هوش یکی از عوامل موثر در توسعه و پیشرفت جوامع است. هر چه میزان بهره هوشی افراد بیشتر شود، احتمال اینکه بتوانند درتوسعه جامعه خود سهیم شوند، بالاتر میشود. اکونومیست در این گزارش توضیح داده که چطور میتوان بهره هوشی را در انسانها افزایش داد.
آیا میدانستید انسانهای امروزی باهوشتر از نسلهای گذشته هستند؟ مطالعاتی که روی 72 کشور جهان صورت گرفته نشان میدهد که میزان بهره هوشی انسانها در فاصله سالهای 1948 تا 2020، به ازای هر دهه، 2.2 واحد افزایش پیدا کرده است. نخستین بار دانشمندی به اسم جیمز فلین این پدیده را کشف کرد که به مرور زمان، بهره هوشی انسانها افزایش پیدا میکند. به همین دلیل است که نام این پدیده را «اثر فلین» گذاشتهاند. واقعیت این است که مغز انسانها طی میلیونها سال روندی تکاملی را طی کرده و اکنون در مرحلهای متفاوت از گذشته است. با این حال، روند توسعه و تکامل مغز طی دهههای اخیر سریعتر بوده است. پرسش اینجاست که چه چیزی باعث شده مغز انسانها چنین رشدی را تجربه کند؟
در حال حاضر دو پاسخ میتواند به این پرسش داد که: چرا مغز انسانها تکامل پیدا کرده است؟ پاسخ نخست، بهبود تغذیه است و پاسخ دوم، محرکهای ذهنی. در واقع، همانطور که ماهیچهها در بدن انسان به غذا و ورزش نیاز دارند تا تقویت شوند و بهبود پیدا کنند، مغز هم به مواد مغذی و فعالیتهای خاصی نیاز دارد تا توسعه یابد. کودکان در دنیای امروز، بیشتر در معرض سوءتغذیه قرار دارند. با این حال، آنها به مدرسه میروند و مدرسه به محلی برای توسعه ذهنی تبدیل شده است.
در کشورهای ثروتمند، اثر فلین را به وضوح میتوان مشاهده کرد. برای مثال، کودکان در این کشورها، عمدتا به تغذیه بهتری دسترسی دارند و در نتیجه امکان دارد که از این لحاظ شرایط مناسبتری را تجربه کنند. از طرف دیگر، کودکان در کشورهای ثروتمند، معمولا از امکانات تحصیلی و آموزشیِ پیشرفتهای برخوردارند که به تقویت ذهنشان هم کمک میکند. در واقع، آنها بیشتر از محرکهای ذهنی برخوردارند و به سادگی میتوان بهره هوشیشان را افزایش داد. در مقابل، کودکانی که در کشورهای کمدرآمد یا با درآمد متوسط زندگی میکنند، عمدتا به چنین چیزهایی دسترسی ندارند و در نتیجه امکان دارد قوای ادراکی و شناختیشان به صورت مناسب توسعه پیدا نکند.
*چند پله تا افزایش هوش
بررسیها نشان میدهد 22 درصد از کودکان زیر پنج سال در سرتاسر جهان که معادل 150 میلیون کودک میشود، در حال حاضر دچار سوءتغذیه هستند. این مسئله میتواند روی بهره هوشی این جمعیت، اثر منفی بگذارد. تغذیه میتواند نقش مهمی در بهبود عملکرد ذهنیِ انسانها داشته باشد و همچنین میتواند بهره هوشی آنها را افزایش دهد. با این حال، در این زمینه مشکلات و موانع بسیاری وجود دارد که میتواند بهره هوشی را کاهش دهد.
نخستین عاملی که منجر به عدم دسترسی کودکان و زنان باردار به تغذیه سالم میشود، جنگ است. در واقع، جنگ بستری برای عدم دسترسی به مواد غذایی فراهم میآورد و حتی باعث میشود که ذخیره مواد غذایی هم آسیب ببینند یا تمام شود. در مورد دوم، فقر میتواند به عامل مهمی برای عدم دسترسی کودکان و زنان باردار به مواد مغذی شود. این مسئله را میتوان در کشورهای کمدرآمد یا با درآمد متوسط هم مشاهده کرد.
عامل دیگری که میتواند موثر باشد، تبعیضهای جنسیتی است. برای مثال، در نظامهای پدرسالار و مردسالار، عمدتا مردان را نیروی کار میبینند و در نتیجه به دنبال تامین بهترین تغذیه برای مردان هستند. همین مسئله باعث میشود که برخی از زنان بارداری به مواد مغذی دسترسی پیدا نکنند و در مقابل، مواد مغذی را در اختیار مردان بگذارند تا بتوانند بهتر و بیشتر کار کنند. در نهایت برخی مسائل فرهنگی هم میتواند مانع شود. مثلا در برخی از فرهنگها، زنان باردار نباید تخممرغ مصرف کنند. این یعنی دسترسی آنها به برخی از مواد مغذی در دوران بارداری محدود میشود و این مسئله میتواند منجر به کاهش بهره هوشی نوزادشان شود.
به صورت کلی، لازم است که برخی از مواد غذایی اساسی را غنی کنیم. برای مثال، مصرف آرد در میان مردم بسیار بالاست، میتوان آن را با آهن و سایر مواد مغذی، غنی کرد. در مرحله بعد، باید به فقرا غذا برسانیم و همچنین مشکلات و نواقص فرهنگی را برطرف سازیم. در مرحله آخر هم باید محرکهای ذهنی برای همه کودکان فراهم کنیم. همه این موارد میتوانند دست به دست هم دهند و میزان بهره هوشی کودکان را افزایش دهند. این راهکارها برخی زمانبر و برخی دیگر بسیار هزینهبر هستند با این حال، میتوانند نسلی باهوشتر به جوامع هدیه کنند.
منبع: اکونومیست/ آیندهنگر