بازارهای انرژی پس از توفان الاقصی

حسن مرادی

بازار نفت یکی از کانون‌های اصلی تغییرات اقتصادی در تحولات سیاسی و نظامی، در عرصه جهانی است. با بروز هر رخداد نظامی و سیاسی در صحنه جهانی و منطقه‌ای، بازار نفت جهانی از این تحولات اثر پذیرفته و با نوسان و تکانه‌های قیمتی مواجه می‌شود. پس از عملیات توفان الاقصی، نشانه‌های تحول در بازار نفت نمایان شد. 

حضور 3 کشور ایران، روسیه و عربستان به عنوان قدرت‌های نفتی در منطقه همراه با کشورهایی چون امارات، قطر، کویت و... بازار انرژی جهانی را وارد دوره‌ای از تکانه‌های مستمر کرده است. این روزها و در آستانه ورود به چهارمین هفته از تحولات منطقه، بیشتر از هر زمان دیگری تحلیلگران از احتمال ۱۰۰ دلاری شدن (و بیشتر) قیمت نفت در آینده‌‌ای نزدیک خبر می‌دهند. قیمت نفت نیز مانند نرخ سکه و طلا واکنش‌های زیادی به اخبار جنگی نشان می‌دهد.

فعالان بازارهای جهانی عقیده دارند اگر تنش‌ها به یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت مانند سوریه کشیده شود شاید نرخ نفت بسیار سریع‌تر از قبل به دالان‌های صعودی برسد. این پایان ماجرا نیست؛ در شرایطی که قطر و مصر و اردن پیشنهادهایی را برای آتش‌بس مطرح می‌کنند، وقوع ولی هر آتش‌بسی، نرخ نفت را در بازارهای جهانی به سرعت نزول و ثبات می‌کشاند. بخشی از تبعات برآمده از تحولات فلسطین اشغالی، برآمده از زیاده خواهی‌های صهیونیست‌ها به دلیل منابعی است که در جوار این منطقه وجود دارد. اسراییل تلاش می‌کند از طریق کوچاندن مردم فلسطین، فشار بر سوریه و لبنان و... فضا را به نفع خودش تغییر بدهد و منابع منطقه را غارت کند. این دقیقا مشابه راهبردی است که امریکا از طریق ایجاد داعش دنبال کرده و با تهاجم داعش به منطقه، منابع سوریه و عراق و... را به نفع خود مصادره کرده است. امروز امریکا منابع نفتی عظیم سوریه را در اختیار دارد و آنها را غارت می‌کند. بخشی از جدال منطقه‌ای اخیر ناشی از منابعی است که هم لبنان در جوار اسراییل دارد، هم غزه و هم سوریه. ضمن اینکه ظرفیت‌های این منطقه در حوزه دریایی هم منحصر به فرد است. استیفای این منابع به پایان جنگ بستگی دارد. 

این رخدادها اثرات مشخصی در نظم و نظامات بازارهای جهانی خواهد داشت و باعث ایجاد وقفه در حمل و نقل بین‌المللی و رشد قیمت‌ها می‌شود. روسیه و ایران و عربستان به عنوان 3 بازیگر بزرگ انرژی منطقه‌ای، حساسیت‌های خاص خود را دارند و امتیازاتی برای خریداران انرژی مانند چین قائل هستند. این گزاره‌ها همگی تاثیرات معناداری را در مناسبات تجاری حامل‌های انرژی باقی می‌گذارد. 

مشکلاتی که در حمل و نقل دریایی در منطقه و جهان شکل گرفته، باعث افزایش نرخ مواد غذایی و سایر تجهیزات مورد نیاز شده است. بیمه اقلام صادراتی و وارداتی گران شده و کالاهای تولید شده برای نقل و انتقال به منطقه با مشکلاتی مواجه شده‌اند. این روند باعث بروز مشکلاتی در نظم و نظامات بازارهای داخلی کشور شده است. نوسانات داخلی در بازارهای ایران برآمده از چند دلیل کلی است. نخستین دلیل وجود انتظارات تورمی در اقتصاد ایران است. بنا به دلایل مختلف از جمله تحریم‌های اقتصادی، افکار عمومی ایرانی از هر تحول بیرونی، توقع تکانه و تورم دارد. این روند باعث شده که بروز جنگ در فلسطین اشغالی، باعث بروز برخی نوسانات در نرخ دلار و سایر اقلام کشورمان شود. دلیل دوم، تسلط رویکردهای سوداگرانه در اقتصاد ایران است.

اقتصاد ایران سال‌هاست به جای رویکردهای مولد، گرفتار رویکردهای سوداگرانه و دلالی شده است. این رویکرد دلال‌مآبانه، باعث شده پس از یک چنین رخدادهایی، برخی کانون‌های سوداگر به سمت گرفتن ماهی از آب گل‌آلود از اقتصاد ایران سوق پیدا کنند. نتیجه این رفتارهای سوداگرانه باعث می‌شود که بازارهای ایران با نوسان مواجه شوند. با فروکش کردن بحران در منطقه، اقتصاد ایران هم به سمت آرامش و ثبات حرکت خواهد کرد. در این میان، افزایش قیمت نفت باعث می‌شود منابع بیشتری در اختیار دولت قرار بگیرد و بتواند بخشی از نیازهای بودجه‌ای خود را تامین کند. کسری بودجه یکی از مشکلات جدی در اقتصاد ایران است و کاهش آن می‌تواند کمک زیادی به اقتصاد ایران کند.

منبع: روزنامه تعادل