فرزین فردیس، عضو هیئت رئیسه اتاق تهران طی نوشتاری که در ویژهنامه آیندهنگر با عنوان «نسخهسختجانی بیشتر» منعکس شده به بیان ناگفتهها از تهیه گایدلاینی برای تابآوری کسبو کارها به ویژه کسب وکارهای کوچک و متوسط در قالب این ویژهنامه پرداخته است. حرکتی که به گفته او از آغاز جنگ تحمیلی اسرائیل علیه ایران در خردادماه ۱۴۰۴ شکل گرفته است.
شب ها از صدای جنگنده ها و انفجارها خواب نداشتیم و روزها از مرور عکس ها و خبرهای دیروز و دیشب آرامش. مدارس و ادارات تعطیل بودند و بسیاری از شرکت ها هم به دلیل رفتن نیروهای کاری شان به شهرستان های امن تر عملا تعطیل یا نیمه تعطیل بودند. با این حال ما در اتاق تهران هر روز جمع می شدیم. یادم نمی آید از اولین روزی که هفت سال پیش فعالیت های داوطلبانه خود را در اتاق تهران آغاز کردم تا به امروز هیچ هفته ای بوده باشد که من مشابه این روزهای تهاجم اسرائیل به کشورم هر روزش عمده زمانم را در اتاق گذرانده باشم. ولی این ده دوازده روز فرق می کرد. جنگ قبلی علیه سرزمین مان 2692 روز طول کشیده بود که به پایتخت یعنی تهران برسد و این بار جنگ از اولین لحظه از تهران شروع شده بود و آماج شدیدترین حملات بود. وظیفه داشتیم علاوه بر انجام فعالیت های روزمره خدمت رسانی اتاق به اعضای خود از جمله صدور گواهی مبدا و صدور و تمدید کارت بازرگانی که برای ترخیص کالاهای اساسی و استراتژیک در گمرکات لازم بودند به هماهنگی با تشکل ها و دولت در جهت رفع موانع و کمبودهای ناشی از شرایط اضطراری پیش آمده بپردازیم و برای اطمینان از تداوم جریان کالا، جریان پول و جریان داده تمام تلاش و خرد و تجربه و اعتبار مان را به کار بگیریم تا جریان زندگی مردم ایران کمترین آسیب را ببیند.
از سومین روز یا چهارمین روز تهاجم ها تشکیل و فعالسازی اتاق های فکر تخصصی چند گانه با حضور نخبگان و صاحبنظران اعم از جامعه شناسان، اقتصاددانان، متخصصان کسب و کار، متخصصان روابط بین الملل و متخصصان حوزه تجارت و ایفای نقش پلتفرم گفتگو بودن اتاق با سه کارکرد آسیب شناسی ضعف ها و مشکلات، ارائه راهکارهای برون رفت از شرایط موجود و همچنین ایفای نقش خانه و ملجا صاحبنظران و متفکران دلسوز کشور در دستور کار قرار گرفت. اتاق فکر مسایل ژئوپولیتیک دو مرتبه تشکیل جلسه داد تا به منظور تحلیل و بررسی سناریوهای پیش روی جنگ اسرائیل با ایران و تبعات آن و جمع بندی و ارائه راهکارها و اقدامات اتاق برای کمک به کاهش تنش ها همفکری صاحبنظران را داشته باشیم. اتاق فکر امور اجتماعی فعال شد تا برای تحلیل و بررسی مجموعه سیاست های اتاق برای کمک به جامعه و تلاش برای افزایش امنیت روانی مردم و ایفای نقش اتاق در قبال جامعه چاره اندیشی کند. اتاق فکر استراتژی های کسب و کار به منظور شناسایی و تحلیل تبعات جنگ بر کسب و کارها به ویژه کسب و کارهای کوچک و متوسط و زنجیره های ارزش و طراحی بسته های سیاستی برای افزایش تاب آوری بنگاه ها بپردازد. اتاق فکر اقتصاد جنگ به منظور شناسایی و تحلیل تبعات جنگ بر اقتصاد کلان کشور و ارائه راهکارهایی برای حفظ سطح تولید و تجارت و اشتغال و کاهش آسیب های ناشی از آن و اتاق فکر فناوری اطلاعات و امنیت سایبری به منظور شناسایی و تحلیل تهدیدها و آثار و تبعات جنگ بر زیرساخت های ارتباطی و فناوری اطلاعات و نظام پرداخت و تدوین اقدامات و راهبردهای اتاق به منظور حفظ جریان امن داده و اطلاعات بین کسب و کارها و مردم شکل گرفتند و فعال شدند.
