نشست مشترک کمیسیون اقتصاد سلامت با همکاری معاونت مطالعات اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق تهران به منظور بررسی«فرصتها و چالشهای توسعه زنجیره ارزش دارو و تجهیزات پزشکی؛ از خزر تا خلیجفارس» و با حضور مدیران شرکتهای دارویی، متخصصان و تحلیلگران این حوزه برگزار شد. رئیس اتاق تهران در این نشست، توسعه صادرات دارو را یک ضرورت توصیف کرد و آن را مستلزم همافزایی دولت و بخشخصوصی و حرکت هماهنگ شرکتها در قالب کنسرسیومهای صادراتی دانست.
ظرفیتهای صادراتی ایران به کشورهای روسیه، عمان و سایر بازارهای منطقهای، در نشست مشترک کمیسیون اقتصاد سلامت و معاونت مطالعات اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق تهران مورد بررسی قرار گرفت. در این نشست که با حضور رئیس اتاق تهران برگزار شد، معاونت مطالعات اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق تهران از سه پژوهش مطالعاتی در زمینه صادرات محصولات دارویی و تجهیزات پزشکی به روسیه و عمان رونمایی کرد. این پژوهشها، علاوهبر تبیین ظرفیتهای همکاریهای بینالمللی با دو کشور همسایه شمالی و جنوبی، راهنمایی برای صادرات اصولی به بازار هدف در زنجیره دارو به شمار میآید. در این جلسه همچنین رگولاتوری سختگیرانه، فرایندهای زمانبر رجیستری، ضعف برندسازی، محدودیتهای مالی و لجستیکی و تمرکز بنگاهها بر بازار داخلی، بهعنوان مهمترین موانع توسعه صادرات دارو و تجهیزات پزشکی عنوان شد.
در ابتدای این نشست، دیاکو حسینی، معاون بررسیهای اقتصادی اتاق بازرگانی تهران، دلیل برگزاری این نشست را شرح داد و از سه سند راهبردی در زمینه توسعه صادرات زنجیره دارو رونمایی کرد. حسینی با اعلام اینکه«این سه پروژه پژوهشی از ابتدای سال جاری با همکاری دانشگاهها و موسسات آموزشعالی آغاز شده است» افزود: با ارسال فراخوان به دانشگاهها در ابتدای سال ۱۴۰۴، از آنها خواسته شد تا در طرحهای پژوهشی، ما را همراهی کنند. بهترین طرحهای پژوهشی ارسال شده به شورای پژوهشی اتاق تهران ارجاع داده شد و پس از بررسی در قالب مقاله و کتابچههای راهنما تهیه و تدوین شد و این سه سند راهبردی که بازارهای روسیه و عمان را بررسی میکنند، در سایت مطالعات اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق تهران نیز قرار گرفتهاند.
او افزود: در زمینه دارو و تجهیزات پزشکی نوآوریهای تازهای در حال شکلگیری است و پژوهشهای انجامشده توسط اتاق تهران به بررسی فرصتها و چالشها در این حوزه میپردازد.
ضرورت تغییر نگاه از بازار داخلی به بازارهای بینالمللی
در ادامه، محمد عبدهزاده، رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق تهران نیز در سخنانی با بیان اینکه«هدفگذاری اتاق تهران و کمیسیون اقتصاد سلامت، همواره توسعه صادرات بوده است» ادامه داد: شرایط بازار داخلی را همه میدانیم و از مشکلات آن شامل تاخیر در وصول مطالبات در حوزههای درمانی گرفته تا وضعیت نابسامان تخصیص ارز به شرکتها آگاه هستیم. در عینحال به دلیل آنکه موانع بسیاری در برابر توسعه صادرات وجود دارد، نگاه بنگاهها نیز عمدتا به بازار داخلی معطوف بوده است.
او توضیح داد که در کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق تهران گفتوگوهایی با برخی کشورها نظیر ارمنستان برای توسعه صادرات تجهیزات پزشکی در حال انجام است. در عین حال، زمینه برای عقد تفاهمنامهها و توافقنامهها با محوریت اتاق تهران با سایر کشورها فراهم شده و گفتوگوهایی با فدراسیون روسیه انجام و جلسات آنلاینی با ترکیه و ایتالیا برگزار شده است.
