محمود نجفیعرب، رئیس اتاق بازرگانی تهران در صفحه اینستاگرام خود نوشته است: کشورهایی که میتوانند اقتصاد خود را سامان دهند، اولاً که بخش خصوصی و دلسوزان اقتصاد را شریک و مشاور خود میدانند و ثانیاً بالاخره یکجا دست از خطا برمیدارند.
احتمالا خیلیها کتاب «چرا کشورها شکست میخورند؟» عجم اغلو را خواندهباشند. کتاب در جهان با اقبال زیادی مواجه شد چراکه یک مسئله بدیهی را به زبان ساده توضیح میدهد. صورت سوالش ساده است؛ اینکه چرا در یک منطقه با محیط زیست، فرهنگ و سوابق تاریخی مشترک ناگهان یک کشور (منطقه) موفق میشود و دیگری شکست میخورد.
نمونه کره جنوبی موفق و شمالی ناموفق یا مکزیکو سیتی ناموفق و مرز همجوار آن در امریکا موفق است. او توضیح میدهد که مسئله به آب و خاک و محیط زیست و خیلی چیزهای دیگر مربوط نیست. بلکه همه شرط موفقیت در استفاده از سیاستهای عقلانی است.
همین چند هفته قبل موسسه اکونومیست در گزارشی اعلام کرد روند جذب تعداد سرمایهداران با درآمد بالای یک میلیون دلار در امارات متحد عربی طی یکسال به 5 هزار و 200 نفر رسیدهاست. در همین مدت بزرگترین مسئله اقتصاد ایران، خروج سرمایه از کشور بودهاست.
متاسفانه در اقتصاد ایران دچار چرخه تکرار اشتباهات شده و در چاله تصمیمگیریهای اشتباه گرفتار و دائما در حال بازتولید روندهای خطا شدهایم.
به تجربه دریافتهام که بخشی از عدم توجه رفتارهای اقتصادی منطقی ریشه در ترسهای بیدلیل دولتها دارد. نمونه آشکار مربوط به سیاست ارز ترجیحی است.
موضوع ارز به یک بلا برای اقتصاد ایران تبدیل شدهاست. طی یک دهه نرخ ارز در اقتصاد ایران 3806 درصد رشد داشتهاست. در حالی که وحشت همیشگی همه دولتها، رشد نرخ ارز بودهاست. همین امروز هم انواع رفتارها برای کنترل نرخ ارز صورت میگیرد ولی اگر دست پنهان دولت برداشته شود، ارز بازهم جهش میکند. همزمان روند جهشی و همبسته نرخ ارز با تورم از سال 1397 تا کنون بیثباتی در اقتصاد ایران را تشدید کردهاست.
83 درصد تولید کشور وابسته به نرخ ارز است و این وابستگی هزینههای تولید را افزایش دادهاست. همزمان شرکتها برای تامین ارز با انواع مشکلات مواجهاند. همین بحران در تخصیص ارز آنها را برای تامین مواد اولیه با گرفتارهای بسیار مواجه ساختهاست.
راهکار چیست؟ متأسفانه در همین شرایط دولت به سیاست ناصواب ارز ترجیحی ادامه میدهد و منابع کشور بهسادگی هدر میرود. آنها در شرایطی که صنایع و بخش تولیدی به این نوع ارز بهسادگی دسترسی پیدا نمیکند. ارز ترجیحی مترادف با فساد و ناکارسازی اقتصاد ایران است.
کشورهایی که میتوانند اقتصاد خود را سامان دهند، اولاً که بخش خصوصی و دلسوزان اقتصاد را شریک و مشاور خود میدانند و ثانیاً بالاخره یکجا دست از خطا برمیدارند. علم اقتصاد باکسی شوخی ندارد. به یک قول معروف «اگر کار اشتباه دیروز را امروز هم انجام دهیم، بازهم همان نتیجه دیروز را میگیریم.»
کار اشتباه را تکرار نکنیم.