در جلسه «بررسی جایگاه قزاقستان در شبکه تجارت بینالملل آسیای مرکزی» که در اتاق تهران برگزار شد، تدوین نقشه راه جامع برای تقویت روابط اقتصادی ایران و قزاقستان، بهبود قوانین تجاری و رفع موانع بانکی برای بهبود همکاریها و همچنین استفاده از مزیت رقابتی کشور در ارائه خدمات فنی-مهندسی ارزانتر به قزاقستان مورد تأکید قرار گرفت.
نشست«بررسی جایگاه کنونی قزاقستان در شبکه تجارت بینالملل آسیای مرکزی» به میزبانی معاونت بررسیهای اقتصادی اتاق بازرگانی، صنایع و معادن تهران برگزار شد. در این نشست که با حضور جمعی از اندیشمندان، فعالان اقتصادی و سیاسی برپا شده بود، فرصتها، چالشها و نقش اقتصادی قزاقستان در منطقه آسیای مرکزی و اوراسیا و تأثیر آن بر معادلات ژئوپلیتیکی منطقه مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت.
شرکتکنندگان این نشست، اهمیت راهبردی قزاقستان در شبکه تجارت بینالملل آسیای مرکزی و اوراسیا را مورد اشاره قرار دادند و راهکارهای توسعه همکاریهای دوجانبه و چندجانبه میان ایران و قزاقستان را مورد بحث قرار دادند. در این جلسه، همافزایی در کریدورهای شمال-جنوب و میانی، استفاده از ظرفیتهای ژئوپلیتیکی این کشور و ایجاد تشکلهای تجاری مشترک، بهعنوان راهکارهایی برای تقویت روابط دوجانبه مطرح شد.
همچنین، یکی از موضوعات مهم مطرحشده در این نشست، استفاده از ظرفیتهای کشاورزی قزاقستان برای کشت فراسرزمینی بود؛ این موضوع از آن جهت به بحث گذاشته شد که قزاقستان با دارا بودن زمینهای وسیع کشاورزی و شرایط اقلیمی مناسب، از زمینه بسیار خوبی برای توسعه کشت فراسرزمینی برخوردار است. ایران نیز میتواند با بهرهگیری از این فرصت، بخشی از نیازهای خود به غلات و محصولات کشاورزی را از طریق کشت در قزاقستان تأمین کند و همچنین، غلات تولیدشده را برای صادرات مجدد به بازارهای منطقهای از جمله کشورهای حاشیه خلیج فارس مورد استفاده قرار دهد.
آسیای مرکزی؛ موقعیت استراتژیک و تغییرات ژئوپلیتیکی
در این جلسه چنین عنوان شد که آسیای مرکزی بهعنوان یک منطقه کلیدی در قلب قاره آسیا، همواره به دلیل منابع غنی و مسیرهای تجاری حیاتی، در مرکز توجه قدرتهای بزرگ و کشورهای منطقهای قرار داشته است. با توجه به تغییرات ژئوپلیتیکی اخیر، اهمیت این منطقه بیش از پیش افزایش یافته است. موقعیت جغرافیایی آسیای مرکزی بهعنوان پل ارتباطی بین اروپا، آسیا و خاورمیانه و مسیرهای تجاری مهمی مانند جاده ابریشم، این منطقه را به نقطهای محوری در تسهیل ارتباطات تجاری بین قارهها تبدیل کرده است.
در سال ۲۰۲۳، آسیای مرکزی رشد اقتصادی مثبتی را تجربه کرد که این رشد از ۲ درصد برای ترکمنستان تا ۸ درصد برای تاجیکستان متغیر بود. این امر نشاندهنده بهبود وضعیت اقتصادی منطقه است که با بهرهبرداری از منابع طبیعی غنی و توسعه زیرساختهای حملونقل و انرژی همراه بوده است. کشورهای این منطقه با توسعه کریدورهای تجاری جدید، مانند کریدور میانی و کریدور شمال-جنوب، بهدنبال کاهش وابستگی به مسیرهای تحت کنترل روسیه و تسهیل تجارت بینالمللی هستند.
