار‌ها روی پلتفرم‌های خارجی بارگذاری می‌شود و بعد از افشای اطلاعات، این پرسش مطرح می‌شود که چرا چنین اتفاقی رخ داده است؛ در حالی که ریشه این آسیب‌پذیری، از همان تصمیم اولیه برای انتقال داده‌ها به زیرساخت‌های بیرونی آغاز شده است.
فردیس سه اقدام را برای حفاظت از اطلاعات بنگاه‌ها ضروری دانست و گفت: شرکت‌ها باید در صورت امکان از وابستگی کامل به یک ارائه‌دهنده خدمات خارج شوند و در ساختار فناوری خود تنوع ایجاد کنند. دوم، داده‌ها و فرآیندهای پردازشی خود را طبقه‌بندی کرده و مشخص کنند که کدام داده‌ها قابلیت خروج از سازمان و استفاده در سرویس‌های بیرونی را دارند و کدام داده‌ها نباید از محیط امن شرکت خارج شوند. سوم، بنگاه‌ها باید به دنبال گزینه‌های جایگزین داخلی نیز باشند.
وی همچنین خواستار تسریع در حمایت از کسب‌وکارهای فعال در این حوزه شد و گفت: به جای آنکه درگیر اختلاف بر سر مالکیت ساختمان باشیم، باید به این فکر کنیم که چگونه از فناوری‌هایی که همین امروز در داخل کشور در حال شکل‌گیری هستند حمایت کنیم. اگر قرار است برای زبان فارسی، داده‌های حساس ملی و نیازهای راهبردی کشور راهکاری داشته باشیم، باید هرچه سریع‌تر ظرفیت‌های داخلی را تقویت کنیم.
عضو هیئت رئیسه اتاق تهران افزود: همان‌طور که برای پایداری زیرساخت‌های انرژی، مخابرات و بانکداری برنامه‌ریزی می‌شود، باید برای زیرساخت‌های پردازشی و داده‌ای نیز نگاه راهبردی وجود داشته باشد.
 عضو هیات‌رئیسه اتاق بازرگانی تهران با هشدار نسبت به تمرکز زیرساخت‌های هوش مصنوعی در دست چند شرکت محدود جهانی، گفت: اگر کشورها و بنگاه‌ها برای صیانت از داده‌های حساس، توسعه زیرساخت‌های پردازشی داخلی و طبقه‌بندی اطلاعات اقدام نکنند، در آینده‌ای نه‌چندان دور با موج تازه‌ای از «استعمار دیجیتال» روبه‌رو خواهند شد.
فرزین فردیس در سخنانی درباره روندهای جهانی هوش مصنوعی و زیرساخت‌های داده‌ای، با اشاره به سرعت تحول این حوزه اعلام کرد: آنچه کمتر از یک دهه پیش به‌عنوان یک پیش‌بینی درباره اهمیت داده مطرح شد، امروز به واقعیتی انکارناپذیر تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه در حال حاضر بخش مهمی از زیرساخت‌های رایانش ابری جهان در اختیار چند شرکت محدود قرار دارد، افزود: در چنین شرایطی، مسئله هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک موضوع فناورانه یا تجاری نیست، بلکه به یک مسئله حاکمیتی، امنیتی و راهبردی تبدیل شده است.
فردیس تصریح کرد: حدود ۶۷ درصد زیرساخت‌های کلود(فضای ابری) جهان در اختیار سه شرکت آمازون، مایکروسافت و گوگل قرار دارد و همین تمرکز، قدرت تصمیم‌گیری و دسترسی به داده را در سطح جهانی به‌شدت محدود کرده است.
وی با اشاره به محدودیت‌های حاکمیتی و شرکتی در استفاده از برخی خدمات هوش مصنوعی تاکید کرد: امروز حدود ۱.۶ میلیارد نفر در دنیا در ۲۰ کشور، نشان می‌دهد با وابستگی به  دسترسی به سرویس‌های پیشرو مواجه‌اند؛ محدودیتی که نشان می‌دهد وابستگی به زیرساخت‌های خارجی می‌تواند در بزنگاه‌های سیاسی و اقتصادی به یک تهدید جدی تبدیل شود.
