راتان تاتا، چهرهای است که گروه صنعتی تاتا را از پدربزرگ و سپس پدر خود به ارث برد و امروز آن را به فرزندان خود سپردهاست. با این حال، این گروه صنعتی در دوران مدیریت او به قلههایی باورنکردنی رسید و نبضی بود که اقتصاد هند را به جلو میبرد.
تاتا استیل، یکی از بزرگترین فولادسازیهای جهان است. این شرکت بزرگ فولادسازی تنها یکی از داراییهای گروه صنعتی تاتا است و این گروه صنعتی طی بیش از یک قرن از دل یک خانواده قدیمی هند ایجاد شدهاست: خانواده تاتا.
با اینحال، گروه صنعتی تاتا، طی نیم قرن اخیر تحت هدایت راتان تاتا به قلههایی جدید در صنعت و اقتصاد هند رسیدهاست. گرچه تا اینجای کار طی چند جمله عظمت فعالیت اقتصادی راتان تاتا را توضیح دادیم، چیزی که او را برجسته میکند پایبندی به فرهنگ قدیمی خانواده خود یعنی کمک به جامعه و داشتن تعهد اجتماعی است. راتان تاتا این ویژگی را با هوش اقتصادی و میل به نوآوری به خوبی گره زدهاست. در ادامه با داستان زندگی این مرد 85ساله هندی بیشتر آشنا میشویم؛ داستانی که در برخی نقاط بسیار تاریک و ناراحتکننده میشود.
یک سنت بزرگ
راتان ناوال تاتا در آخرین روزها دسامبر 1937 در نزدیکی بمبئی هند به دنیا آمد. تاتا خانواده مشهوری در هند آن زمان بود که سابقهای طولانی در توسعه صنعتی و فعالیتهای بشردوستانه داشتند. پدربزرگ او، جمشیدجی تاتا، بنیانگذار اصلی گروه تاتا بود و این شرکت را در قرن نوزدهم میلادی بنیان گذاشتهبود. خانواده تاتا از همان موقع با تاسیس این گروه صنعتی هدفی بزرگتر از کسب سود اقتصادی داشتند و همواره ذهنیتی از مسئولیت اجتماعی و ایجاد یک حس ملی در تمام کارها نهفته بود. این روحیه بعدها ذهنیت راتان جوان را هم شکل داد.
راتان تحصیلات اولیه خود را در هند و ایالات متحده به پایان رساند و در نهایت برای تحصیل در رشته معماری وارد دانشگاه مطرح کرنل شد. تمایل اولیه او به معماری نشاندهنده طرز تفکر خلاقانه و غیر معمولی او بود. با اینحال، سرنوشت برنامههایی دیگر برای او داشت. راتان نهایتاً به هند بازگشت و در دهه 70 میلادی به عنوان مدیر وارد گروه صنعتی تاتا شد.
رهبری در دل چالشها
سالهای ابتدایی رهبری تاتا بر صدر گروه صنعتی عظیمی که تحت کنترل او بود، سرشار از چالشهای پیچیده بود. در آن دوران اقتصاد جهانی دورانی از عدم قطعیت را تجربه میکرد. گروه صنعتی تاتا که داراییهای متنوعی، از فولادسازی گرفته تا هتلداری، را در سبد اقتصادی خود داشت هم این مشکلات را به شکل کامل از سر گذراند. عبور از این چالشها نیازمند افق دید راهبردی عمیق و قابلیت انطباق با تغییرات بود.
یکی از لحظات تعیینکننده دوره رهبری راتان تاتا، آزادسازی اقتصادی هند در سالهای ابتدایی دهه 90 میلادی بود. با پیش آمدن سطحی جدید از رقابت در اقتصاد هند، کسبوکارها در این دوران نیازمند مدرنیزاسیون با سرعت بسیار بالا بودند. این تغییرات هم تنها با تصمیمگیری جسورانه و سریع شدنی بود و این کاری بود که راتان تاتا بهخوبی از پس آن برآمد. این گروه وارد فرایندی از اصلاح ساختاری و رها کردن برخی از سرمایهگذاریهای خود شد. طی این دوره بخشهای غیرکانونی کسبوکار گروه صنعتی تاتا از این سازمان جدا شدند و تمرکز بیشتری روی بخشهای کلیدی صورت گرفت تا امکان بهره بردن از مزیت رقابتی برای آنها مهیا شود.