فرصتها، چالشها و تحولات اقتصادی قزاقستان
در بخش دیگری از این نشست که جایگاه قزاقستان در تحولات اقتصادی منطقه تبیین شد، به این نکات اشاره شد که قزاقستان بهعنوان بزرگترین کشور آسیای مرکزی و یکی از بازیگران کلیدی منطقه اوراسیا، با منابع طبیعی گسترده و موقعیت جغرافیایی استراتژیک خود، نقشی محوری در تحولات اقتصادی منطقه ایفا میکند.
قزاقستان با تولید ناخالص داخلی ۲۶۱ میلیارد دلار و نرخ رشد اقتصادی ۵.۱ درصدی، در حال تبدیل شدن به یکی از اقتصادهای پیشرو منطقهای است. سرمایهگذاریهای گسترده این کشور در توسعه زیرساختهای جادهای، ریلی و بندری و همچنین حمایتهایی مانند پروژههای بانک جهانی، به این کشور امکان تبدیل شدن به هاب ترانزیت کالاها را داده است. شهر «خرگوس» در مرز قزاقستان و چین، به عنوان یک بندر زمینی کلیدی، نقش مهمی در ترانزیت کالاها از طریق کریدورهای میانی و شمالی ایفا میکند.
قزاقستان همچنین به دلیل موقعیت جغرافیایی و منابع طبیعی غنی، بهعنوان یکی از تأمینکنندگان اصلی انرژی اروپا و یکی از بزرگترین تولیدکنندگان اورانیوم در جهان، نقش حیاتی در تأمین امنیت انرژی اروپا ایفا میکند. این کشور همچنین با سرمایهگذاری در حوزه تولید هیدروژن سبز، به دنبال تبدیل شدن به یک بازیگر کلیدی در تأمین انرژیهای تجدیدپذیر است. علاوه بر نفت و گاز، قزاقستان از جمله صادرکنندگان عمده اورانیوم، فلزات و غلات نیز محسوب میشود. در سال ۲۰۲۳، حجم تجارت کالایی قزاقستان به ۱۴۰ میلیارد دلار رسید و چین و روسیه به عنوان بزرگترین شرکای تجاری این کشور مطرح شدند.
راهکارهای توسعه همکاری های ایران و قزاقستان
در ادامه این نشست، نوبت به ارائه راهکارهایی برای همکاری با قزاقستان رسید و چنین عنوان شد که ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی و دسترسی مناسب به کریدورهای بینالمللی، میتواند بهعنوان یک شریک استراتژیک برای قزاقستان عمل کند و با توسعه زیرساختهای حملونقلی، بهبود قوانین تجاری و تقویت همکاریهای لجستیکی، میتواند دسترسی به بازارهای بینالمللی، بهویژه اقیانوس هند را برای قزاقستان تسهیل کند. در واقع ایران میتواند با ایجاد کنسرسیومهای لجستیکی و پایانهای و تقویت کریدورهای شمال-جنوب و میانی، هماهنگی و همافزایی لازم در همکاریهای تجاری با قزاقستان را افزایش دهد. همچنین، ایران امکان آن را دارد که از مزیت رقابتی خود در ارائه خدمات فنی-مهندسی ارزانتر، برای توسعه زیرساختهای قزاقستان استفاده کند. در عینحال، بهبود قوانین تجاری و رفع موانع بانکی نیز از جمله اقداماتی است که برای بهبود همکاریها مورد تأکید قرار گرفت.
بررسیها نشان میدهد که روابط تجاری ایران و قزاقستان در سال ۲۰۲۲ رشد ۲۶.۴ درصدی را تجربه کرده است که عمدتاً به دلیل افزایش ۸۹ درصدی واردات ایران از قزاقستان بوده است. با وجود این، تراز تجاری ایران در این دوره با کاهش ۶۲ درصدی مواجه شده که بیانگر نوسانات در تجارت میان دو کشور بوده و ضرورت برنامهریزی جامع برای تقویت و تثبیت روابط تجاری را نشان میدهد.