اولویتهای روسیه برای جذب شرکتهای دارویی
سیامک صبوحی، تحلیلگر بازارهای اقتصادی در ادامه این نشست، توضیحاتی درباره صادرات محصولات سلامت به روسیه ارائه کرد؛ او در گزارشی با عنوان «صادرات ایران به روسیه در صنعت سلامت از مزیت نسبی تا مزیتسازی راهبردی» ابتدا جغرافیای روسیه را مورد بررسی قرار داد و گفت: اقتصاد روسیه نوظهور و متکی بر واردات است. این کشور ۱۹ میلیارد دلار واردات در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی دارد و تعرفهها در این کشور صفر یا نزدیک صفر است.
صبوحی توضیح داد: جمعیت ۱۴۳ میلیون نفری روسیه با میانگین۴۰ سال رو به پیری است. با افزایش جمعیت افراد مسن، بیماریها و نیازهای این جامعه نیز افزایش مییابد. روسیه در تلاش است تا امید به زندگی مردم این کشور را به میانگین ۷۸ سال ارتقا دهد. همچنین، تجهیزات پزشکی نیز در اولویت تامین در این کشور قرار دارد.
این تحلیلگر بازار افزود: بررسی بازار داخلی روسیه نشان میدهد قدرت خرید در این کشور متوسط است و به زیرساختها و ارائه خدمات پس از فروش در آن توجه میشود. نظام سلامت روسیه متقاضی درمان بیماریهای بلندمدت است. پیشبینی میشود که درآمد سلامت دیجیتال در روسیه به ۴ میلیارد دلار برسد.
بهگفته او، کاهش فشار به بیمارستانها از طریق نرمافزار تحلیل داده و مدیریت درمان در اولویت این کشور قرار دارد. همچنین بازار سلامت در روسیه در حال رشد بوده و آلمان، سوئیس، بلژیک بیشترین صادرات را به روسیه داشتهاند. ضمن آنکه، سهم بالای واردات تجهیزات پزشکی به این کشور از طریق چین و هند بوده است.
صبوحی در ادامه با اشاره به مزایای ایران در صادرات دارو و تجهیزات پزشکی گفت که توانایی تولید بالای مواد اولیه، نیروی متخصص و دانش فنی داخلی از جمله مزایایی است که صادرات در این بخش از آن برخوردار است. همچنین، او کمبود سرمایه، بدهی معوق، ضعف دیپلماسی در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی را جزو موانع توسعه صادرات ایران عنوان کرد و گفت: روسیه به دنبال محصولات با کیفیت و رشد سلامت دیجیتال و فروش داروهای تجاری است.
عبدهزاده نیز توضیح داد که مراحل طولانی در پذیرش یا عدمپذیرش محصولات توسط روسیه، چالش عمده توسعه صادرات حوزه سلامت با این کشور است و مذاکرات با این کشور همواره در حالت تعلیق باقی میماند. در عینحال، چالشهای فرهنگی برای ارتباط و توسعه تجارت با روسیه نیز وجود دارد و نظارت شدید در حوزه پزشکی و تجهیزات، به فرایندهای زمانبر و بینتیجه میانجامد. با وجود این چالشها، شرکتهای دانشبنیان و فناورانه ایرانی بیشترین صادرات را به این کشور دارند و بهنظر میرسد با افزایش تعاملات و گفتوگو میتوان اقدامات موثری را در این زمینه انجام داد.
او همچنین، نظارت و رگولاتوری شدید و هزینه بالای رجیستری در حوزه سلامت را از جمله موانع ورود به بازار روسیه برشمرد.
عمان؛ اقیانوس آبی صنعت دارو
محمد متین مولایی، پژوهشگر دیگری که با همکاری معاونت مطالعات اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق تهران، مطالعهای را درباره فرصتهای صادرات اقلام حوزه سلامت به عمان به انجام رسانده است، گفت که ارزش واردات محصولات دارویی به عمان ۷۰۰ میلیون دلار است. او به برنامه رؤیت ۲۰۴۰ عمان که به عنوان سند چشمانداز این کشور تنظیم شده است،اشاره کرد و گفت: عمان ادعا کرده که میخواهد هاب سلامت جهان شود. بههمین دلیل آیندهپژوهی در حوزه سلامت و سرمایهگذاری در این حوزه در دستور کار قرار داده است و از هر فرصتی برای جذب کسبوکارهای حوزه دارو و تجهیزات پزشکی استفاده میکند.
