نمایندگان بخش خصوصی در اتاق تهران در نشست نوزدهم کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق بازرگانی تهران، میزبان وحید روشنقلب، رئیس نظارت بر ناشران گروه مالی و خدماتی سازمان بورس و اوراق بهادار و محمدحسین صدرایی، عضو هیئت مدیره بورس تهران، بودند تا از زبان آنها تازهترین تغییرات مربوط به انتشار اوراق بهویژه عرضه خصوصی اوراق بشنوند؛ اصلاحاتی که با هدف تسهیل تامین مالی بنگاهها بخش خصوصی صورت گرفته و به تدریج در بازار اعمال میشود تا سهم بازار سرمایه از تامین مالی اقتصاد کشور افزایش یابد.
در نشست اخیر کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق بازرگانی تهران که با حضور وحید روشنقلب، رئیس نظارت بر ناشران گروه مالی و خدماتی سازمان بورس و اوراق بهادار و محمدحسین صدرایی، عضو هیئت مدیره بورس تهران، برگزار شد، مساله بحث عرضه عمومی و خصوصی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. موضوعی که از نگاه مدیران بورس، عاملی برای تسهیل فعالیتهای بازار سرمایه و کاهش زمان صدور مجوزهاست. گفته میشود این تغییرات که شامل پذیرش تضامین متنوع و تسریع در فرآیند عرضه خصوصی اوراق است، میتواند به طور چشمگیری شرایط تأمین مالی و شفافیت در بازار را بهبود بخشد. البته ابهاماتی در این زمینه از جمله اینکه آیا دولتیها از ظرفیتهای بخش خصوصی میتوانند بهرهمند شوند که روشنقلب گفت تاکنون چنین درخواستی وجود نداشته است.
نایبرئیس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران در ابتدای این نشست، طی سخنانی به بررسی وضعیت بازار سرمایه و چالشهای فعالان اقتصادی پرداخت و عنوان کرد که به طور طبیعی حضور و فعالیت در یک بازار جدید و ناآشنا، برای فعالان صنعتی و تجاری کار راحتی نیست. استفاده از اوراق مرابحه از سال ۱۳۹۸ بهعنوان یکی از ابزارهای مالی با عمومیت بیشتری شروع شد. اولین انتشار این اوراق برای شرکت سایپا بود و تا سال گذشته ۷۲ فقره اوراق مرابحه منتشر شد که نشاندهنده روند موفق این حوزه است.
به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی تهران، علیرضا کیانی افزود: بانکها نقش غیرمستقیمی در این زمینه داشته و کمک کردهاند. اگر کنترل سختگیرانه ترازنامه بانکها از طرف بانک مرکزی نبود، این کمکها باعث میشد که فعالان اقتصادی به سمت بازار سرمایه سوق داده شوند و اوراق مرابحه بهعنوان یکی از ابزارهای تأثیرگذار مطرح شود.
او ادامه داد: سهم بازار سرمایه در کشورهای دنیا در اقتصاد بسیار بیشتر از ایران داریم. کارکرد بانکها در دنیا تفاوتهای زیادی با کشور ما دارد. تمرکز فعالان صنعت و تجارت بر روی بانکها مزایایی داشته، اما باعث شده که کوچکترین اختلالها در سیستم بانکی، مشکلات زیادی بهوجود آورد. در حال حاضر، بانکها تنها همان تسهیلات سال گذشته را تکرار میکنند و شرایط تضمینی را سختتر کردهاند. همچنین، بخشی از منابع دریافتی بهعنوان سپرده در بانکها قرار میگیرد که منابع تأمین مالی برای بنگاهها را محدودتر میکند.
وی با اشاره به وضعیت سرمایهگذاری ثابت در کشور، اظهار کرد: نرخ تشکیل سرمایه به ظاهر صفر اما در واقعیت منفی است. اگر استهلاک داراییها را بر مبنای نرخهای جایگزینی محاسبه کنیم، تفاوت زیادی در وضعیت سرمایهگذاریها مشاهده میشود. در زمینه سرمایه در گردش هم، کنترل نقدینگی از طریق کنترل ترازنامه بانکها امری گریزناپذیر است.
