طی مراسمی که به همت اتاق بازرگانی تهران و خانه اندیشمندان علوم انسانی با حضور صاحبنظران و حقوقدان و دانشگاهیان برگزار شد، از استاد محسن محبی، که سوابق پرافتخاری در حوزه داوری و حقوق در داخل کشور و در عرصه بینالملل دارد، تقدیر به عمل آمد. در این نشست بهمن عشقی مشاور عالی رئیس اتاق تهران و حمیدرضا علومی، رئیس مرکز داوری اتاق تهران نیز سخنرانی و از تلاشهای استاد محبی تجلیل کردند.
مراسم نکوداشت دکتر محسن (سعید) محبی، استاد برجسته حقوق و داوری بینالمللی، توسط اتاق تهران در محل خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.
در این مراسم که به همت معاونت مجلس، تشکلها و امور اجتماعی اتاق تهران و خانه اندیشمندان علوم انسانی برپا شده بود، جمعی از فعالان حوزه حقوق و داوری، صاحبنظران و اندیشمندان، مدیران ارشد اتاق بازرگانی تهران، شاگردان و خانواده استاد محبی حضور داشتند.
در این گردهمایی، بهمن عشقی، مشاور عالی رئیس اتاق تهران، طی سخنانی به سابقه آشنایی خود با محسن محبی اشاره کرد و گفت که این آشنایی به زمانی بازمیگردد که ایشان در رأس مرکز داوری اتاق ایران قرار داشت و اتاق تهران مذاکراتی را برای ایجاد مرکز داوری تهران با او آغاز کرد.
عشقی در ادامه برای تبیین اقدامات موثر محسن محبی به تلاش 200 ساله ایرانیان برای ترغیب حاکمیت به توزیع قدرت با مردم اشاره کرد و با بیان برخی وقایع تاریخی گفت: آقای دکتر محسن محبی در اوایل دهه 1380 با ایجاد مرکز داوری اتاق ایران تلاش کرده است در حوزه داوری با قدرت حاکمه شریک شود و این وظیفه که برای سالها در حوزه وظایف حاکمیت بوده را توسط مدنیترین نهاد ایران ایفا کند.
او ادامه داد: آقای دکتر هرچه کتاب به رشته تحریر درآورده و هرچه دانشجو تربیت کرده است، یک وجه از اقدامات ایشان است. اما ایجاد مرکز داوری اتاق ایران نیز وجه مهم دیگری است؛ از آن جهت که ما نهاد دیگری را سراغ نداریم که تا این حد با قدرت حاکمه شریک شده باشد و حالا این مشارکت میتواند افزایش پیدا کند. به بیان دیگر، اینکه در دستگاه پیچیده دیوانی و بوروکراتیک نظام ایران که همه را فلج کرده، بخش خصوصی توانسته از دل قانون برای خود اختیاراتی کسب کند که به رتق و فتق امور خود برخیزد، کار مهمی است.
عشقی با تاکید بر ضرورت بحث در این نحله فکری و توسعه این مفهوم گفت: باید بتوانیم بخشی از مسئولیتهای حاکمیت را بر عهده بگیریم و به دولت کمک کنیم که در ایران مدرن، تلاش جدیدی را برای کوچکسازی خود آغاز کند. باید این واقعیت را به حاکمیت تبیین کنیم که اگر امروز بخشی از مسئولیتهای خود را واگذار نکند، روزگاری همه آنها را از دست خواهد داد. مساله این است که دولتی که از توزیع مرغ و تخممرغ تا اجرای عدالت را بر عهده گرفته است، نمیتواند در انجام مسئولیتهای خود دولتی مقتدر و پاکیزه باشد چون پاکیزگی و فربه بودن دولت با یکدیگر منافات دارد.
او در ادامه، اقدام دکتر محسن محبی در ایجاد مرکز داوری را گامی در جهت جلب مشارکت مردم توصیف کرد و گفت: امیدوارم بتوانیم فونداسیونی که ایشان بنا کرده را با دیوار و نمای فاخرتر تکمیل کنیم و از این مدل یک مدل قابل اعتماد، پایدار و فسادگریز از ایفای مسئولیتهای دولت بسازیم و نهاد دولت را قانع کنیم که ما را در مسئولیتهای خویش شریک کند.
