فریال مستوفی، رئیس مرکز خدمات سرمایهگذاری اتاق بازرگانی تهران که در اولین مجمع گفتوگوی اندیشکدهای ایران و چین حضور یافته بود، به این نکته اشاره کرد که با وجود تحریم و محدودیتهایی که بر نقل و انتقال وجوه ایران اعمال شده، میتوان سازوکارها و راهحلهای مالی جایگزین را برای توسعه مراودات ایران و چین مورد توجه قرار داد.
اولین مجمع گفتوگوی اندیشکدهای ایران و چین با حضور کارشناسان و صاحب نظران در مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه برگزار شد. فریال مستوفی، رئیس مرکز خدمات سرمایهگذاری اتاق تهران نیز در پنلی با عنوان «اهمیت اقتصاد جغرافیایی: ارتباط (Connectivity) و تجارت، بهبود سرمایهگذاری و تحکیم زنجیره تامین تاب آور بر اساس منافع مشترک» طی سخنانی به ضرورت ایجاد ارتباط میان شرکتهای کوچک و متوسط ایرانی و شرکتهای چینی برای مشارکت آنها در زنجیرههای ارزش اشاره کرد.
در این پنل همچنین فریدون حقبین، از دیپلماتهای سابق ایران، محسن شریعتینیا، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی، پروفسور کو بو رئیس موسسه روابط بینالملل از دانشگاه روابط خارجی چین، مجیدرضا حریری، رئیس اتاق مشترک ایران و چین و رانگ یینگ معاون موسسه مطالعات بینالملل چین نیز حضور داشته و درباره موانع، الزامات و فرصتهای توسعه روابط اقتصادی ایران و چین سخن گفتند.
رئیس مرکز خدمات سرمایهگذاری اتاق تهران، در این پنل با اشاره به اینکه چین با استفاده از ظرفیتها و قابلیتهای خود و بهرهگیری از فرصتهای جهانی، به رشد و توسعه قابل توجهی دست یافته است گفت: سطح مناسبات اقتصادی ایران و چین در چهار دهه گذشته به طور پیوسته ارتقا یافته و پکن به عنوان یکی از شرکای تجاری پیشرو تهران بوده است.
به گزارش روابط عمومی اتاق تهران، فریال مستوفی با اشاره به سیاست خارجی چین که به تشویق شرکتهای چینی به جستجوی فرصتهای تجاری استراتژیک در خارج از کشور معطوف شده است، ادامه داد: اگرچه ایران پتانسیل قابل توجهی برای این نوع سرمایهگذاری دارد، اما پول چین در سالهای گذشته به ویژه در بخش انرژی از بازار ایران دوری کرده است. این مساله، پرسشهای را در مورد ماهیت روابط گستردهتر چین و ایران و اینکه آیا واقعاً میتوان آن را «استراتژیک» نامید، ایجاد کرده است.
مستوفی ادامه داد: ایران و چین برای تقویت روابط خود نیاز به تعمیق همکاریهای اقتصادی مشترک و بهبود کانالهای ارتباطی دوجانبه دارند، اما در عین حال هر دو طرف باید دوراندیشی را برای تضمین پایداری بلندمدت و رفع نگرانیهای بالقوه در مورد ثبات منطقه به کار گیرند.
به گفته این عضو هیات نمایندگان اتاق تهران، به رغم همکاریهای اقتصادی قبلی و جاری ایران و چین، هنوز پتانسیلهای دست نخوردهای میان دو کشور وجود دارد و ایران بهعنوان کشوری با پیشینه تاریخی غنی، منابع و ظرفیتهای خود میتواند وارد مشارکتهای دوجانبه سودمند با چین شود که نتیجه آن یک وضعیت برد-برد برای هر دو کشور خواهد بود.
او با بیان اینکه ایران دارای پتانسیل فوقالعادهای در بخشهای مختلف از جمله انرژی، صنعت، گردشگری، بهداشت و درمان، کشاورزی و مواد غذایی و .... است، ادامه داد: بهعنوان مثال بخش معدن ایران، تقریباً ۷ درصد از کل ذخایر معدنی جهان را با ارزش تخمینی حدود 27.3 تریلیون دلار به خود اختصاص داده است که همکاری برای توسعه این بخشها میتواند مورد توجه قرار گیرد.
مستوفی همچنین با اشاره به اینکه چین تلاشهای قابل توجهی برای ارتقای جایگاه خود در اقتصاد جهانی و بهبود مشارکت خود در زنجیرههای ارزش جهانی (GVC) نشان داده، ادامه داد: ایجاد ارتباط میان شرکتهای کوچک و متوسط ایرانی و شرکتهای چینی برای مشارکت در زنجیرههای ارزش نیز میتواند مورد اعتنا قرار گیرد؛ این همکاری از طریق پشتیبانی قوی از نظر آموزش، ظرفیتسازی و ارائه اطلاعات به شرکتهای چینی در مورد ظرفیتهای شرکتهای ایران تسهیل میشود. البته این امر مستلزم تعهد واقعی شرکتهای چینی برای مشارکت فعال در چنین مراوداتی است. با این حال، صرفا طرح این مباحث در مورد این پتانسیلها کافی نیست و باید در این زمینه اقداماتی را به انجام رساند.
