گروه بریکس در سال 2023 توانست جنجال زیادی به پا کند. بسیاری از اقتصادهای نوظهور اعلام کردند که به این گروه ملحق شدهاند. ایران هم یکی از همین کشورها است. حالا بریکس به محلی برای قدرتنمایی کشورهای مختلف تبدیل شده است.
اعضای سازمان موسوم به «بریکس» قرار است در اکتبر 2024 دوباره دور هم جمع شوند و توجه دنیا را به خود جلب کنند. البته این بار در این دورهمی، به فضایی بزرگتر نیاز دارند چرا که تعدادشان خیلی بیشتر شده است. رهبران پنج کشور اصلی در این بلوک اقتصادی، یعنی روسیه، هند، چین، برزیل و آفریقای جنوبی همچنان حضور دارند و قرار است شش عضو دیگر هم به صورت رسمی به آنها ملحق شوند. پذیرش آرژانتین، مصر، اتیوپی، ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی قطعی شده است. حضور این کشورها در کنار 5 کشور دیگر، تغییرات ژئوپلیتیک را در جهان و در این منطقه نشان میدهد. دنیا در حال حاضر به سمت تکثر و چندقطبی شدن است. قدرتهایی که در میانه قرار دارند، تلاش میکنند بیش از پیش خودشان را به نمایش بگذارند. در واقع آنها به نوعی غربیها را به چالش میکشند.
واقعیت این است که غرب همیشه سعی دارد نظم خودش را بر جهان تحمیل کند. حالا اما کشورهای دیگر به میدان آمدهاند و میگویند زیر بار این نظم تحمیلی نمیروند. شرقیها میگویند نظم آنها میتواند بر جهان حاکم شود. آنها میگویند غرب باید محدود شود و شکل قدرت در جهان تغییر کند. به همین دلیل است که شاهد شکلگیری بلوکهایی نظیر بریکس هستیم و قدرتهای میانه هم به آن روی آوردهاند تا از دل آن، قدرت خودشان را به نمایش بگذارند.
در فاصله سالهای 2010 تا 2020 شاهد بودیم که بریکس چطور سرسختانه نشستهای سالانه خودش را برگزار میکرد. غرب و بهویژه اعضای گروه 7 همیشه سعی میکردند این بلوک اقتصادهای نوظهور را نادیده بگیرد اما آنها، بهویژه روسیه و چین همچنان تلاش داشتند قدرت خودشان را نشان دهند. چین و هند به سرعت به لحاظ اقتصادی رشد کردند و به اقتصادهای نوظهور مطرحی در جهان تبدیل شدند. آنها با قدرت اقتصادیشان معنای بریکس را در این سالها متحول کردند. به مرور بریکس با اقتصاد نوظهور هممعنا شد. حتی گروههای دیگر نظیر گروه20 هم نتوانستند جای بریکس را بگیرند. این اقتصادها همچنان به صورت هدفمند پیش رفتند تا نشان دهند که قرار است جلوی غرب قد علم کنند.
*بریکس هدفمند شد
در ابتدا بریکس بدون هدف ایجاد شده بود اما به مرور توانست معنا و مفهوم خود را در تقابل با غرب پیدا کند. وقتی تنشها میان غرب و چین شدت گرفت و همچنین زمانیکه روسیه و اوکراین با هم وارد تنش و جنگ شدند، همه دنیا متوجه شد که قدرتهای نوظهور در بریکس قرار دارند. در واقع ما فقط یک سازمان از اقتصادهای نوظهور را نمیبینیم بلکه قدرتهای نوظهور در جهان را میبینیم که تلاش میکنند توسعه پیدا کنند. چین از بریکس به عنوان اهرمی برای فشار سیاسی و توسعه اقتصادی بهره گرفت. این گروه در حال حاضر به عنوان یک گروه سیاسی مهم در مقابل گروه7 به شمار میآید. دیگر کسی فقط آن را یک گروه اقتصادی نمیبیند بلکه به اهمیت سیاسی آن در جهان هم پی برده است.
گروه بریکس به زودی باید فکر نامی جدید برای خودش باشد. در حال حاضر نام این گروه مخفف اساسی 5 کشوری است که از ابتدا آن را تشکیل دادهاند. با این حال با اضافه شدن کشورهای دیگر به این گروه، نام آن هم توسعه پیدا خواهد کرد. کشورهایی که عضو این گروه میشوند 46 درصد از جمعیت جهان و همچنین 29 درصد از تولید ناخالص داخلی دنیا را به خود اختصاص دادهاند. علاوه بر آن، دو غول از سه غول بزرگ تولیدکننده نفت جهان هم در آن حضور خواهند داشت. قدرتمندترین کشورهای آمریکای لاتین و همچنین کشورهای حاشیه خلیج فارس هم در این گروه حضور پیدا میکنند. این یعنی بریکس قرار است بزرگترین و قدرتمندتر شود.
به هر حال این بلوک به لحاظ اقتصادی تنوع بسیاری دارد. به لحاظ تجاری هم شاهد تنوع در آن هستیم. برخی از اعضای آن به لحاظ سیاسی تضاد منافع هم دارند. به این ترتیب شرایط در این گروه همیشه قدری دشوار و پیچیده خواهد بود. با این حال، بریکس یک تیم جدید و پرقدرت است که میتواند روزی در جام جهانی، جام را بالای سر ببرد و ادعای قدرت کند. به همین دلیل است که باید سیاستمداران توجهی ویژه و منحصربهفرد به آن داشته باشند.
منبع: اکونومیست/ آیندهنگر