علیرضا کیانی در ادامه گفت: سهم بازار سرمایه از تأمین مالی در کشور ما، بین ۱۰ تا ۱۴ درصد است که عدد کمی است و باید تلاشهای بیشتری در این زمینه انجام شود. امیدواریم که نشستهای اینچنینی، به فعالتر شدن روابط میان اتاق بازرگانی و بازار سرمایه کمک کند.
نایبرئیس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران در ادامه به وضعیت تورم اشاره کرد و گفت: انتظار میرود بهزودی یک تورم در شاخص بهای تولیدکننده (PPI) مشاهده شود که بهطور مستقیم به سطح عرضه منتقل خواهد شد و باعث افزایش شاخص بهای مصرفکننده (CPI) خواهد شد.
تغییرات بزرگ در قوانین انتشار اوراق
در ادامه این نشست، رئیس نظارت بر ناشران گروه مالی و خدماتی سازمان بورس و اوراق بهادار به تشریح جزئیات اصلاحات جدید در فرآیند انتشار اوراق بهادار پرداخت و از تغییرات مهمی خبر داد که میتواند به تسهیل فرآیندهای بازار سرمایه و بهبود شرایط فعالان اقتصادی کمک کند.
به گزارش روابط عمومی اتاق تهران، وحید روشنقلب در ابتدا به این نکته اشاره کرد که هدف از این اصلاحات، فراهم آوردن شرایطی است که فرآیند انتشار اوراق در بازار مالی به سرعت و با کارآیی بیشتری انجام شود. او توضیح داد: بحثهایی در خصوص اصلاحات لازم در فرآیند انتشار اوراق مطرح شده بود که به نظر میرسید باید در دستورالعملها گنجانده میشد. یکی از مهمترین مواردی که در اصلاحات جدید لحاظ شده، موضوع عرضه خصوصی اوراق است که در دستورالعملهای قبلی پیشبینی نشده بود. این تغییرات، به ویژه در اوراق با مبالغ و سررسید کوچکتر قابل اجراست و این امر میتواند به تسریع در انتشار اوراق و واقعیتر شدن نرخهای توافقی بین خریداران و فروشندگان کمک کند.
روشنقلب همچنین به لزوم تجربهاندوزی در بازار اشاره کرد و افزود: اصلاحات جدید بهطور تدریجی با استفاده از تجربیات اولیه در اوراق با مبالغ کوچکتر و سررسید کوتاهتر به اجرا درمیآید. این تجربهها، پس از بررسی دقیقتر، میتواند به بهبود وضعیت کلی بازار و شرایط انتشار اوراق کمک کند.
یکی دیگر از اصلاحات مهم دیگری که وحید روشنقلب به آن پرداخت، موضوع تضامین برای اوراق بود. وی اظهار کرد: بحث تضامین یکی از چالشهای مهم در فرآیند انتشار اوراق بود. در گذشته، تهیه تضامین با کیفیت فعلی برای بسیاری از متقاضیان تأمین مالی ممکن نبود. در دستورالعملهای جدید، تضامین متنوعتری برای انتشار اوراق پیشبینی شده است. برای مثال، ضمانتنامههای صادراتی و ضمانتنامههای صادره توسط صندوقهای پژوهشی و فناوری که پیش از این قابل قبول نبودند، اکنون میتوانند برای تضمین اوراق مورد استفاده قرار گیرند.
وحید روشنقلب در ادامه به تغییرات دیگر در ارکان اوراق پرداخت و گفت: در این اصلاحات، همچنین پیشبینی شده که امکان انتشار اوراق بدون نیاز به حضور بازارگردان و متعهد نیز وجود داشته باشد. این تغییرات برای برخی از اوراق در بازار خصوصی پیشبینی شده است. این تصمیمها به گونهای طراحی شدهاند که هیچ محدودیتی برای فعالان بازار ایجاد نکند و فرآیند انتشار اوراق را تسهیل کند.
وی افزود: در دستورالعملهای جدید، فرآیند صدور مجوز برای عرضه خصوصی اوراق سریعتر و کوتاهتر خواهد بود. به این ترتیب، فرآیند بررسیها توسط شرکت مدیریت دوره مرکزی انجام شده و مجوزهای لازم توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تایید میشود. در مورد اوراق عمومی نیز همان روند قبلی ادامه خواهد داشت، اما پیشبینی شده که این فرآیند نیز در آینده سریعتر شود.