پس از این دوران اصلاح ساختاری، گروه صنعتی تاتا تحت رهبری راتان تاتا دست به خریداری کسبوکارهای مختلف و ایجاد شراکت با گروههای بزرگ جهانی زد و توانست عمق نفوذ خود را در اقتصاد بیشتر کند. برای مثال از بین این اقدامات میتوان به خرید کارخانه فولادسازی کوروس بریتانیا در سال 2007 و توافق جگوار لندرور در سال 2008 اشاره کرد. این اقدامات نقطه عطفی برای تبدیل شدن گروه صنعتی تاتا به یک بازیگر بزرگ جهانی در صنایعی بود که گسترهای بزرگتر از کانون سنتی قدرت آن را دربر میگرفتند.
نوآوری و مسئولیت اجتماعی
سبک رهبری راتان تاتا دارای دو ویژگی بسیار برجسته است: تعهد به نوآوری و کیفیت و پایبندی به ارزشهای اخلاقی در کسبوکار. راتان تاتا، فرهنگی از نوآوری را در گروه صنعتی خود پدید آورد که در آن مهمترین مسئله جلو بودن از تغییرات سریعی است که هر لحظه در جهان صنعتی و اقتصادی رخ میدهند. برای مثال پروژه نانو در دوران رهبری او آغاز شد. هدف از این پروژه تولید خودروهای کوچک و بسیار اقتصادی برای توده مردم بود. این مسئله به خوبی نشان میدهد که راتان تاتا همواره تعهد اجدادی خود برای رسیدگی به نیازهای اجتماعی از طریق راههای نوآورانه را در دستور کار خود قرار میدهد.
ورای موفقیتهای اقتصادی، تاتا همواره بر اهمیت مسئولیت اجتماعی تاکید میکند. گروه صنعتی تاتا تاریخچهای طولانی از کمک به توسعه جوامع کوچک، آموزش، درمان و پایداری زیست محیطی را در کارنامه خود دارد. تحت رهبری راتان تاتا، این تلاشها با شدت بیشتری ادامه پیدا کردند که از بین آنها میتوان به تاتا سواچ و خدمات مشاوره تاتا اشاره کرد که اولی برای تصفیه آب مناطق روستایی هند و دومی برای ارائه برنامههای توسعه محلی راهاندازی شدهبود.
نقاط خاکستری
گرچه رهبری راتان تاتا همواره مورد تمجید و تحسین قرار گرفته، نمیتوان گفت انتقاداتی چالشبرانگیز در مسیر مدیریتی او هرگز پیش نیامدهاست. یکی از این مسائل مربوط به خرید گروه صنعتی تاتلی و دیگری سرنوشت شکستخورده پروژه خودروسازی نانو بود. برای مثال پروژه نانو از لحاظ موقعیتگیری در بازار با مشکلات فراوانی روبهرو بود که این پروژه را به طور کامل با شکست مواجه کرد. از سوی دیگر حملاتی که در تاریخ 26 نوامبر 2008 در بمبئی رخ داد، مشکلات فراوانی را برای گروه تاتا به همراه داشت، زیرا هتل تاج محل که یکی از اهداف این حملات بود، از داراییهای گروه تاتا به حساب میآمد. البته تاتا با مدیریت قابل قبولی توانست از این مشکل خارج شود.
از سوی دیگر شکل مدیریت و تصمیمات اقتصادی گروه تاتا هم مورد انتقال قرار گرفتهاست. به طور مشخص در سال 2016 دعوایی در جلسه هیئت مدیره تاتا سانز پیش آمد که به سرعت در تمام رسانهها منتشر شد. به طور کل شکل مدیریت داخلی گروه تاتا همواره مورد توجه رسانهها قرار گرفتهاست و در سالهای اخیر اتفاقاتی از این قبیل هم رخ دادهاند.
سالهای بازنشستگی
گرچه راتان تاتا در حال حاضر به صورت رسمی بازنشسته حساب میشود، اما تمام مسئولیتهای خود را رها نکردهاست. او در حال حاضر در استارتآپهای مختلف به عنوان سرمایهگذار حامی فعالیت میکند و این مسئله به خوبی تعهد او به نوآوری را نشان میدهد. از بین این سرمایهگذاریها میتوان به اسنپدیل، پایتم و اولا اشاره کرد.
البته فعالیتهای او باز هم منحصر به کسبوکار نیستند و او در زمینههای مورد علاقه خود هنوز حضور دارد. از بین این کارها میتوان به فعالیت در زمینه رفاه حیوانات و حفظ محیط زیست و برنامهریزی برای مقابله با بلایای طبیعی اشاره کرد. راتان تاتا هنوز هم در 85 سالگی علاقه خود به کمک کردن به دیگران و ایجاد پیشرفت را از دست ندادهاست.
منبع:آینده نگر