فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال در جریان برگزاری چهاردهمین نشست کمیسیون تحول، نوآوری و بهرهوری اتاق بازرگانی تهران گردهم آمدند تا دو مساله مهم این حوزه یعنی نحوه ارتباط با دولت و حاکمیت و همچنین توسعه فعالیتهای صنفی را به بحث بگذارند.
در چهاردهمین جلسه کمیسیون تحول، نوآوری و بهرهوری اتاق تهران که با همکاری انجمن تجارت الکترونیک تهران برگزار شد، مسایل اکوسیستم اقتصاد دیجیتال کشور مورد بحث و بررسی قرار گرفت. این جلسه که با حضور فعالان حوزه استارتآپی و اقتصاد دیجیتال برپا شده بود، فرصتی فراهم کرد که صاحبان این کسبوکارها در آستانه آغاز به کار دولت چهاردهم دغدغههای خود را مطرح کنند.
در ابتدای این جلسه، نیما قاضی، رئیس هیات مدیره انجمن تجارت الکترونیک تهران، با اشاره به عدمقطعیتهایی که کشور با آن مواجه است، گفت: امروز هم مجلس و هم دولت تغییر کرده و البته شاهد تغییرات دیگری هم بودهایم. در عین حال، فعالیتهای انجمن نیز دچار افتوخیزهایی بوده است. اما با تغییر دولت به نظر میرسد فضای حرکت صنفی شاهد تغییرات مثبتی بوده و ما هم تلاش کردهایم که فعالیتهای انجمن را بیشتر کنیم.
قاضی سپس به واگذاری سهام دیجیکالا اشاره کرد و گفت: اصلاً هدف از این برنامه تبیین چگونگی اثربخش کردن تعامل با دولت است. تجربه دیجیکالا در تعامل پیچیدهای که با حاکمیت داشته، تجربهای گرانبها است.
این فعال حوزه اقتصاد دیجیتال در بخش دیگری از سخنانش به فرآیند انتخاب وزیر پیشنهادی ارتباطات پرداخت و فعالیت در کمیته انتخاب وزرا را تجربهای جالب توصیف کرد. او ادامه داد: اما این وزارتخانه تنها وزارتخانهای نیست که ما با آن سروکار داریم بلکه وزارت صمت، وزارت اقتصاد و نهادهای زیرمجموعه آنها نیز بر حوزه اقتصاد دیجتال اثرگذار هستند. ما سعی خواهیم کرد که تعامل خود با این نهادها را نیز تقویت کنیم.
بحران ارتباط با رگولاتور
سخنران بعدی این مراسم سعید محمدی، همبنیانگذار و عضو هیات مدیره گروه دیجیکالا، بود که گفت: در این رویداد تاکید بر موضوع فعالیت صنفی و ارتباط و تعامل با حاکمیت است. اما باید منصفانه بگویم که کار من در این زمینه جزو ضعیفترین عملکردها در اکوسیستم بوده است. دوستان باتجربه پیش از این تذکر داده بودند که فقط به کار و توسعه نپردازید، بلکه بخشی از ظرفیت و انرژی خود را برای موضوعات صنفی و ارتباط با رگولاتور اختصاص دهید. با این وجود بنا به دلایلی این دو مساله همچنان در سطح اکوسیستم نهتنها معضل، بلکه بهزعم من بحران است.
او با بیان این که جنس این صنعت از جنس نوآوری است، ادامه داد: شاید امروز این گزاره ملموستر شده باشد اما ۲۰ سال پیش ابعاد کار هم برای ما و هم برای حاکمیت ناشناخته بود. نمیدانستیم دیجیکالا و اسنپ چه حجمی از تحولات اجتماعی و صنفی ایجاد میکند.
محمدی به خاطراتی از نگرانی اصناف درباره شکل کسبوکار اینترنتی نظیر دیجیکالا، از جمله توزیع یکدست کشوری اشاره کرد و گفت: جدید بودن یکی از مشکلات این صنعت بود؛ چراکه عواقب و پیامدهای آن ناشناخته به نظر میرسید. در عین حال جوان بودن کارآفرینان این صنعت چالش بعدی بود. در واقع فعالان این حوزه مدیرانی ناشناخته برای حاکمیت بودند که لاجرم به چشم تهدید به آنها نگریسته میشد.
