به این ترتیب، هر مشتری با یک نگاه به صفحه تلفن همراهش میتواند ببیند خریدی که همین حالا انجام داده چه اثری بر زمین و محیط زیست داشته است. این ابزار به شکلی طراحی شده که کاربر را مجبور یا سرزنش نمیکند؛ در واقع مثل قطبنمایی است که در دست مسافر گذاشته میشود تا مسیر را آگاهانهتر انتخاب کند.
اگر تصور میکنید بانکها تنها وظیفه دارند پولتان را حفظ کنند، سودی مشخص پرداخت کنند یا گاهی با هزار اما و اگر وامی کوچک در اختیارتان بگذارند، وقت آن رسیده که با بانک «آسپیریشن» آشنا شوید؛ ؛ نهادی مالی که حسابهای بانکیاش بهجای سود عددی، ریشه در خاک دارند. بله، درست شنیدید؛ در خاک! چون در این بانک با هر خرید روزانه، درختی در جایی از جهان کاشته میشود؛ و شاید دقیقاً به همین دلیل است که بسیاری از مشتریان میگویند:«برای اولینبار احساس میکنیم که پولمان بخشی از راه حل است.»
1. بدون آلودگی
آسپیریشن حدود ده سال پیش فعالیت خود را با شعاری ساده اما عمیق و راهبردی آغاز کرد: «خوب زندگی کن، خوب رفتار کن.» این شعار تنها یک جمله تبلیغاتی نبود که در صفحات بروشورها یا تابلوهای تبلیغاتی باقی بماند، از همان ابتدا به عنوان راهنمای اصلی تمام تصمیم گیری ها و سیاست گذاری های این بانک در سطوح مختلف به کار گرفته شد و مسیر فعالیت آن را تعیین کرد. در شرایطی که بسیاری از موسسات مالی سنتی با هدف حداکثر کردن سود، سرمایه مشتریان را در پروژه هایی مانند صنایع آلاینده، حفاری های نفتی و گاز یا فعالیت های پرکربن به کار می گیرند، آسپیریشن تصمیم گرفت مسیر متفاوتی را طی کند. مدیران این بانک با نگاهی آینده نگر و مسئولانه به صراحت اعلام کردند که حتی یک دلار از دارایی های مشتریان را وارد فعالیت هایی که به تخریب محیط زیست و تشدید بحران اقلیمی منجر شود، نخواهند کرد. این انتخاب در نگاه نخست ممکن است برای کسانی که تنها به سود کوتاه مدت می اندیشند، نگرانی هایی ایجاد کند. چون به طور معمول تصور می شود که محدود کردن فرصت های سرمایه گذاری به پروژه های پایدار می تواند سودآوری را کاهش دهد. اما تجربه آسپیریشن در این سال ها نشان داد چنین تصوری درست نیست. این بانک توانست با انتخاب مسیر متفاوت خود را از رقبا متمایز کند و به گزینه ای مطمئن برای میلیون ها نفر تبدیل شود؛ افرادی که دغدغه آینده زمین را دارند و می خواهند انتخاب های مالی آن ها با ارزش های شخصی شان هماهنگ باشد.
2. کاشت 150 میلیون درخت!