این پژوهشگر، تحلیل بازارهای منطقهای از منظر اقتصاد کلان و تحلیل رقبا را ضروری دانست و تاکید کرد که صادرات محصولات دارویی به پشتوانه مالی قوی نیاز دارد. او صادرات مجدد از عمان را راهکاری برای توسعه صادرات ایران عنوان و ظرفیتها و پتانسیلهای صادرات ایران با عمان را بررسی کرد. بهگفته مولایی، ۲۰ درصد از سهم واردات به کشور عمان به امارات تعلق دارد و آمریکا، اروپا، چین، کانادا و کرهجنوبی بزرگترین صادرکنندگان تجهیزات پزشکی به عمان هستند.
مولایی توضیح داد که صادرات ایران به عمان در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی در سالهای اخیر هفت درصد رشد داشته است که نشانه مثبتی است. او سپس گفت: بازار عمان شاید بزرگ نباشد اما فرصتساز است و در زمینه تجهیزات پزشکی، دندانپزشکی و… ایرانیها میتوانند موثر باشند. در ادامه،حملونقل و لجستیک دارو به عنوان چالش اصلی صادرات به عمان مطرح شد.
بایدها و نبایدهای صادرات دارو و تجهیزات پزشکی به روسیه
ناصر انزلیچی، مدرس و متخصص حوزه اوراسیا نیز طی گزارشی، صادرات دارو و تجهیزات پزشکی به فدراسیون روسیه را مورد بررسی قرار داد. او با بیان اینکه«ثبت شرکت در روسیه در سه قالب مسئولیت محدود، سهامی خاص، سهامی عام انجام میگیرد»گفت:ثبت شرکت در روسیه شامل مراحل ثبت درخواست، تامین اسناد، تحویل مدارک و در نهایت دریافت مجوز است. مجوز فعالیت باید اخذ و سالانه تمدید شود.
این فعال اقتصادی همچنین نظام مالیاتی روسیه را چالش برانگیز خواند و گفت: تجار ایرانی باید شناختی نسبی در این زمینه داشته باشند. انتخاب گمرک مناسب از دیگر موضوعاتی است که بازرگانان باید آن را جدی بگیرند. هفت ناحیه گمرک در فدراسیون روسیه وجود دارد. این گمرکات از طریق جاده، دریا و هوا مدیریت میشوند و به دلیل فاصله ریلها گمرک ریلی در روسیه چندان فعال نیست.
انتخاب بانک مناسب از دیگر موارد مطرحشده توسط انزلیچی بود. او گفت: از سال۲۰۲۰ به بعد، آماری از وضعیت بانکهای روسیه در دست نیست. شرکتهای ایرانی پیش از افتتاح حساب باید بانک مناسبی را انتخاب کنند و در زمینه صادرات، استانداردهای روسیه را مورد بررسی قرار دهند.
او همچنین به رگولاتوری تجهیزات پزشکی و دارو در روسیه و فرایند اخذ مجوز دارو و تجهیزات پزشکی اشاره کرد و در توضیح این فرایند گفت: ورود اولیه دارو برای رجیستری، رجیستر شدن و صدور، اخذ گواهی رجیستر و نظارت دولتی، فرایند های اخذ مجوز ورود دارو و تجهیزات پزشکی به روسیه را تشکیل میدهند.
انزلیچی در ادامه با اشاره به اشتباهات رایج در رجیستری محصولات دارویی شامل قرارداد فارسی، انتخاب گمرک نامناسب و عدم شناسایی امکانات گمرک و رجیستری محصول به نام شخص ثالث گفت: تا پایان برنامه هفتم توسعه، باید رقم صادرات در حوزه سلامت افزایش یابد که با شناخت قواعد مبدا میتوان به این هدف دست یافت.
در همین حال معاون مطالعات اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق تهران اعلام کرد که کتابچه راهنمای صادرات روسیه منتشر شده و در اتاق تهران موجود است.
گرهگشایی اجرایی صادرات دارو
در ادامه این رویداد، پانل تخصصی «گرهگشایی اجرایی» با حضور نمایندگان سازمان غذا و دارو، سازمان توسعه تجارت و فعالان بخشخصوصی برگزار و موانع توسعه صادرات بررسی شد.
محمدرضا جهانگیر، مدیر تعاملات سازمانی و امور بینالملل سیناژن در ابتدای این پانل با ارائه آمارهایی از بازار دارویی روسیه به رشد خردهفروشی دارو در این کشور اشاره کرد و گفت: تنها در حوزه داروهای سرماخوردگی، حدود ۱.۲ میلیارد دلار سرمایهگذاری در بازار روسیه انجام شده است.