این فعال صنعت نوآوری ادامه داد: اما اکنون دوره بحران را پشت سرگذاشتهایم و شناخت هر دو طرف نسبت به یکدیگر بیشتر شده است؛ اما تقویت این شناخت میتواند به تعامل بهتر و یافتن راهحل برای مسائل پیچیده صنفی و نیز تعامل با حاکمیت کمک کننده باشد. ظرفیت اتاق بازرگانی نیز در این زمینه در کنار نظام صنفی قطعا اثرگذار خواهد بود.
فصل مشترک فناوری اطلاعات و وزارت صمت
در ادامه این جلسه، پنلی با عنوان «فصل مشترک فناوری اطلاعات و وزارت صمت» تشکل شد و فرشید گلزاده مدیرعامل مادیران به عنوان گرداننده پنل گفت: موضوع ما، چالش با یکی از ذینفعان این اکوسیستم، یعنی دولت است. دولتی که در ماههای پیشرو دستخوش تغییرات است و شاید بتوان در این فرصت باب همکاری بیشتر را گشود. دولت با سیاستگذاری بر فعالیت اکوسیستم تاثیرگذار است و ماموریتی نیز برای توسعه زیرساختها دارد که این فعالیت او نیز تاثیرگذار است.
گلزاده با اشاره به ابرچالشهایی چون ناترازی انرژی و ناترازی بانکی گفت: نحوه نگرش دولت به اکوسیستم دیجیتال برای حل این چالشها و نیز چالشهای دیگر نظیر جداماندگی ما از فناوری روز دنیا بسیار مهم است و میتوان با تشخیص آنها به نحو احسن آن را به دولت منتقل کرد.
در ادامه علیرضا کلاهی، عضو هیات نمایندگان اتاق تهران، با اشاره به سابقه طولانی فعالیت صنفی خود بیان کرد: برخی مشکلات با دولت را پیش از این در سندیکای صنعت برق دیده بودم. با ورود به اکوسیستم دیجیتال، با توجه به ناشناخته بودن این صنعت از پیش آمدن مشکلات مطمئن بودم.
کلاهی سپس بر لزوم تبیین واقعیت فعالیتهای صنعت نوآوری تاکید کرد و گفت: علاوه بر این شاید اصناف نیز به دلایلی قابل فهم از فعالیت این صنعت احساس خطر میکنند و نفوذی قابلملاحظه نیز دارند. از همینرو باید اهمیت و منافع صنعت دیجیتال برای آنها روشن شود.
او با طرح این پرسش که فعالیت دولت چگونه به صنعت دیجیتال ضربه میزند؟ ادامه داد: این آسیب به همان نحوی که در همه جای دیگر به صنایع ضربه میزند، در اقتصاد دیجیتال نیز اثرگذار است. یعنی از طریق بر هم زدن تعادل بازار و اعطای برخی امتیازات به شماری از بازیکنان که علامتهای غلط به بازار صادر میکنند.
کلاهی در بخش دیگری از سخنانش با تاکید بر ضرورت تعامل با دولت گفت: شاید وقتی به دولت گفته شود که هزینهکرد مردم برای خرید کالای خارجی از وب سایتهای ترکیه به دو میلیارددلار میرسد، شاید تصمیمی متفاوت اتخاذ کنند. در این زمینه هم وضعیت به همین منوال باید باشد و تولید محتوا کاری اساسی است.
