اوکراین از سالهای دور، بخشی از خاک روسیه بوده اما به مرور مرز کشورها مشخص شده و این دو کشور مستقل از هم شدهاند. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، اوکراین هویتی مستقل پیدا کرد. حالا اوکراینیها با روسزدایی از فرهنگ خود سعی دارند استقلالشان را به رخ روسها بکشند.
ترجمه: نسیم بنایی، آینده نگر/ اکونومیست
همین چند وقت پیش بود که رسانهها خبر از سقوط هلیکوپتری در اوکراین دادند. این اتفاق منجر به کشته شدن 14 نفر از مردم اوکراین از جمله وزیر امور داخلی این کشور شد. اوکراینیها میگویند این اتفاق به دلیل توطئههای روسها صورت گرفته و عملیاتی ویژه برای کشتن آنها بودهاست. به دنبال همین ماجرا بود که مردم اوکراین تصمیم گرفتند برخی از عناصر روس را از اطراف خود پاکسازی کنند. اکثر این افراد، زنان میانسالی هستند که سعی دارند با کمک جوانان، کشورشان را از عناصر روس پاک کنند.
مردم تصاویر روی جلد کتابهای تولستوی، نویسنده مشهور روس را پاره کردهاند و به سطل زباله انداختهاند. برخی حتی از این هم فراتر رفتهاند و صفحات کتابها را به کاغذ توالت تبدیل کردهاند. پس از تولستوی، نوبت به اشعار مایاکوفسکی، شاعر روسزبان رسید. کمی بعد هم کتابهای یکی از فیزیکدانهای روس راهی سطل زباله شدند. بیوگرافی پوشکین و داستایوسکی هم سرنوشت بهتری پیدا نکردهاند. و هنوز این جریان روسزدایی در اوکراین ادامه دارد.
عقبنشینی و فاصله گرفتن از فرهنگ روسها در اوکراین از سال 2014 آغاز شد، زمانیکه روسیه اقدام به اشغال دونباس و کریمه کرد. اما حالا حمله روسها به اوکراین و لشکرکشی ارتش روسیه در خاک این کشور، قضیه را جدیتر کردهاست. روسزدایی یا پاک کردن محیط از عناصر روسی، عمدتا اقدامی شخصی محسوب میشد که مردم خودشان براساس اولویتها و سلایق خودشان، به صورت داوطلبانه انجام میدادند. البته این اقدامات در برخی مواقع مخالف مواضع دولت هم بود. میلیونها اوکراینی به زبان روسی صحبت میکنند بدون اینکه کوچکترین تبعیضی را احساس کنند. اما حالا مقامات دست به کار شدهاند، نام خیابانهای روسی را تغییر میدهند و مجسمههای مربوط به دوران اتحاد جماهیر شوروی را پایین میکشند.
در یکی از شهرهای اوکراین، ستارههای سرخ و مجسمه سربازان شوروی به دست مردم و مقامات محلی از بین رفتهاست. تندیسهای موجود از الکساندر پوشکین همگی غیب شدهاند و در شهرها خبری از این مجسمههای روس نیست. در شهر اودسا، مجسمه کاترین کبیر که در قرن هجدهم به عنوان امپراطوری روس شناخته میشد و زمانی همین شهر اودسا را پایهگذاری کرده بود، پایین کشیده شده و چیزی جز گرد و غبار از آن باقی نماندهاست. حتی این اقدامات به موزهها هم رسیده و برخی میگویند بسیاری از مجسمهها در موزهها هم باید دور ریخته شوند. یکی از دانشگاههای مهم در کیف هم اعلام کرده از این به بعد، صحبت کردن به زبان روسی در محوطه دانشگاه، ممنوع است، البته رئیس دانشگاه بعدا کمی عقبنشینی کرد و گفت چنین ممنوعیتی اعمال و اجرایی نخواهد شد.
*کتابهای ادبیات روس در راه مراکز بازیافت زباله
روسزدایی به ادبیات هم رسیدهاست. یکی از کتابفروشیهای معروف در کیف، پایتخت اوکراین، هنگام آغاز جنگ، تعطیل شد. در بازگشایی که پس از سه ماه صورت گرفت، مدیریت کتابفروشی اعلام کرد تمامی مجموعههای ادبیات روس را به مرکز بازیافت فرستاده و یا برای سوزاندن و ایجاد گرما به مراکز خیریه بخشیدهاست. او حتی گفته کتابهای روس را برای همین منظور، از مشتریان میپذیرد و میتواند به خیریهها یا مراکز بازیافت بفرستد. گفته میشود مشتریان هم از ماه جولای به بعد، 60 تن کتاب روس به این کتابفروشی دادهاند تا به این منظور مورد استفاده قرار گیرد.
روسیه از قرن هفدهم کنترل اوکراین را بر عهده داشتهاست. اتحاد جماهیر شوروی هم متشکل از اوکراین و چندین کشور دیگر بود. اما بالاخره در سال 1991، این اتحاد دچار فروپاشی شد. از آن به بعد، هنوز فرهنگ روسها در اوکراین باقی مانده بود. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه میگوید اوکراین بخشی از خاک روسیه است و باید به سرزمین مادریاش بازگردد. در نتیجه اقدام خود را تصرف و اشغال نمیداند. همین مسئله باعث شده اوکراینیها نسبت به آن واکنش نشان دهند و با روسزدایی از فرهنگ خود، اصرار کنند که هویت خودشان را دارند و روس به شمار نمیآیند. البته اتفاقی که در اوکراین رخ داده، قطعا آن چیزی نیست که پوتین به دنبالش بود. اما به هر حال، دستاوردی که تا کنون این جنگ برای رئیسجمهوری روسیه داشت، تلاش اوکراینیها برای دورتر شدن از همسایهشان بودهاست. در حال حاضر بسیاری از اوکراینیها از ایده تغییر نام روسیِ خیابانها در اوکراین حمایت کردهاند. آنها میخواهند روسیه و فرهنگش را در کشور خودشان، زیر خروارها خاک دفن کنند و از این طریق از روسیه بابت جنگی که درگیرش شدهاند، انتقام بگیرند.