او همچنین از رشد فروش داروخانههای آنلاین و افزایش داروخانههای جدید در روسیه خبر داد و گفت: با وجود توانمندیهای فناورانه و زیرساختهای مناسب در صنعت دارو و تجهیزات پزشکی کشور، ضعف در برندسازی و نگاه محدود به بازار داخلی، مانع از حضور موثر شرکتهای ایرانی در بازارهای بینالمللی شده است.
در ادامه این پانل، بابایی که به نمایندگی از سازمان توسعه تجارت در این نشست حضور یافته بود، با تاکید بر ضرورت تمرکز شرکتهای ایرانی بر برندسازی و استانداردسازی گفت: در حال حاضر بیش از هفت هزار قلم کالا با تعرفه صفر در بازار روسیه مبادله میشود که فرصت مناسبی برای صادرکنندگان ایرانی فراهم کرده است، اما نگاه بسیاری از شرکتها همچنان معطوف به بازار داخلی است.
او افزود: موفقیت در بازارهای بینالمللی مستلزم حضور فعال، شناخت دقیق بازار هدف، تحلیل رقبا و بازاریابی حرفهای است. اگرچه تولیدکنندگان ایرانی از توان فنی مناسبی برخوردارند، اما در حوزه بازاریابی جهانی و ارائه حرفهای محصولات ضعف جدی وجود دارد.
حمیدرضا اینانلو، مدیرکل روابطعمومی و امور بینالملل سازمان غذا و دارو نیز گفت: توسعه صادرات نیازمند سیاستگذاری هدفمند، تولید مبتنی بر نیاز بازار و تسهیلگری موثر برای شرکتهاست.
اینانلو، اعتمادسازی از طریق استانداردسازی و ثبت دارو در کشور مقصد را از مهمترین الزامات صادرات دانست و افزود: ثبتمحوری پروژهها و ارزیابی محصولات توسط نهادهای رسمی کشورهای هدف، به رسمیت شناختن توانمندیهای ایران را به همراه دارد.
در ادامه این پانل، حسین سلمانی، مدیرعامل صندوق پژوهش و فناوری تجهیزات پزشکی، به فعالیتهای این شرکت و اقداماتی که این صندوق برای شرکتهای ایرانی فراهم میکند، اشاره کرد.
او تصریح کرد: بازار روسیه تولیدکنندگان بزرگی در حوزه سلامت ندارد و انتقال دانش و فناوری به این کشور میتواند بهعنوان یک فرصت جدی برای شرکتهای ایرانی مورد توجه قرار گیرد.
بهگفته سلمانی، صندوق پژوهش و فناوری تجهیزات پزشکی، تسهیلاتی همچون اعطای وام، مشاوره تخصصی و حمایت از حضور در نمایشگاههای روسیه را برای شرکتهای متقاضی صادرات به کشورهای عضو CIS فراهم کرده است.
صنعت دارو میتواند به پیشران صادرات غیر نفتی تبدیل شود
محمود نجفیعرب، رئیس اتاق بازرگانی تهران نیز که در این نشست حضور یافته بود، طی سخنانی، توسعه صادرات صنعت سلامت را مستلزم تشکیل کنسرسیومهای صادراتی، پرهیز از رقابتهای مخرب داخلی و حضور منسجم با یک برند واحد در بازارهای بینالمللی عنوان کرد.
رئیس اتاق تهران، با اشاره به توان علمی بالای ایران در حوزه داروسازی و بیوتکنولوژی گفت: توسعه صادرات برای صنعت دارو و تجهیزات پزشکی یک ضرورت است. کسبوکارهای این حوزه برای تداوم رشد، نیازمند تمرکز جدی روی توسعه صادرات، برندسازی و رفع گلوگاههای ساختاری هستند.
نجفیعرب با بیان اینکه صنعت دارو و تجهیزات پزشکی به سطح خودکفایی ۹۷ تا ۹۹ درصدی رسیده، افزود: صنعت دارو و تجهیزات پزشکی میتواند به یکی از پیشرانهای اصلی ارزآوری غیرنفتی تبدیل شود.
او دیپلماسی اقتصادی، ایجاد کانالهای مالی امن، توسعه لجستیک تخصصی و تمرکز بر بازارهای منطقهای مانند روسیه و عمان را از اولویتهای توسعه صادرات در کشور دانست و تصریح کرد: موفقیت در مسیر توسعه صادرات نیازمند همافزایی واقعی دولت و بخشخصوصی و حرکت هماهنگ شرکتها در قالب کنسرسیومهای صادراتی است.
