او کیست؟ خودرو وسیلهای است که تقریباً 50 سال در دنیا وجود داشت، اما شرایط تولید و هزینه بالای آن باعث شدهبود عموم مردم جامعه نتوانند از آن استفاده کنند. در دهههای ابتدایی قرن بیستم، چهرههایی در سرتاسر جهان باعث شدند این وسیله نقلیه به روش اصلی مردم برای حمل و نقل تبدیل شود. یکی از این چهرهها آندره سیتروئن، بنیانگذار کمپانی سیتروئن بود که تا همین امروز نام و آوازهای قابل توجه در سطح جهان دارد.
سیتروئن برای مردم ایران با خودروهایی نظیر زانتیا، ژیان و حتی C5 معنا شدهاست. آن دسته از افرادی که بیشتر با صنعت خودروی کشور آشنایی دارند البته به خوبی میدانند که نام «سایپا» به معنی «کمپانی ایرانی محدود تولیدکننده خودروهای سیتروئن» است و این شرکت فرانسوی نقش پررنگی در تاریخ صنعت ایران دارد. با اینحال، مسئله سیتروئن در این نوشته به شخصی برمیگردد که کلیت این داستان را آغاز کرد: آندره-گوستاو سیتروئن.
*اتفاق ناگوار
آندره-گوستاو در زمستان 1878 در پاریس به دنیا آمد. در آن سالها فرانسه از دل تقریباً یک قرن انقلاب و جنگ داخلی خارج شدهبود و رفتهرفته به سمت دنیایی حرکت میکرد که قدرتهای اروپایی را به کشمکش و مجادله دعوت میکرد.
دنیایی که آندره در آن به دنیا آمدهبود، دنیایی سرشار از تجارت و نوآوری بود. همین مسئله باعث شد او از دوران کودکی خود با شکلی از روحیه کارآفرینی مواجه شود که بعدها روی دستاوردها و رویاهای او تاثیرگذار بودند.
خانواده سیتروئن از زمان پدربزرگ آندره از هلند به فرانسه نقل مکان کردهبودند. پدربزرگ او که با نام لیمومن به عنوان یک میوهفروش فعالیت میکرد، روحیه بازاری را در دل این خانواده دمیدهبود. نام خانوادگی سیتروئن توسط پدر آندره برای این خانواده انتخاب شد که در زبان هلندی به معنی «لیمو» است.
البته روحیه تجاری و فعالیت در بازار همیشه هم به کام خانواده سیتروئن نبود. یکی از لحظات مهم در دوران کودکی آندره، مرگ تراژیک پدرش بود. پدر آندره پس از ورشکستگی در تجارت الماس با معادن آفریقای جنوبی دست به خودکشی زد. آندره در این زمان تنها 6 سال سن داشت. این رخداد تلخ نوعی از مصمم بودن و تابآوری را در روحیه و ذهن آندره شکل داد که بعدها زندگی حرفهای او را شکل داد. البته این سایه تلخ شکست اقتصادی، در سالهای بسیار دور سراغ خود آندره هم آمد. خانواده آندره تاکید زیادی رو موفقیت داشتند و همین مسئله باعث شد او از سن بسیار پایین تصمیم بگیرد تغییر معناداری در دنیا ایجاد کند.
*آقای مهندس
آندره پس از فارغالتحصیل شدن از پلیتکنیکِ پلزو در سال 1900، با توجه به علاقه فراوانی که به مهندسی و مکانیک داشت، به سمت جایگاههایی حرکت کرد که در آنها بتواند دانش و نوآوری خود را به کار گیرد. یکی از اولین شغلهای او مربوط به کمپانی خودروسازی مورس بود. آندره در این کارخانه روی بهبود خط تولید و طراحی خودروها کار میکرد. این تحربه در صنعت خودروسازی، اشتیاقی نهفته را در وجود آندره شعلهور کرد: علاقه به خودروها و رویای ایجاد تحول در صنعت خودروسازی.
آندره در سال 1905 توانست از تخصص مهندسی خود برای ایجاد کسبوکار شخصیاش استفاده کند. او در این سال با تاسیس یک کمپانی مشغول تولید تخصصی چرخدندههایی شد که طراحی حلزونی خاصی داشتند. این طراحی نسبت به تولیدات آن زمان برتری خاصی داشت.
آندره با راهاندازی این شرکت خود نشان داد که نه تنها انسانی نوآور است، بلکه در شناسایی و بهرهبرداری از بازارهای خاص هم تبحر ویژهای دارد. این دو مسئله، یعنی نوآوری و شناخت بازار، در کنار درک صحیح از علم مهندسی مکانیک، آندره را آماده آیندهای درخشان در صنعت خودروسازی کردهبود.