رئیس نظارت بر ناشران گروه مالی و خدماتی سازمان بورس و اوراق بهادار همچنین تأکید کرد که اصلاحات پیشبینیشده در راستای بهبود شرایط بازار و تسهیل فرآیندهاست و برای نخستین بار، این اصلاحات بهطور تدریجی در دستورالعملها گنجانده شده است. او در این خصوص افزود: این تغییرات بهصورت مرحلهای و در ابتدا برای اوراق با مبالغ کوچکتر و سررسید کوتاهتر به اجرا درخواهد آمد. هدف این است که پس از تجربه این فرآیندها و بررسی نتایج، بتوان تصمیمهای جدیدی اتخاذ کرد که این اصلاحات را برای سایر اوراق نیز گسترش دهد.
وحید روشن قلب گفت: این اصلاحات، گام اول برای بهبود شرایط بازار اوراق و تسهیل فرآیندهای تأمین مالی است. در آینده، پس از ارزیابی نتایج، میتوان اصلاحات بیشتری برای بهبود وضعیت بازارهای مالی اعمال کرد. این اصلاحات نهتنها شرایط انتشار اوراق را بهبود میبخشد، بلکه میتواند به شفافیت بیشتر و افزایش اعتماد در بازار سرمایه کمک کند.
رونق بازار سرمایه با انتشار اوراق مرابحه و اجاره
محمدحسین صدرایی، عضو هیئت مدیره بورس تهران، نیز در این نشست در سخنانی به روشهای متنوع تأمین مالی در بازار سرمایه اشاره و عنوان کرد که یکی از این روشها انتشار اوراق است. وی افزود: بهطور خاص، در بازار سرمایه ایران شاهد انتشار انواع مختلف اوراق هستیم که برخی از آنها بهصورت عمومی و برخی بهصورت خصوصی ارائه میشوند. این اوراق به شرکتها این امکان را میدهند که از منابع مالی مورد نیاز خود استفاده کنند.
او در ادامه با اشاره به انواع اوراق موجود در بازار سرمایه اظهار داشت: از مهمترین روشهای تأمین مالی در این بازار میتوان به اوراق قرضه، اوراق مرابحه و اوراق اجاره اشاره کرد. در سه سال گذشته، 231 طرح تأمین مالی برای شرکتهای بخش خصوصی در بازار سرمایه انجام شده است. ارزش کل این طرحها بالغ بر 16 هزار میلیارد تومان بوده است. از این مبلغ، حدود 8 هزار میلیارد تومان به اوراق قرضه اختصاص دارد، در حالی که 7 هزار و 800 میلیارد تومان به اوراق اجاره و 170 میلیارد تومان به اوراق مرابحه مربوط میشود.
به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی تهران، محمدحسین صدرایی گفت: این رقمها نشاندهنده استقبال خوب از اوراق قرضه و اوراق اجاره در مقایسه با سایر انواع اوراق است. بهویژه، اوراق مرابحه در بین سرمایهگذاران بهدلیل شرایط سادهتر در انعقاد قراردادها و هزینههای پایینتر نسبت به اوراق اجاره، محبوبیت بیشتری پیدا کرده است.
او در ادامه درباره همکاریهای خود با وحید روشنقلب برای توسعه ابزارهای مالی جدید در بازار سرمایه اظهار داشت: در سالهای اخیر، با همکاری دکتر وحید روشنقلب، در تلاش بودیم تا ابزاری پیدا کنیم که نهتنها زمان انتشار اوراق را کاهش دهد، بلکه بتواند تعداد بیشتری از شرکتهای کوچک و متوسط را نیز جذب کند. همانطور که میدانید، شرکتهای کوچک و متوسط سهم قابل توجهی از اشتغال کشور را به خود اختصاص میدهند، بنابراین هدف ما این است که بتوانیم به این شرکتها نیز در تأمین مالی کمک کنیم.
وی ادامه داد: در نتیجه، اوراقی تحت عنوان اوراق کوچک و کوتاهمدت طراحی شد. این اوراق با حجم 200 میلیارد تومان و مدتزمان 18 ماهه عرضه میشوند و پرداخت اصل پول آنها در سررسید صورت میگیرد. نرخ سود این اوراق مطابق با نرخهای بازار و متناسب با شرایط اقتصادی کشور تعیین میشود.