عضو هیات‌رئیسه اتاق تهران همچنین به رقابت جهانی بر سر تراشه‌ها و ظرفیت‌های پردازشی اشاره کرد و گفت: ما با گلوگاه‌های جدیدی در حوزه سیلیکون، تراشه‌های محاسباتی و دسترسی به توان پردازش روبه‌رو هستیم؛ گلوگاه‌هایی که تعیین می‌کنند چه کسی به فناوری دسترسی داشته باشد و چه کسی از آن محروم بماند.
فردیس با تاکید بر اینکه ریسک نشت داده و افشای اطلاعات سازمانی نیز در حال افزایش است، هشدار داد: هرچه استفاده بنگاه‌ها از پلتفرم‌های بین‌المللی برای پردازش داده بیشتر شود، خطر افشای اطلاعات حساس نیز افزایش پیدا می‌کند و این موضوع نیازمند بازنگری جدی در سیاست‌های سازمانی است.
وی با بیان اینکه برخی شرکت‌های بزرگ دنیا محدودیت‌هایی برای ورود داده‌های سازمانی به پلتفرم‌های خارجی ایجاد کرده‌اند، تصریح کرد: مدیران بنگاه‌ها باید مشخص کنند کدام داده‌ها قابلیت پردازش بیرونی دارند و کدام داده‌ها باید حتماً در محیط داخلی باقی بمانند.
فردیس در ادامه با اشاره به حرکت برخی کشورها برای ایجاد استقلال نسبی در حوزه هوش مصنوعی یادآورشد: اروپا، هند و عربستان هر یک با انگیزه‌های متفاوت، مسیرهایی را برای توسعه زیرساخت‌های ملی آغاز کرده‌اند تا دست‌کم در حوزه زبان، داده‌های حساس مانند سلامت و برخی نیازهای حاکمیتی، وابستگی خود را کاهش دهند.
وی تاکید کرد: برای کشورهایی مانند ایران، بحث هوش مصنوعی فقط یک بحث فناوری نیست؛ موضوعی است که مستقیماً به رقابت‌پذیری اقتصادی، امنیت داده، حاکمیت دیجیتال و آینده بنگاه‌ها مربوط می‌شود.
عضو هیات‌رئیسه اتاق تهران با انتقاد از اتکای برخی شرکت‌ها به سرویس‌های خارجی گفت: حتی در سطح برخی بنگاه‌های بزرگ، داده‌های مهم شرکتی روی پلتفرم‌های خارجی بارگذاری می‌شود و بعد تعجب می‌کنیم که چرا همه‌چیز لو می‌رود؛ در حالی که مسئله از همان نقطه آغاز شده است.
فردیس سه توصیه اصلی برای بنگاه‌ها مطرح و بیان کرد: نخست باید ریسک وابستگی به پلتفرم‌های خارجی را ارزیابی کنند؛ دوم در صورت ناگزیر بودن از استفاده، تنوع‌سازی در ابزارها و خدمات را جدی بگیرند؛ و سوم داده‌ها و پردازش‌ها را به‌درستی طبقه‌بندی کنند تا مشخص شود چه اطلاعاتی می‌تواند از سازمان خارج شود و چه اطلاعاتی باید در داخل بماند.
وی در بخش دیگری از سخنانش با تاکید بر ضرورت حمایت از زیرساخت‌های داخلی افزود: همان‌طور که برای پایداری زیرساخت‌های انرژی، مخابرات و بانکداری برنامه‌ریزی می‌شود، باید برای زیرساخت‌های پردازشی و داده‌ای نیز نگاه راهبردی وجود داشته باشد.
فردیس توصیه کرد: به‌جای آنکه وقت را صرف دعواهای فرسایشی درباره سند و مالکیت و شکل‌گیری ساختمان آینده کنیم، باید از همه ظرفیت‌های نوپا در حوزه هوش مصنوعی و پردازش داده حمایت شود تا زبان فارسی، داده‌های حساس ملی و نیازهای داخلی هرچه زودتر در داخل کشور پردازش شوند.