آرژانتین جزو اقتصادهایی در جهان است که در سالهای اخیر با تورم شدید و کاهش دائمی ارزش پول دست و پنجه نرم کرده است. بخوانید تا ببینید روی کار آمدن یک رئیس جمهورِ رادیکال و غیرمتعارف چه چیزهایی را در چشمانداز اقتصاد و سیاست این کشور تغییر خواهد داد.
دور دوم انتخابات ریاست جمهوری آرژانتین نتایجی به دست داد که ناگهان جهان را در شوک فرو برد: چهرهای به نام خاویر میلی از جناح راست افراطی که آشکارا سیاستهای پوپولیستی را دنبال میکرد در این دور به پیروزی رسید و رئیس جمهور کشوری شد که از چند سال قبل در بحرانهای شدید اقتصادی فرو رفته بود.
خاویر میلی در جریان کمپین انتخاباتیاش وعده داده بود که اگر انتخاب شود اقتصاد آرژانتین را زیر و رو خواهد کرد. اما حتی همین امید به تغییر رادیکال هم امیدی واهی به حساب میآید. افقی که پیش روی اقتصاد آرژانتین قرار دارد بسیار تیرهتر از این حرفهاست. این روزها زندگی مردم عادی در آرژانتین به سختی پیش میرود. تورم سال به سال در ماه سپتامبری که گذشت بیش از ۱۲۴ درصد بود. بیش از چهل درصد از مردم آرژانتین در فقر زندگی میکنند و چالشهای اقتصادی و اجتماعی که پیش روی رئیس جمهور جدید آرژانتین قرار دارد خیلی دشوارتر از همیشه است.
حتی زمانی که رئیس جمهور قبلی یعنی آلبرتو فرناندز به قدرت رسیده بود هم آرژانتین درگیر بحرانهای درازمدت اقتصادی بود. در آن زمان نرخ تورم به ۵۵ درصد میرسید و یک سوم از مردم آرژانتین در فقر زندگی میکردند. اما دولت فرناندز حتی اوضاع را از همان که بود هم بدتر کرد. برخی معضلات اقتصادی مثل نیاز به تامین مالی بدهیهای عمومی و همچنین افزایش کسری داخلی عملاً اقتصاد این کشور را در چنگ خود گرفته بود و علتش هم این بود که دولت فرناندز داشت پول زیادی را برای یارانه انرژی و کمکهای اجتماعی خرج میکرد. مجموعه این وضعیت باعث شد اقتصاد آرژانتین در راهی بیبازگشت قرار بگیرد.
مارسلو الیزوندو رئیس یک سازمان غیردولتی برای بهبود عملکرد اجتماعی که در آرژانتین فعالیت میکند در این خصوص میگوید: «وضعیتی که رخ داد به خاطر سالها تصمیمگیری اشتباه بود. دولت آرژانتین در بیست سال اخیر به شکل گستردهای مشغول هزینههای عمومی بود و یارانههای مختلفی را به افراد، شرکتها و سازمانهای اجتماعی ارائه میداد اما همزمان از لحاظ بینالمللی دچار انزوا شده بود و به سیاستهای افراطی در زمینه حمایت از داخل روی آورده بود.» این وضعیت باعث شد تورم از کنترل خارج شود و هزینههای عمومی از ۴۰۰ میلیارد دلار بالا بزند.
حتی امور ساده رورانه مثل خرید هم به یک وضعیت ناپایدار و بیثبات تبدیل شد. لئو گلودا صاحب یک کسب و کار واردات در این خصوص میگوید: «وقتی به سوپرمارکت میروید قیمت اجناس را نمیتوانید ببینید. علتش این است که قیمتها به صورت دائمی در حال تغییر است و شما حتی در لحظه خرید هم نمیتوانید پول خود را مدیریت کنید.» برای افرادی مثل گلودا که کسب و کارشان به محصولات خارجی و وارداتی وابسته است، این وضعیت غیرقابل تحمل شد و بسیاری از آنها مجبور به تعطیلی کسب و کارشان شدند.