دولت میخواهد همهچیز را به نام خودش سند بزند
در ادامه مسعود طباطبایی، مدیرعامل دیجیکالا، درباره چالشهای پیشروی این صنعت گفت: توجه به این نکته ضروری است که ترس از عدم شناخت میآید، این جمله را واقعا حس کردهام. در هر سازمانی که با مشکل مواجه شدم، مساله همین بود که اصلاً نمیدانستند ما چه کار داریم میکنیم. بخشی از این معضل به ما بازمیگردد که خود را معرفی نکردهایم. ما در اکوسیستمی زندگی میکنیم که خودمان، خودمان را میشناسیم اما لازم ندیدیم که خود را برای دیگران معرفی کنیم.
او ادامه داد: اما اگر بخواهیم به پرسش اصلی و رابطه با حاکمیت بازگردیم، بهترین کار این است که روشن کنیم این بیزنس به چه کار اجتماع میآید. برای نمونه شفافیت، که متاع ماست چه نصیبی برای اجتماع دارد.
او با اشاره به اینکه شروع دهه 90 نویدبخش رونق سرمایهگذاری در این صنعت بود، ادامه داد: البته فرصتهای سرمایهگذاری در این صنعت به ناامیدی کشیده شد و اکنون و در شرایط جدید کار ما میتواند زنده کردن جذابیت سرمایهگذاری در صنعت باشد و به دیگران نشان داده شود که خدمات این سیستم به دیگر کسبوکارها جدی و قابل ملاحظه است. دولت نیز در این زمینه نقش مهمی بر عهده دارد که البته سیاستگذاریها خلاف این انتظار پیش رفته است.
طباطبایی افزود: دولت علاقه دارد، دستاوردها را به نام خود سند بزند. در نتیجه ما میتوانیم برنامه بنویسیم و اجرای آن را به دولت واگذار کنیم چون در برخی از موارد واقعا آگاهی وجود ندارد.
اشکان میرآرمندهی، مدیرعامل دیوار نیز طی سخنانی به تجربه خود در مواجهه با دستگاه قضا اشاره کرد و گفت: روز دادگاه بدوی، نامهای را به قاضی نشان دادم که دارای سربرگ مرکز ملی فضای مجازی بود و قاضی از من پرسید که این مرکز کجاست؟ یعنی اصلا از وجود این مرکز اطلاعی نداشت. آن وقت تصور کنید چنین شخصی در مقام قضاوت برای فضای مجازی قرار داشت.
او ادامه داد: علاوه بر سایر وزارتخانههای مرتبط با صنعت ما، وزارت مسکن نیز تعامل مثبتی با کسبوکارهای این حوزه نداشت و تصمیمات غیرکارشناسی آن به ما ضربه زد و اتفاقا وزارتخانه آیسیتی و کمیتههای ذیل آن تصمیمات بهتری میگیرند.
میرآرمندهی هم به این نکته اشاره کرد که باید نسخههایی که در کشورهای دیگر برای مسائل پیچیده شده است به دولت معرفی کرد. علاوه بر این باید تداخل وظایف و موازی کاری نهادهای تنظیمگر را گوشزد کرد و در راستای پکپارچه کردن آن پیش رفت.
فرزین فردیس، عضو هیات رئیسه اتاق تهران، نیز در حاشیه این پنل گفت: یک جای آسیبشناسی ما ناقص است. ما بلد نیستیم در صنف و صنعت خودمان هماهنگ بازی کنیم. مقطعی کار هماهنگ کردهایم اما در کل بازی ما یک کاسه نبوده است. انتخاب وزیر هم تصادفی بود وگرنه ما خوب بازی نکردیم. باید یاد بگیریم در مواضع مهم مواضع یکسان اتخاذ کنیم.
او در ادامه گفت: در اتاق از مدتی پیش برنامه ارتباط با قوه قضاییه در دستور کار قرار گرفت و شورای حل اختلاف تخصصی در اتاق دایر شد، که برای دعاوی کوچک مورد استفاده دارد و برای ۲۳۰ تشکل جوابگو نیست. در نتیجه باید قضات را جهت آگاهی از مسائل این بخش آموزش دهیم.
او افزود: همچنین ما در این مدت کوتاه ۳۰ نماینده تهران را تک به تک به اتاق دعوت کرده و با آنها مذاکره اکنون یک طبقه در اتاق به نمایندگان اختصاص یافته است، که تشکلها میتوانند با اولویت از این ارتباط استفاده کنند.