بهمن عشقی با بیان این تعبیر که اقدام دکتر محسن محبی، پایهگذاری دیواری برای توسعه ایران است، ابراز امیدواری کرد که مدل مشابه این نوع اقدامات در جامعه ایران تکثیر شود.
هنرمند حقوقدان
در ادامه این جلسه، حمیدرضا علومی، رئیس مرکز داوری اتاق تهران، پشت تریبون قرار گرفت و طی سخنانی به نقش و جایگاه محسن محبی در ایجاد این ارتباط و ایجاد پل میان جامعه حقوقی و جامعه تجاری و اقتصادی کشور پرداخت.
او با بیان اینکه حقوق دانشی هنجاری است که از بایدها و نبایدها سخن میگوید، ساختارها را تعیین کرده و حدود وظایف و اختیارات را ترسیم میکند، افزود: حقوق، حقها و چگونگی استیفای آنها، ضمانت اجراهای نقض قوانین و عهدشکنیها را بیان میکند. اما این تعریف، توصیفی واضح از حقوق را برای فعالان اقتصادی، سرمایهگذاران و کارآفرینان ارائه نمیدهد تا آنان را متقاعد کند که در تصمیمگیریها و برنامهریزیهای خود نیازمند دانستنیهای حقوقی و مشاوره با حقوقدان هستند. در دیدگاه تجار سنتی، حقوقدان تنها میتواند طلب سوخت شدهای را وصول کند یا دعوای چک برگشتی را دنبال کند. به تعبیری، حقوقدان برای آنان در حکم پلیس ۱۱۰ یا اورژانس ۱۱۵ است، نه مشاور در تصمیمگیریها.
علومی ادامه داد: برای تبیین کارکردهای حقوق برای فعالان اقتصادی و توجیه ضرورت استفاده از مشاوران حقوقی، به هنگام طراحیها و تصمیمگیریها، این بیان که کاربست حقوق موجب افزایش پیشبینیپذیری، مدیریت و کاهش ریسکها خواهد شد آشنا به ذهنتر و متقاعدکنندهتر است. یک قرارداد، یادداشت تفاهم، اساسنامه یا شرکتنامهای که دقیق مهندسی حقوقی (Legal Engineering) شده باشد، بسیاری از رخدادهای احتمالی را پیشبینی و برای آنان پاسخ تهیه کرده است، همانگونه که یک مطالعه دقیق due diligence در خصوص ابعاد حقوقی و قانونی یک فعالیت اقتصادی، تصویر واضحتری از ریسکهای قانونی و حقوقی را به سرمایهگذار نشان میدهد.
به گفته علومی، ایجاد زبان مشترک، مفاهمه، تعامل و اعتماد طرفین بین جامعه تجاری و اقتصادی با حقوقدانان امر مبارکی است که بیتردید نتایج چشمگیری را در جهت کاهش مخاطرات و بهبود فضای کسبوکارها به دنبال خواهد داشت.
او با ذکر این مقدمه توضیح داد که دکتر محبی، یکی از موفقترین چهرهها در برقراری ارتباط و ایجاد پل میان جامعه حقوقی و جامعه تجاری و اقتصادی کشور بوده است.
به گزارش روابط عمومی اتاق تهران، حمیدرضا علومی تصریح کرد: شناساندن ظرفیتهای حقوق به فعالان اقتصادی و راهگشایی حقمدارانه از مشکلات و تنگناهای کسبوکارها، نهادسازی و ترویج کاربستهای عملی حقوق در تجارت و اقتصاد یکی دیگر از برگهای زرین کارنامه علمی و عملی جناب آقای دکتر محبی است. نقش بیبدیل ایشان در اداره امور حقوقی اتاق بازرگانی ایران، کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بینالمللی و کمیسیونهای تخصصی آن و از همه مهمتر سازماندهی، انتظامبخشی و توسعه نخستین سازمان داوری قانونی و سراسری در کشور یعنی مرکز داوری اتاق ایران و دفاتر استانی آن و معرفی داوری سازمانی به جامعه حقوقی، اقتصادی و قضایی کشور ستودنی است.