این وضعیت بیثبات اما روی شرکتهای بزرگ هم تاثیر زیادی گذاشته است. بیش از بیست درصد از شرکتهای جهانی بزرگ از جمله خطوط هوایی، سوپرمارکتهای زنجیرهای و شرکتهای حوزه تکنولوژی مجبور شدهاند فعالیت خود را در آرژانتین متوقف کنند. به همین دلیل، هزاران نفر در این کشور شغل خود را از دست دادهاند. در همین حال، درصد مداخله دولت در اقتصاد به شدت بالا رفته و ضوابط زیادی دست و پای شرکتها را بسته است و همه اینها به کاهش اطمینان کسب و کارها به حضور در آرژانتین انجامیده است.
با وجود آنکه نرخ بیکاری در آرژانتین ۶.۲ درصد است، اما تقریباً نیمی از شغلهای موجود در این کشور به بخش غیررسمی اقتصاد مربوط میشوند. همچنین دستمزد بیش از ۲۷ درصد از افراد شاغل به صورت غیررسمی به آنها پرداخت میشود و آنها از هیچ مزایا یا امنیت شغلی خاصی برخوردار نیستند. همچنین ۲۲ درصد از افراد شاغل به صورت خوداشتغال هستند. بسیاری از آنها مهارتهای لازم برای انجام کار را ندارند و مجبورند در شرایط سخت یا حتی خطرناک کار کنند. بسیاری از آنها به کارهای روزانه که احتمال تداوم یا قانونمندشدنشان وجود ندارد مشغول هستند که در زبان محلی به این نوع مشاغل چانگاس میگویند.
فرناندور مویگوئر اقتصاددان و موسس یک شرکت مشاوره استراژیک در این خصوص میگوید: «شاید پنج سال پیش میشد گفت که آرژانتین ایدههایی در خصوص آینده دارد. اما امروزه در اکثر طبقات اجتماعی هیچ کس هیچ تصوری درباره آینده نمیتواند داشته باشد.»
آسیبپذیرترین اقشار در جامعه آرژانتین حتی نمیتوانند به کالاهای مورد نیاز اولیه دسترسی داشته باشند اما اوضاع در برخی زمینهها حتی بدتر هم هست. مثلاً نرخ فقر در میان کودکان در آرژانتین به ۵۶ درصد رسیده است. ماریا سوفیا میخیده استاد علوم سیاسی و روابط بینالمللی در دانشگاه کاتولیک آرژانتین در این خصوص میگوید: «تعداد بچههایی که این روزها به مدرسه میروند کاهش چشمگیری پیدا کرده است؛ چون والدین آنها فرصتی برای رسیدگی به امور مدرسه و تحصیل بچهها ندارند و صرفاً مجبورند کار کنند.»
در دوران کمپین انتخابات ریاست جمهوری آرژانتین، میلی و رقیبش سرخیو ماسا برنامههای اقتصادی و اجتماعی کاملاً متفاوتی را به مردم ارائه دادند. خاویر میلی پیشنهاد داد که بانک مرکزی آرژانتین تعطیل شود و کاهش چشمگیری در هزینههای دولتی صورت بگیرد. در مقابل، سرخیو ماسا که وزیر اقتصادی دولت وقت بود خواهان این شده بود که دولت کنترل بخش بزرگتری از اقتصاد آرژانتین را به دست بگیرد و به سمت ثبات مالی بیشتر حرکت کند. رادیکالیسمی که در موضع خاویر میلی نهفته بود ظاهراً به مذاق مردم بیشتر خوش آمد و به همین دلیل او در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری پیروز شد.
الزوندو نسبت به وضعیتی که دولت او خواهد داشت چندان خوشبین نیست: «دولت خاویر میلی با اقتصادی مواجه است که در رکود بسر میبرد و با نرخ بسیار بالای تورم دست و پنجه نرم میکند و البته انتظارات زیادی هم از این دولت وجود دارد چون میلی با دیدگاه پوپولیستی توانست وعدههایش را به رایدهندگان بقبولاند.» به همین جهت، احتمالش هست که دولت میلی درنهایت مجبور شود تصمیمات مالی سختی بگیرد و جامعه هم با این تصمیمات مخالف باشد و در مقابل آنها از خودش مقاومت نشان دهد. این مسئله به خصوص از این جهت اهمیت دارد که در آرژانتین تاریخچه و سابقه تشکیل اتحادیهها هم وجود دارد و هر تصمیمی را نمیتوان به مردم تحمیل کرد.