توسعه و بهبود فضای کسبوکار از طریق فعالیت صنفی
در ادامه، دومین پنل این جلسه با عنوان «توسعه و بهبود فضای کسبوکار از طریق فعالیت صنفی» تشکیل شد و مریم نجفی، دبیر انجمن الکترونیک تهران در ابتدای این بخش گفت: زمانی که به دبیری انجمن انتخاب شدم تا امروز موضوع ایجاد یک صنف قوی و متحد مورد بحث بوده است. سوال این است که آیا صنف ما اصلا بزرگ شده است؟ و رفتار صنفی تاثیرگذار چیست و ما اثرگذار بودهایم.
در ادامه مازیار نوربخش، رئیس کمیسیون تحول، نوآوری و بهرهوری اتاق تهران، در سخنانی گفت: در پاسخ این سوال باید به آفت کارهای تشکلی و نقش کلیدی تشکلها توجه کرد. به نظر میرسد در این حوزه چهار آفت وجود دارد. نخست اینکه تشکلهایی وجود دارد که همیشه مخالف دولت هستند و تجربه نشان داده که این تشکلها موفق نخواهند بود. آفت بعدی تشکلهایی هستند که در خود میمانند و با دولت کاری ندارند، این هم کاربرد ندارد. مورد بعدی آفت تبعیت از دولتهاست که این بدترین آفت است. در نهایت تشکلهایی که نه به اعضا کار دارند نه دولت، که این اساسا گعده پیرمردهاست.
او ادامه داد: ایجاد تعادل میان این موارد ضامن موفقیت یک تشکل است. ما یک عقبگردی نیز داشتهایم؛ سابق بر این مجمع تشکلها را برای هماهنگی داشتیم که با تغییرات نظام صنفی منتفی شد و باید بار دیگر همسویی تشکلها را دنبال کنیم.
مهرک محمودی، سردبیر ماهنامه پیوست، سخنانی در باب شناخت رسانهها از تشکلها مطرح کرد و گفت: مساله این است که تشکلها تصور میکنند رسانههای مرتبط در صنف آنها قرار دارند، در صورتی که صنف روزنامهنگاران جدا است. این گاهی مانع ارتباط صحیح میشود. وظیفه اصلی تشکل مطالبهگری و وظیفه رسانه پرسشگری است؛ این دو در کنار هم میتوانند با هماهنگی صحیح هر دو کار خود را پیش ببرند.
او در ادامه، راه بهرهبرداری درست از رسانهها را با نمونه توضیح داد و گفت: کیفیت اینترنت با ابزار رسانه ارتقا یافت و به گوش حاکمیت رسید. علاوه بر این گزارش تشکلی ارزش خبری بیشتری دارد تا یک گزارش منفرد. اما ما تجربه برنتابیدن انتقادها و متهم کردن رسانه منتقد به دروغگویی را هم داریم. در نهایت ارزش خبری برای رسانه مهم است نه تشکل یا رئیس یا اعضای آن.
مجتبی توانگر نماینده سابق مجلس هم درباره قانونگذاری در حوزه اقتصاد دیجیتال گفت: مقداری از بحثهای انتزاعی فاصله بگیریم و اجرایی بحث کنیم. مساله مهم این است که ارتباط با حاکمیت به شکل سنتی برای بخش نوآوری دشوار است.
او با اشاره به رشد تصاعدی اقتصاد دیجیتال گفت: این مساله موجب شک حاکمیت به سالم بودن پول این صنعت شده است و در این شرایط، شفافیت بیشتر، اعتماد بیشتر ایجاد خواهد کرد. گرچه اصلا ذات این صنعت با شفافیت گره خورده است.
در ادامه این جلسه، سایر حاضران نیز به طرح دیدگاهها و نظرات خود پرداختند و درنهایت مقرر شد بررسی مسایل اصلی مطرح شده در این نشست در جلسات آتی نیز ادامه پیدا کند.