رئیس مرکز داوری اتاق تهران فراز پایانی سخنانش را به این جمله معروف از استاد شادروان دکتر ناصر کاتوزیان اختصاص داد که میگفت حقوق هم علم است، هم فن و هم هنر. او در ادامه گفت: در اینکه استاد محبی یک عالم جامعالاطراف در بسیاری از رشتههای حقوقی اعم از فلسفه حقوق، حقوق بینالملل عمومی، حقوق تجارت و داوری بینالمللی ، ... است تردیدی نیست. در اینکه دکتر محبی به غایت در فن حقوق و کاربست آن مهارت و تبحری زبانزد عام و خاص دارند، شک و شبههای وجود ندارد. اما من معتقدم نقشآفرینی ایشان در صحنههای گوناگون حقوقی، مرزهای دانش و فن را در نوردیده است.
علومی افزود: دکتر محبی با بهرهگیری از ذوق ادبی، اطلاعات تاریخی، تسلط بر متون فلسفی، آشنایی با زبانهای عربی، فرانسه و انگلیسی و فن بیان خود، به آفرینشهای خلاقانه و مبتکرانهای نایل آمده که به یک هنرمند حقوق تبدیل شده است. این هنرمندی در آثار قلمی، سخنرانیهای علمی، لوایح و آرای داوری و حتی به هنگام دفاع از منافع ملی به عنوان نماینده دولت نزد دیوان بینالمللی دادگستری به وضوح به نمایش گذاشته شده است.
پهلوان ایران در عرصه حقوق بینالملل
در این رویداد محمد نهاوندیان، رئیس اسبق اتاق ایران نیز سخنانی در وصف دکتر محسن محبی ایراد کرد. او برگزاری چنین مراسمی توسط اتاق تهران و خانه اندیشمندان علوم انسانی را مصداق ارزش والای اخلاقی قدرشناسی دانست و گفت: در فضای سیاسی و رسانهای کشور به جای قدرشناسی از سرمایههای ملی، به آنها هتاکی و قدرناشناسی هدیه داده میشود. در حالی که اگر میخواهیم به جوانان فضلیتهایی چون علم آموزی و وطندوستی را بیاموزیم باید به قهرمانان و پهلوانانی را که به میادین گام نهادهاند، ارج دهیم.
او در بخش دیگری از سخنانش به آنچه تلاش فداکارانه دکتر محبی در حراست از حقوق و منافع ملی در عرصه بینالمللی میخواند، اشاره کرد و گفت: من او را به عنوان یک پهلوان در عرصه حقوق بینالملل میشناسم. زمانی که پرونده ایران در دیوان بینالمللی دادگستری مطرح شد با دفاع دکتر محبی برای کشور در مقابل آمریکا، پیروزی حاصل شد که آنچنان که شایسته بود به آن پرداخته نشد. در حافظه تاریخی ایران، پیروزی دکتر مصدق، زمانی که پرونده ایران در مقابل انگلیس مطرح شد وجود دارد و از آن به حق هم تجلیل شده است. اما درباره پیروزی اخیر ایران در دادگاه لاهه به دلیل رقابتهای سیاسی صحبتی نشد.
نهاوندیان با اشاره به اینکه لازمه حضور عزتمندانه و پیروزمندانه در عرصه بینالمللی و پیروزی در آن، علم، حلم و شجاعت پررنگ است ادامه داد: گاهی دوگانه مذاکره-عدم مذاکره مطرح میشود؛ این دوگانه کاذبی است. در حیات بینالملل، چارهای جز روابط ملتها نیست. دوگانه صحیح، دوگانه مذاکره و رابطه عزتمندانه و مذاکره و رابطه ذلیلانه است. گاهی گریز از ارتباط و دیپلماسی و داشتن مناسبات در واقع یک جبن نقابدار است؛ به این معنا که چون نمیتوانیم، از حضور پرهیز میکنیم. اما اگر کسی توانا و دانا است و زبان مذاکره را میداند و میتواند با پهلوانان دنیا کشتی بگیرد، ترس از رفتن روی تشک ندارد. همچنان که رفتهایم و پیروز شدهایم.