عضو هیئت مدیره بورس تهران در توضیح بیشتر درباره مزایای این اوراق گفت: این اوراق به گونهای طراحی شدهاند که ریسک کمتری دارند و در نتیجه سرمایهگذاران میتوانند با اطمینان بیشتری در این ابزارهای مالی سرمایهگذاری کنند. از طرفی، مزیت اصلی این اوراق در کوتاهمدت بودن آنهاست که موجب میشود سرمایهگذاران تمایل بیشتری برای خرید آن داشته باشند.
محمدحسین صدرایی در ادامه تأکید کرد: این اقدام از سوی سازمان بورس با حمایت دکتر وحید روشنقلب تصویب شد و در نتیجه، دستورالعمل انتشار اوراق مرابحه اصلاح شد و امکان انتشار این اوراق برای شرکتها فراهم آمد. با این اصلاحات، اکنون شاهد بهبود فرآیندها و کاهش زمان انتشار هستیم.
وی همچنین بر اهمیت شفافسازی بیشتر فرآیند تأمین مالی و انتشار اوراق برای شرکتها تأکید کرد و گفت: ایجاد یک سامانه آنلاین که تمامی مراحل مرتبط با این فرآیند را پوشش دهد، از اهمیت زیادی برخوردار است. این سامانهها باید بهگونهای طراحی شوند که کاربران بتوانند به راحتی و با حداقل زمان و هزینه از خدمات تأمین مالی استفاده کنند.
محمدحسین صدرایی در ادامه اظهار داشت: باید شرایط متناسب با نیازهای واقعی بازار فراهم شود. برای مثال، در حال حاضر امکان خرید اوراق بدون ضامن برای هلدینگها و شرکتهای زیرمجموعه آنها وجود دارد که این مسئله بهطور قابل توجهی هزینهها را کاهش میدهد و روند تأمین مالی را تسهیل میکند.
وی در نهایت درباره موانع مالیاتی و ضرورت اصلاحات در این بخش گفت: یکی از چالشهای اصلی در این حوزه، موضوع مالیات بر درآمدهای حاصل از اوراق است. در این زمینه، شرکتها و سرمایهگذاران باید مطمئن شوند که از معافیتهای مالیاتی بهرهمند میشوند. به همین دلیل، سازمان بورس و نهادهای مالی مرتبط باید با دقت به این موضوع پرداخته و در راستای کاهش موانع مالیاتی و تسهیل فرآیندهای مالیاتی گام بردارند.
عضو هیئت مدیره بورس تهران در پایان گفت: مسیر تأمین مالی در بازار سرمایه ایران در حال تغییر و بهبود است. بهبود فرآیندهای صدور اوراق، جذب بیشتر سرمایهگذاران، کاهش زمان و هزینهها و همچنین افزایش شفافیت، همه از عواملی هستند که میتوانند به رونق بیشتر این بازار کمک کنند. در همین راستا، اقدامات مهمی در جهت تسهیل فرآیند تأمین مالی در حال انجام است.
محمدحسین صدرایی در پایان پیشبینی کرد: با ادامه حمایتهای سازمان بورس و نهادهای مرتبط، شاهد رشد قابل توجهی در بازار سرمایه خواهیم بود که این موضوع میتواند به رشد اقتصادی کشور و افزایش اشتغال نیز کمک کند.
200 میلیارد تومان اوراق کوتاهمدت
همچنین در این جلسه مطرح شد در سه سال گذشته ۲۳۱ طرح تأمین مالی برای شرکتهای بخش خصوصی در بازار سرمایه انجام شده که مجموعاً ارزش آن ۱۶۳ هزار میلیارد تومان بوده است. از این مبلغ، ۸۵ هزار میلیارد تومان مربوط به اوراق قرضه، ۷۸ هزار میلیارد تومان مربوط به اوراق اجاره و ۱۷۰ طرح در مقابل ۸۰ طرح در حوزه اوراق مرابحه قرار دارد. اوراق مرابحه به دلیل فرآیند سریعتر و هزینههای کمتر نسبت به اوراق اجاره، مورد استقبال بیشتر قرار گرفته است. همچنین عنوان شد که در سالهای اخیر، در سازمان بورس ابزارهایی طراحی شود که هم زمان انتشار اوراق را کاهش دهد و هم شرکتهای بیشتری را جذب کند. بهویژه شرکتهای کوچک و متوسط که سهم زیادی از اشتغال کشور را بهعهده دارند.