ماجرای اصلی از زمانی آغاز شد که آسپیریشن تصمیم گرفت هر تراکنش بانکی را به فرصتی برای کاشت درخت تبدیل کند. طرحی به نام «هر خرید، یک درخت» که در عین سادگی، درخشندگی و اثرگذاری، توانست مسیری تازه را در بانکداری سبز رقم بزند. سازوکار این طرح به گونهای طراحی شده بود که هر مشتری بتواند به طور داوطلبانه در فرآیند کاشت درخت سهیم شود. به این صورت که پس از هر خرید، مبلغ پرداختی تا نزدیکترین عدد صحیح گرد میشد و مابهالتفاوت آن به صندوق کاشت درخت اختصاص پیدا میکرد. برای مثال، اگر فردی فنجان قهوهای به ارزش ۴ دلار و ۴۰ سنت خریداری میکرد، ۶۰ سنت باقیمانده صرف کاشت درخت میشد. این مبالغ خرد در ظاهر کوچک بودند، اما وقتی میلیونها تراکنش در کنار هم قرار میگرفتند، به سرمایهای قابل توجه برای احیای طبیعت تبدیل میشدند. نتیجه این تصمیم، تا پایان سال ۱۴۰۲ خورشیدی، به کاشت بیش از ۱۵۰ میلیون درخت انجامیده است. درختانی که در نقاط مختلف جهان، از ماداگاسکار تا برزیل، ریشه دواندهاند و به جای رسیدهای بانکی، جنگلهایی واقعی در حافظه زمین ثبت کردهاند. اما زیبایی این طرح فقط در تعداد درختان کاشته شده خلاصه نمیشد. جذابیت اصلی آن در حسی نهفته بود که به مشتریان منتقل میکرد. حسی که به آنها میفهماند صرفا مشتری معمولی یک بانک نیستند، بلکه به عنوان همراهانی فعال در بازسازی طبیعت شناخته میشوند. آندرو هریسون، مدیر بازاریابی ارشد آسپیریشن، در گفتوگویی میگوید: «ما میخواستیم تجربه بانکداری را از مدیریت صرف پول فراتر ببریم. وقتی مردم درک کنند که با یک تراکنش کوچک میتوانند تغییری بزرگ رقم بزنند، احساس تعلق آنها به برند چند برابر میشود.»
3. همه چیز زیر ذرهبین قرار دارد
یکی دیگر از ابداعات هوشمندانه آسپیریشن، طراحی و ارائه ابزاری ویژه برای محاسبه «ردپای کربن» بود؛ قابلیتی که به صورت مستقیم در نرمافزار بانکی این شرکت در اختیار کاربران قرار دارد و تجربهای فراتر از خدمات مالی سنتی به آنها ارائه میدهد. این ابزار به هر خرید روزمره، معنایی تازه میبخشد و کمک میکند تا مصرفکننده بتواند تأثیر هر انتخاب خود را بر محیط زیست ببیند و آگاهانهتر تصمیم بگیرد. سازوکار این ابزار به گونهای طراحی شده که پس از هر تراکنش، حجم تقریبی دیاکسیدکربنی که به واسطه تولید، حمل و مصرف آن کالا وارد جو شده است، محاسبه و نمایش داده میشود. برای مثال اگر شما در حال خرید یک جفت کفش باشید، نرمافزار بررسی میکند که برند مورد نظر تا چه اندازه از مواد اولیه پایدار مانند چرم گیاهی یا مواد بازیافتی استفاده کرده است، آیا در فرآیند تولید خود اقداماتی برای کاهش مصرف انرژی انجام داده یا همچنان بر مدلهای تولید پرمصرف و آلاینده تکیه دارد. حتی میزان مصرف سوخت در زنجیره حمل و نقل کالا نیز در این ارزیابی لحاظ میشود. علاوه بر محصول، فروشگاهی که مشتری از آن خرید میکند هم به دقت بررسی میشود. آسپیریشن با گردآوری اطلاعات از منابع مختلف، نشان میدهد فروشنده چه میزان با استانداردهای زیستمحیطی همخوانی دارد. آیا تولیدکننده برای کارگرانش شرایط منصفانه فراهم کرده یا استانداردهای اخلاقی را زیر پا گذاشته است؟ آیا گزارشهای شفافی درباره مسئولیت اجتماعی خود ارائه میدهد یا نه؟ به این ترتیب، هر مشتری با یک نگاه به صفحه تلفن همراهش میتواند ببیند خریدی که همین حالا انجام داده چه اثری بر زمین و محیط زیست داشته است. این ابزار به شکلی طراحی شده که کاربر را مجبور یا سرزنش نمیکند؛ در واقع مثل قطبنمایی است که در دست مسافر گذاشته میشود تا مسیر را آگاهانهتر انتخاب کند. هیچ تبلیغ فشاری، هیچ اجبار اخلاقی یا پیام سرزنشآمیزی در کار نیست. فقط مجموعهای از دادههای شفاف در اختیار مشتری قرار میگیرد تا خودش انتخاب کند چطور میخواهد ادامه دهد. جفری هال، مدیرعامل آسپیریشن، درباره فلسفه پشت این ابزار میگوید: «وقتی به مردم اطلاعات بدهیم، به آنها قدرت انتخاب میدهیم. این قدرت در نهایت میتواند بازار را تغییر دهد و تقاضا برای برندهایی که به زمین کمتر آسیب میزنند را بالا ببرد.»