او در ادامه گفت: ما برای بیان حقانیت خویش به رگهای گردن بادکرده، به زبانهای دشنامگویانه، تندخویی و تند زبانی نیازی نداریم. اتفاقا آنچه میتواند کار ما را پیش ببرد و شرف و عزت این ملت را اثبات کند، شخصیتهایی است که با علم، حلم و ادب و مردمداری نشان دهند که این ملت از پشتوانه حقی برخوردار است.
نهاوندیان شخصیت دکتر محبی را به یکی از شخصیتهای تاریخی به نام هشام بن حکم نسبت داد و گفت: هشام با اینکه مدافع سینهچاک مکتب اهل بیت به شما میآمد، هیچکس از او بیحرمتی ندیده بود. گفته میشود که در دورهای امام کاظم(ع) اصحاب خود را از مناظره نهی کرده بودند اما در برخی منابع تاریخی نقل شده که هشام در این دوره مناظره میکرده است. از هشام در این مورد پرسیدند و نقل قولی از او وجود دارد که میگوید ممکن است برخی از کلام و مناظره نهی شوند اما اگر فردی دانایی و توانایی دارد و قواعد و مناسبات را میشناسد حق ندارد سکوت کند و من این نقل قول را به دکتر محبی هدیه میکنم.
او در بخش دیگری از سخنانش به نقش و جایگاه دکتر محبی در مرکز داوری اتاق ایران اشاره کرد و گفت: یکی از مشکلات اساسی اقتصاد ایران بالا بودن هزینه مبادله بوده و یکی دیگر از هزینهها، هزینه حقوقی است. کار کردن در اقتصاد ایران به دلیل عدم شفافیتها و پیچیدگیها، ابهام مقررات، بوروکراسی و تشریفات بسیار پر هزینه است. یکی از اهداف مرکز داوری اتاق ایران این بود که هزینه حقوقی انجام فعالیت در اقتصاد ایران را کاهش دهد.
نهاوندیان همچنین به یکی دیگر از اقدامات دکتر محبی در اتاق ایران حول یکی از بزرگترین پروندههای خصوصیسازی اشاره کرد که به رغم تمایل دولت به لغو خصوصیسازی بنگاه، با رأی دکتر محبی و همکاری قوه قضاییه، از لغو این پروژه خصوصیسازی جلوگیری به عمل آمد.
او دکتر محبی را نمونه درخشانی از جمع علم و عمل توصیف کرد و گفت که او خود را به دانشگاه محدود نکرد و برای دفاع از این کشور و آینده آن، فداکاری کرد.
پس از آن، محمد خزاعی، دبیرکل کمیته ایرانی ICC نیز دکتر محبی را حقوقدانی ادیب، اهل سلوک، دانشمند و متواضع برشمرد و او را چهرهای تاثیرگذار در مجموعه اتاق بازرگانی بینالملل (ICC) دانست و گفت: ایشان دو دوره به عنوان داور این نهاد بینالمللی برگزیده شدند و به دلیل محدودیت در انتخاب ایشان در دوره سوم، دکتر محبی به عنوان داور افتخاری ICC معرفی شد. دوام و قوام کمیته ایرانی ICC مدیون زحمات ایشان است.
در این گردهمایی همچنین برخی همکاران و شاگردان ایشان در دانشگاه و سایر نهادها از جمله محمد جلالی رئیس گروه حقوق خانه اندیشمندان علوم انسانی، دکتر سیدقاسم زمانی دبیر علمی مراسم، دکتر حسین صفایی رئیس سابق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دکتر محمدرضا ضیایی بیگدلی بنیانگذار و ریاست اسبق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، ماشاالله شمس الواعظین روزنامهنگار و فعال رسانهای، محمدرضا علیپور معاون دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی دانشگاه علوم و تحقیقات، پوریا عسگری استادیار حقوق بینالملل و حقوق بشر دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه عالمه طباطبایی، مهدی مسعودی آشتیانی رئیس سابق شورای اسلامی شهر آشتیان و فایزه محبی فرزند دکتر محبی به ایراد سخن پرداختند.
در پایان این مراسم هدایای به رسم تقدیر از سوی نهادهای مختلف از جمله اتاق بازرگانی تهران به این استاد برجسته حوزه حقوق و داوری بینالمللی اهدا شد.
گزارش تصویری