او در ادامه با اشاره به نقشی که دولتها برای تسهیل این فرآیند میتوانند ایفا کنند، گفت: دولتها میتوانند با ایجاد چارچوبهای قانونی شفاف و جامع نقشی حیاتی در کاهش ابهامات ایفا کنند. همچنین توجه به چالشهای تحمیلشده توسط سیستمهای مالی بینالمللی که امکان مبادلات مالی محدود برای ایران را ایجاد کردهاند، حائز اهمیت است. در شرایطی که این محدودیتها موانعی را ایجاد میکنند، میتوان طراحی سازوکارها و راهحلهای مالی جایگزین را با تعهد صادقانه هر دو طرف مورد بررسی قرار داد.
در این پنل همچنین، فریدون حقبین، از دیپلماتهای سابق ایران با اشاره به اهمیت اقتصاد در روابط بین کشورها، توجه به اقتصاد را راهحلی برای حل مسائل ملی و بینالمللی دانست و گفت که تجارت، سرمایهگذاری و همکاریهای اقتصادی به ایجاد رفاه منتهی شده و به پایداری منطقهای کمک میکند. او توسعه همکاری ایران و چین را سازنده توصیف کرد.
روابط پیچیده ایران و چین
همچنین، محسن شریعتینیا، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی، روابط ایران و چین را یکی از پیچیدهترین روابط اقتصادی در دنیا دانست و به بررسی چالشها و فرصتهای رابطه دو کشور پرداخت. وی چالش اصلی را تحریمها دانست که تجارت، سرمایهگذاری و انتقال فناوری را محدود میکند. او گفت: تحریمها یک مکانیزمی است که در مورد ایران اعمال شده و در مورد روسیه نیز در حال آزمون شدن است و اگر جواب بدهد، در مورد چین نیز آزمون خواهد شد.
به گفته او، تحریم چین متفاوت از ایران و روسیه خواهد بود و از آنجا که این تحریم در کوتاهمدت برای اقتصاد جهانی فاجعه ایجاد میکند، آمریکا قدم به قدم سیاست مهار چین را پیش میبرد. او افزود: در 10 سال گذشته تمرکز همکاری چین بر روی پروژههای بزرگ و شرکتهای غالباً دولتی بوده است و بخش خصوصی و شرکتهای کوچک و متوسط ایرانی مورد توجه قرار نگرفته است.
وی انرژیهای تجدیدپذیر را از جمله حوزههایی دانست که میتواند سرمایهگذاریهای مشترک در مورد آن تعریف شود. این استاد دانشگاه در ادامه، به اهمیت مشارکت چین در همکاریهای چندجانبه اشاره کرد و گفت: در این مدل چین میتواند زنجیرههای ارزش منطقهای را توسعه دهد و ایران و همسایگان بتوانند در قالب زنجیرهها به یکدیگر متصل شوند.
پروفسور کو بو، رئیس موسسه روابط بینالملل از دانشگاه روابط خارجی چین با مرور رخدادهای مهم قرن بیستم، این سده را قرنی دانست که چندان برای چین دوستانه و آسان نبوده است و این کشور برهههای حساس بزرگی را از سر گذرانده و توانسته است با اصلاح و بازنگری، مسیر خود را بیابد. او با اشاره به سه ابتکار بینالمللی چین یعنی ابتکار توسعه جهانی، ابتکار امنیت جهانی و ابتکار تمدن جهانی که توسط، شی جین پینگ پیشنهاد شده است، گفت که تمرکز بر اقتصاد راه حل بسیاری از مسائل خواهد بود.
در ادامه، مجیدرضا حریری، رئیس اتاق مشترک ایران و چین با اشاره به اینکه، تمرکز رابطه اقتصادی ایران و چین بر رابطه دولتهاست، گفت: در این میدان به بخش خصوصی و شرکتهای کوچک و متوسط بهرغم ظرفیتهای بسیار بالای اقتصادی که دارند، نقش قابل توجهی داده نشده است.
او سه زیرساخت اولیه برای هر تجارتی را وجود بانک، بیمه و حمل و نقل عنوان کرد و گفت که ایران و چین برای توسعه ارتباطات خود در هر سه حوزه با مشکل مواجه هستند. حریری با بیان اینکه ایران تا سال 2014 شریک نخست چین در منطقه بوده و اکنون به جایگاه ششم تنزل پیدا کرده است، گفت که در ابتکار کمربند و راه و سایر پروژههای این کشور، نقشی برای ایران تعریف نشده است.
در ادامه، رانگ یینگ، معاون موسسه مطالعات بینالملل چین نیز با اشاره به اینکه، چالشها و فرصتهایی در همکاری دو کشور وجود دارد، بازطراحی یکپارچگی اقتصاد منطقه ای، توسعه چارچوب و اقدام و پیگیری بر اساس قواعد بازار محور، تمرکز بر پروژههای کوچک اما زیبا، بازطراحی ادراکات و مدیریت مسائل به همراه برنامهریزی، اولویتبندی، توسعه همکاریهای سهجانبه و چندجانبه (ایران، چین به اضافه عربستان یا پاکستان) و مشارکت مردم را به عنوان چارچوبی برای توسعه همکاریها پیشنهاد داد و از برگزاری گفتوگوهای بیشتر استقبال کرد.