4. کارمزد صفر!
در کنار استفاده از ابزارهای نوآورانه، یکی از تصمیمهای چشمگیر و متفاوت بانک، معرفی مدل «پرداخت منصفانه» بود. در این روش، مشتریان میتوانند به اختیار خود تعیین کنند که برای خدمات بانکی چه میزان کارمزد پرداخت کنند؛ از صفر دلار تا هر مبلغی که خودشان منصفانه میدانند. این مدل که در نگاه اول شبیه یک ریسک اقتصادی جدی به نظر میرسد، در عمل بهطور شگفتانگیزی موفق بود. بسیاری از کاربران، نهتنها کارمزد پرداخت کردند، بلکه آن را بیشتر از میزان معمول نیز در نظر گرفتند، چرا که احساس میکردند در حال حمایت از چیزی بزرگتر از یک سرویس مالی هستند. شاید در هیچ جای دیگری از جهان، رابطه بین مشتری و بانک تا این اندازه مبتنی بر اعتماد، انصاف و احترام دوجانبه نبوده باشد. البته تحقق چنین برنامههایی بدون همراهی و مشارکت نهادهای تخصصی ممکن نبود. بانک آسپیریشن در اجرای اهداف زیستمحیطی خود با سازمانهایی مانند «پروژههای جنگلکاری عدن» و «درختی برای هر نفر» همکاری دارد. این سازمانها در کشورهای مختلف درخت میکارند و علاوه بر احیای پوشش گیاهی، در تلاشاند از طریق جذب نیروهای بومی، ایجاد اشتغال و آموزش روشهای کشاورزی پایدار، تحولی ریشهای در وضعیت اقتصادی و زیستمحیطی جوامع محلی ایجاد کنند. به لطف این رویکرد خانوادههایی که پیش از این با فقر دستوپنجه نرم میکردند، حالا میتوانند از طریق این پروژهها درآمد پایدار داشته باشند، مهارت یاد بگیرند و سهمی در بازسازی اکوسیستم داشته باشند.
5. محفل روایتهای تحولساز
آسپیریشن در حوزه آموزش و فرهنگسازی نیز فعالیتهای گستردهای دارد. آنها بهخوبی درک کردهاند که تغییرات پایدار فقط زمانی رخ میدهند که آگاهی در دل جامعه نهادینه شود. از همین رو صفحات رسمی شبکههای اجتماعی آسپیریشن تبدیل به بسترهایی زنده برای گفتوگو شدهاند؛ فضایی که در آن کاربران تجربههای واقعی خود را با دیگران به اشتراک میگذارند، بدون آنکه چیزی دیکته یا تحمیل شده باشد. این روایتها معمولا از دل زندگی روزمره بیرون آمدهاند. مردی از تصمیمش برای حذف برندهایی میگوید که به اصول اخلاقی پایبند نیستند. زنی از تغییر سادهای در خانهاش حرف میزند که حالا باعث شده حجم زبالههای پلاستیکی بهشدت کاهش پیدا کند. در نقطهای دیگر، زوج جوانی تعریف میکنند که با الهام از محتوای آسپیریشن، کسبوکار خانوادگیشان را بهگونهای طراحی کردهاند که ردپای زیستمحیطی کمتری داشته باشد. آنچه این داستانها را ارزشمند میکند، شکل طبیعی و صادقانه آنهاست. هیچ کدام به قصد تبلیغ نوشته نشدهاند و همین باعث میشود شنونده با آنها احساس نزدیکی کند. بانک هم در این فرایند تماشاگر باقی نمانده و بهخوبی میداند که روایت، فقط با کلمات شکل نمیگیرد. تصویر، طراحی، فرم و حتی متریال هم حامل معنا هستند. از اینرو کارتهای بانکی آسپیریشن از مواد بازیافتی ساخته شدهاند، ظاهری ساده و رنگبندی ملایم دارند، و حتی بافت فیزیکیشان متفاوت از کارتهای معمولی است. آسپیریشن ثابت کرد که نظام بانکی می تواند نقش موثری در کاهش آسیب به محیط زیست ایفا کند و به جای آن که به بخشی از مشکل باشد، به بخشی از راه حل تبدیل شود، این همان تغییری است که بسیاری از مردم، سالها منتظرش بودند.
منبع:آینده نگر