*تاسیس سیتروئن
پایان جنگ جهانی اول نقطه عطفی برای آندره سیتروئن بود. در فضای پس از جنگ نیاز به بعضی از صنایع و کسبوکارها به شدت بالا رفتهبود. سیتروئن هم با توجه به این مسئله تولیدات خود را از روی قطعات و ماشینآلات نظامی به سمت تولید خودرو چرخاند.
نهایتاً در سال 1919، آندره سیتروئن یک کمپانی خودروسازی همنام خود تاسیس کرد. اولین خودروی کمپانی سیتروئن تایپ A نام داشت که در واقع اولین خودروی اروپایی با تولید انبوه بود. این تولید بلافاصله به یک موفقیت برای کمپانی سیتروئن تبدیل شد.
عمق نگاه سیتروئن فراتر از تولید خودرو بود؛ او به دنبال ایجاد تحول در شکل فروش و ارائه خدمات روی خودروها بود. همین مسئله باعث شد سیتروئن شبکهای از نمایندگیهای فروش و مراکز سرویس خودرو راهاندازی کند. رویکرد سیتروئن به خدمات پشتیبانی از مشتریان تحول عظیمی در این مسئله به وجود آورد. کمپانی سیتروئن سطحی از حمایت و در دسترس بودن را برای مشتریان خود فراهم میآورد که تا آن زمان بیسابقه بود.
روی هم رفته، آندره سیتروئن به همان میزان خلاقیتی که در مهندسی و طراحی خودرو داشت، در بازاریابی هم از خود نبوغ نشان میداد. برای مثال او دائماً با اقداماتی بزرگ، نظر عموم مردم را به برند خود جلب میکرد. از میان این اقدامات میتوان به نورپردازی برج ایفل با نام «سیتروئن» اشاره کرد.
تمام این اقدامات به تحکیم نام و حضور سیتروئن در ذهن و تخیل عموم مردم کمک فراوانی میکرد. البته برای نام بردن از برخی نوآوریهای صنعتی او هم میتوان به معرفی سیتروئن ترکشن در سال 1934 اشاره کرد که نشان از تفکر آیندهنگر او بود. در این طراحی، او نوآوریهایی نظیر دیفرانسیل جلو بودن خودرو و طراحی یکپارچه بدنه را برای اولینبار به دنیا معرفی کرد که امروز تبدیل به استانداردهایی در صنعت خودروسازی شدهاند.
*میراث تلخ
البته زندگی سیتروئن سرشار از موفقیت نبود. به طور ویژه او در مسائل مالی با مشکلات فراوانی روبهرو بود. توسعهها و نوآوریهای بلندپروازانه او هزینههای زیادی را هم به همراه داشتند که این هزینهها تبدیل به کوهی از بدهی شدهبود.
کمپانی سیتروئن در سال 1934 اعلام ورشکستگی کرد و توسط بزرگترین طلبکار خود خریداری شد، کمپانی مشهور میشلن. این مسئله تاثیر بسیار مخربی روی آندره سیتروئنی گذاشت که تمام زندگیاش را وقف این شرکت کردهبود. سیتروئن نهایتاً در تابستان 1935، یک سال پس از این اتفاق و زمانی که تنها 57 سال سن داشت درگذشت. مهمترین میراث سیتروئن، نوآوری و کارآفرینی بود.
درباره تاثیر آندره سیتروئن بر صنعت خودروسازی و فرهنگ صنعتی فرانسه هرچه بگوییم، اغراقی نکردهایم. او یکی از پیشگامان اصلی تولید و بازاریابی خودرو به شکل مدرن بود. ایدههای سیتروئن چشمانداز صنعت خودروسازی را به طول کامل متحول کرد. تعهد او به کیفیت، نوآوری و خدمات مشتریان استانداردهایی جدید را در این صنعت ایجاد کرد. همین امروز هم کمپانی سیتروئن نماد نوآوری و تعالی در مهندسی خودروی فرانسه به حساب میآید که جایگاهی رفیع و متناسب با نام بنیانگذارش است.
سیتروئن تقریباً تاثیری را در صنعت خودروسازی فرانسه گذاشت که فیات و فورد در ایتالیا و آمریکا داشتند. این تاثیر تا حد زیادی برخاسته از تولید خودروهایی با کیفیت بود که مردم معمولی توانایی خرید آنها را داشته باشند. همین مسئله نگاه مردم به خودرو را تا حدی دگرگون کرد که شکل عمومی رفت و آمد در کل جامعه به سمت خودرو تمایل پیدا کرد.
امروز هیچ کسی را پیدا نخواهید کرد که نام سیتروئن را با مشکلات مالی سالهای پایانی او به یاد آورد. به جای آن، سیتروئن نامی معادل خودروی فرانسوی است که در سرتاسر جهان به خوبی و نیکی شناخته میشود.
منبع: آیندهنگر