فاکندو کروز استاد علوم سیاسی در دانشگاه دلا امپرسا آرژانتین در این خصوص میگوید: «دولت در مواجهه با مناقشات اجتماعیِ پیش رو، فقط دو راه دارد. یا باید با مردم مذاکره کند و یا آنها را سرکوب کند. احتمال دو قطبی شدن جامعه در همین راستا زیاد خواهد بود.»
درست است که خاویر میلی توانسته ۵۵.۷ درصد از آرای مردم را در انتخابات به دست بیاورد؛ اما نباید این نکته را فراموش کرد که او اقتصادی را تحویل میگیرد که با بدترین بحران در دو دهه اخیر مواجه است. میلی هم البته چهره مناقشهبرانگیزی است و عقاید رادیکال زیادی دارد. مثلاً او معتقد است که تغییرات آب و هوایی در جریان رخ ندادهاند و نوعی تئوری توطئه بودهاند. او به دلاریکردن اقتصاد آرژانتین علاقمند است و میگوید تحصیلات و آموزش در این کشور باید کاملاً خصوصی شود. او همچنین به آزاد کردن حمل سلاح و کاهش مناسبات دیپلماتیک با کشورهایی مثل برزیل و چین اشاره کرده است که مواضع سیاسی ناهماهنگی با آرژانتین دارند اما در عین حال دو شریک تجاری بزرگ این کشور هستند.
البته این نکته را هم باید در نظر داشت که شاید میلی راه هموارتری نسبت به روسای جمهور قبلی برای اعمال تصمیمات خود در عرصه اقتصادی آرژانتین پیش رو داشته باشد. هر چه باشد، او بیشترین رای را در میان کاندیداهای ریاست جمهوری آرژانتین از سال ۱۹۸۳ میلادی تاکنون به دست آورده است. او همچنین شعار کوچک کردن دولت را مطرح کرده است و این در حالی است که دولتهای پرونیست در آرژانتین در دو دهه اخیر سیاستهایی در جهت بزرگ شدن دولت داشتند. خاویر میلی در عین حال اعلام کرده که قصد دارد شرکت انرژی وایپیاف را که بیشترین سهامش را دولت در اختیار دارد به بخش خصوصی واگذار کند. شمار زیادی از شبکههای رادیو و تلویزیون آرژانتین نیز احتمالاً در دوران ریاست جمهوری او به بخش خصوصی واگذار خواهند شد. خاویر میلی اخیراً در یک مصاحبه به وضوح گفت: «هر چه که بتواند به بخش خصوصی واگذار شود، واگذار خواهد شد.» به عقیده او، اوضاع امروزی آرژانتین به شکلی است که جایی برای اصلاحات ساختاری باقی نمیگذارد و به جایش باید به تدابیر رادیکال روی آورد.
اما آنچه که تردیدهایی را درباره موفقیت سیاستهای خاویر میلی به وجود میآورد این است که او هم مثل رهبران پوپولیست دیگر از جمله دونالد ترامپ (آمریکا) و ژاییر بولسونارو (برزیل) در شرایطی وعده تغییرات بزرگ را مطرح کرد که تجربه اجرایی چندانی نداشت. او از لحاظ حزبی هم پشتوانه ساختاری بزرگی ندارد. درنهایت، ترامپ و بولسونارو هم مجبور شدند برای اجرای منویات خودشان چهرههای تکنوکرات و باتجربه را به میدان بیاورند و احتمالاً این وضعیتی است که در دولت خاویر میلی هم روی خواهد داد. به همین جهت، امید چندانی به تحقق وعدههایی مانند دلاریزه کردن اقتصاد آرژانتین توسط دولت خاویر میلی وجود ندارد.
منبع: آیندهنگر