همچنین عنوان شد که اوراق کوتاهمدت ۲۰۰ میلیارد تومانی بهمنظور تأمین مالی شرکتهای کوچک طراحی شده است. این اوراق میتواند بدون ضامن یا با ضامن بانکی منتشر شود. برخی بانکها، مانند بانک ملی، از خریداران این اوراق استقبال کردهاند. ضمناً، اوراق بدون ضامن برای هلدینگها و شرکتهای زیرمجموعه آنها نیز قابل انتشار است.
در مورد مالیات، اوراق منتشرشده در بازار سرمایه معاف از مالیات هستند و هزینههای مربوط به انتشار اوراق نیز بهعنوان هزینههای قابل قبول مالیاتی تلقی میشوند. برای انتشار این اوراق، شرکتها باید مدارک خاصی ارائه دهند، از جمله صورتهای مالی حسابرسیشده. همچنین، بازار ثانویه برای این اوراق میتواند وجود داشته باشد یا نداشته باشد، که این بستگی به توافق طرفین دارد. در نهایت، برای اینکه شرکتها بتوانند از این ابزارها بهرهبرداری کنند باید با شرایط مالی و اعتباری بازار سرمایه سازگار باشند.
تقویت ضمانتنامهها برای تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان
در بخش دیگری نیز یونس حمیدی از صندوق نوآوری و شکوفایی در مورد وضعیت صندوقهای پژوهش و فناوری صحبت کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۸۰ صندوق پژوهش و فناوری در کشور فعال هستند که از این میان، ۱۰ صندوق از صدور ضمانتنامه خودداری کردهاند و ۷۰ صندوق دیگر با سرمایهای حدود ۷ همت، در حال فعالیت هستند. طبق آمار موجود، این صندوقها در مجموع ۳۵ همت ضمانتنامه فعال دارند که بیشتر از ۷۰ درصد این ضمانتنامهها توسط ۱۰ صندوق بزرگ صادر شده است.
طبق اطلاعات داده شده ، صندوق نوآوری و شکوفایی به عنوان نهاد دولتی، خدمات مالی و ضمانتنامهها را بهطور اختصاصی برای شرکتهای دانشبنیان ارائه میدهد و در تلاش است تا ظرفیتهای صندوقها را تقویت کرده و ابزارهای مالی جدیدی برای توسعه بیشتر این اکوسیستم فراهم کند. در این راستا، پیشنهاد شد که صندوق نوآوری و شکوفایی تمامی اوراق صادره توسط صندوقهای پژوهش و فناوری را ضمانت کند و به این ترتیب، امکان توسعه و گسترش فعالیت صندوقها را فراهم آورد.
در ادامه جلسه، موضوع حمایتهای دولتی و نقش صندوق نوآوری و شکوفایی در پوشش ریسک نقدینگی صندوقها مطرح شد. برخی اعضا به این نکته اشاره کردند که ایجاد توافقهای جدید بین صندوقها و دولت میتواند به تقویت ظرفیت ضمانتنامهها و رفع مشکلات مالی صندوقها کمک کند. همچنین، در خصوص محدودیتهای قانونی و چالشهای موجود در تأمین منابع، بحث شد که بخش دولتی باید توانایی نظارت و تعیین حدودی برای استفاده از اوراق دولتی داشته باشد تا منابع از سوی دولت بیش از حد جذب نشود.
در این جلسه همچنین به اهمیت ایجاد فرآیندهای شفاف و مؤثر برای صدور ضمانتنامههای تعهد پرداخت اشاره شد که میتواند برای بهبود تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان و فناور مفید باشد. به گفته برخی اعضا، برای پیشبرد این اهداف، باید یک همکاری مؤثر میان بخش دولتی و خصوصی برقرار شود تا به رفع مشکلات موجود و گسترش ظرفیتهای صندوقها کمک کند. این جلسه بهطور کلی به بررسی وضعیت فعلی صندوقها، مشکلات موجود و راهکارهای پیشنهادی برای بهبود تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان و فناور پرداخته و مسیرهای جدیدی برای همکاری بین بخش خصوصی و دولتی در این زمینه ترسیم شد. در ادامه جلسه اعضای کمیسیون و مسئولان حوزه بورس باهم به بحث و گفتوگو نشستند.
