مریم تاجآبادی، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران و رئیس انجمن تولیدکنندگان پروبیوتیک استان تهران در یادداشتی، ضمن تبیین ظرفیتهای صنعت پروبیوتیک، این صنعت را به مثابه بستری برای سرمایهگذاری، توسعه محصولات دانشبنیان، ایجاد کسبوکارهای جدید، افزایش صادرات و حضور در بازارهای منطقهای توصیف کرده است.
مریم تاج آبادی
امروزه سلامت دیگر صرفا یک موضوع پزشکی نیست؛ بلکه به یکی از مولفههای مهم توسعه اقتصادی، بهرهوری نیروی انسانی و کیفیت زندگی جوامع تبدیل شده است. در این میان، صنعت پروبیوتیک یکی از حوزههایی است که در نقطه اتصال سلامت، علم، فناوری و اقتصاد قرار گرفته و میتواند نقش مهمی در آینده نظام سلامت و صنایع دانشبنیان کشور ایفا کند.
پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای زندهای هستند که در صورت مصرف به میزان کافی میتوانند اثرات مفیدی بر سلامت داشته باشند. اهمیت این محصولات تنها به مصرف یک مکمل یا فرآورده غذایی محدود نمیشود؛ بلکه صنعت پروبیوتیک امروز در جهان، بخشی از زنجیره گسترده غذا، دارو، تغذیه و سلامت محسوب میشود و به طور مستمر در حال توسعه و نوآوری است.
در ایران نیز طی سالهای گذشته، ظرفیتهای قابل توجهی در زمینه تولید محصولات پروبیوتیک شکل گرفته است. شرکتهای داخلی توانستهاند بخشی از نیاز بازار کشور را با تکیه بر دانش متخصصان ایرانی و سرمایهگذاری بخش خصوصی تامین کنند. با این حال، ظرفیت واقعی این صنعت بسیار فراتر از وضعیت موجود است و هنوز فرصتهای فراوانی برای توسعه آن وجود دارد.یکی از مهمترین این فرصتها، توسعه سویههای بومی و ایجاد بانک سویههای پروبیوتیک کشور است.
ایران از نظر تنوع زیستی و همچنین برخورداری از سابقه طولانی در تولید محصولات تخمیری سنتی، ظرفیت ارزشمندی دارد. بسیاری از محصولات سنتی کشور از جمله انواع پنیرهای سنتی، ترخینه و سایر فرآوردههای تخمیری، میتوانند از منظر علمی مورد مطالعه قرار گرفته و میکروارگانیسمهای ارزشمند موجود در آنها شناسایی و مستندسازی شوند. این ظرفیت میتواند در آینده به توسعه محصولات جدید، ایجاد دانش فنی و حتی شکلگیری مزیت رقابتی برای صنعت کشور منجر شود.
از سوی دیگر، غذاهای فراسودمند یکی از حوزههای مهم و رو به رشد در صنایع غذایی و سلامت هستند. حرکت از محصولات صرفا غذایی به سمت محصولاتی که علاوه بر تامین نیازهای تغذیهای، نقش موثری در ارتقای سلامت ایفا میکنند، فرصتی است که میتواند برای صنایع غذایی ایران نیز ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند.
برای فعالان اقتصادی، صنعت پروبیوتیک را باید فراتر از یک بازار محدود و تخصصی دید. این صنعت میتواند بستری برای سرمایهگذاری، توسعه محصولات دانشبنیان، ایجاد کسبوکارهای جدید، افزایش صادرات و حضور در بازارهای منطقهای باشد. تحقق این ظرفیت البته نیازمند همکاری نزدیکتر میان صنعت، دانشگاه، مراکز تحقیقاتی و نهادهای سیاستگذار است.
انجمن تولیدکنندگان پروبیوتیک نیز با همین نگاه شکل گرفته و تلاش دارد علاوه بر پیگیری مسائل و مطالبات اعضای خود، به عنوان یک پل ارتباطی میان بخش خصوصی، جامعه علمی و نهادهای تصمیمگیر عمل کند. باور ما این است که توسعه پایدار این صنعت بدون شکلگیری یک اکوسیستم منسجم و مشارکت همه ذینفعان امکانپذیر نیست.
در این مسیر، اتاقهای بازرگانی و بهویژه اتاق بازرگانی تهران میتوانند نقش مهمی در معرفی ظرفیتهای اقتصادی این صنعت، تسهیل ارتباط میان فعالان اقتصادی، حمایت از توسعه بازارهای صادراتی و انعکاس مسائل و چالشهای صنعت به مراجع تصمیمگیر ایفا کنند.
امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که نگاه به صنعت پروبیوتیک از یک صنعت صرفا تولیدکننده محصول به یک صنعت مبتنی بر دانش، فناوری و سرمایهگذاری با ظرفیت خلق ارزش افزوده تغییر کند.
ما در انجمن تولیدکنندگان پروبیوتیک معتقدیم ایران میتواند با تکیه بر دانش متخصصان داخلی، ظرفیت شرکتهای تولیدی، توان دانشگاهها و منابع ارزشمند زیستی کشور، جایگاه قابل توجهی در بازارهای منطقهای پروبیوتیک و محصولات سلامتمحور به دست آورد.
این مسیر، هم برای سلامت جامعه یک فرصت است و هم برای اقتصاد ایران؛ فرصتی که باید آن را جدی گرفت و برای توسعه آن سرمایهگذاری کرد.