اکثر صاحبنظران و متخصصانی که دور میز جمع شده بودند یکی از مهمترین اولویت های اقدام اتاق را کمک به اعضای اتاق در جهت افزایش توان و ظرفیت آنها برای عبور از بحران میدانستند. البته که سالهاست بخش خصوصی ایران علیالخصوص بنگاههای کوچک و متوسط آن با بحران های متعدد روبرو هستند و تابآوری پای ثابت توصیههای به مدیران شده است ولی شرایط به مراتب بحرانی تر از دفعات قبل بود. عدم قطعیت ها و نا اطمینانی ها به اوج خودش رسیده بود و محدود به جغرافیای کوچکی هم نمیشد و بیش از دو سوم مساحت کشور و بیش از هشتاد درصد جمعیت کشور را در برگرفته بود. آنقدر همه پارامترها و موقعیت ها پیچیده شده بودند که کسی نمی توانست هفته بعد بنگاه خود را هم پیشبینی کند و افق برنامهریزیها به روز و ساعت رسیده بود. خیلی ها از تاب آوری حرف میزدند ولی کمتر کسی می دانست که چند قدم ابتدایی برای شروع افزایش تاب آوری بنگاه اش چیست. این مساله در خصوص بنگاههای کوچک و متوسط بغرنج تر بود. بنگاههای بزرگ هم هیات مدیرههای چندتخصصی و با تجربه تری دارند و هم منابع مالی و اعتباری کافی برای دسترسی به بهترین مشاوران و متخصصین برای عبور از این بحران ها ولی بنگاه های کوچک و متوسط که عمدتا مالک مدیر هستند (مالک آنها مدیریت مجموعه را هم برعهده دارد و این مالک بیشتر یادگیری ها و انباشت دانش هایش تجربی بوده است) از دسترسی به تخصص های مکمل و مشاوران متنوع محروم بودند. دائما می پرسیدند با این افت عجیب و غریب سفارشات و مشتریان چه کنیم. نیروی انسانیمان را چطور حفظ کنیم و انگیزه و تمرکز کافی برای کار کردن را چه طور به آنها برگردانیم. اگر تامین کننده مواد اولیه مان جواب ندهند چند وقت دوام می آوریم. حقوق آخر ماه و ماه بعد را چه کنیم. حالا که اینترنت برای دسترسی به ذینفعان مختلف بنگاه اعم از مشتریان و پیمانکاران و تامین کنندگان و حتی نیروهای کارمان نداریم چه کنیم. اعضایمان به حق انتظار داشتند به جای اینکه دائم به آنها گفته شود تاب آوری رمز بقا است، جواب این سوال ها و ده سوال پر تکرار دیگر را پیدا کنند.
آتش بس (ترک تخاصم) که صورت گرفت، اولین و بالاترین اولویت مان را به این اختصاص دادیم که مشاوران و متخصصین حوزه های مختلف مدیریت از مالی و عملیات گرفته تا منابع انسانی و استراتژی را گرد هم آوریم و ببینیم برای پاسخ به این سوالات چه می شود کرد. اولین جلسه را با حضور بیش از 40 نفر از بهترین مدیران شرکت های مشاوره مدیریت ایران و البته مشاوران مدیریتی و متخصصینی که فردی کار میکردند در همان تیر ماه تشکیل دادیم و این مساله که برای افزایش تاب آوری بنگاه های بخش خصوصی کشور چه باید کرد را به شور گذاشتیم. چندین ساعت در آن جلسات و چند برابر آن بعد از جلسات دو به دو مشورت و توصیه و پیشنهاد شنیدیم. تصمیم بر آن شد که تمرکز را بر بنگاه های کوچک و متوسط حفظ کنیم و اولین دستورالعمل راهنما (گایدلاین) افزایش تاب آوری بنگاه بخش خصوصی کشور را تهیه و منتشر کنیم و به رایگان در اختیار اعضای مان قرار دهیم. شورای سیاستگذاری علمی کار تشکیل دادیم و ابتدای کار با گردآوری نمونه های مختلف از چنین مستنداتی از سایر کشورها و مراجع بین المللی معتبر سرفصل اولیه را تدوین نمودیم. تقسیم کار صورت گرفت و هر کسی از تیم عهده دار بخشهایی از کار شد. مستندی که روبروی شماست ماحصل چند صد ساعت کار این تیم و چند صد ساعت مشورت و کمکی است که از افراد دیگر و مشاوران لایه دوم گرفته شده است. طبعا این اولین گایدلاین هنوز جای زیادی دارد که تکمیل شود ولی طولانی ترین مسیرها هم با اولین قدم ها آغاز می شوند. کار را متوقف نخواهیم کرد و بر اساس بازخوردهای شما آنرا اصلاح و تکمیل تر و کاربردی تر خواهیم کرد تا به سهم خود در حفظ این سرمایه های ارزشمند ملی یعنی بنگاه های کوچک و متوسط ایران که متعلق به همه مردم ایران هستند ایفای نقش کرده باشیم. شما هم یاور ما باشید و بازخوردهای تان و پیشنهادات تان را با ما در میان بگذارید.
جا دارد به نوبه خودم و به نمایندگی از هیات رئیسه اتاق تهران از تک تک کسانی که کمک کردند تشکر کنم. از کسانی که ایده ای دادند یا توصیه ای کردند یا مستند نمونه ای با ما به اشتراک گذاشتند گرفته تا آنها که برای آن چندین هفته وقت ارزشمند خود را گذاشتند و از هیچ دانش یا تجربه ای مضایقه نکردند. پاینده باد ایران.
نسخه فیزیکی این راهنما برای مطالعه و بهرهبرداری در اختیار مخاطبان و اعضای اتاقهای بازرگانی قرار گرفته است. همچنین نسخه الکترونیکی (PDF) این مستند در وبسایت اتاق بازرگانی تهران بارگذاری شده است.