پذیرش یا عدم پذیرش این محصولات در ایران هیچ گاه به طور کامل منفی یا مثبت نبود. نخبگان و اشراف در این زمینه نقش آفرینی می کردند.
حضور اجناس خارجی در بازار ایران پدیده ای کم داستان نیست. پذیرش چیزهای نوظهور یا تازه هیچ گاه در کشور ما بدون دردسر نبوده است و تغییر سبک زندگی یا بخش هایی از آن، همواره با مخالفت و مقاومت در جامعه رو به رو شده است. عصر قاجار، عصر برخورد ایرانیان با کالاها و محصولات خارجی است. محصولاتی که همه آن به آسانی در بین مردم پذیرفته نشده است.
در دوران سلطنت فتحعلی شاه و محمد شاه در نیمه نخست سده نوزدهم، سرمایه داری اروپای غربی مبدل به قدرت سیاسی عمده شد و سرمایه داری صنعتی به سرعت جای سرمایه داری تجاری را گرفت. در این زمان کشورهای غربی برای توسعه نفوذ خود در ایران هیچ ابایی به خود راه نمی دادند. از جمله اقدامات این کشورها اشغال و راه انداختن جنگ بود. اما در کنار این، نباید از دریافت امتیازهای اقتصادی و معافیت های گمرکی گذشت که باعث شد تجارت خارجی ایران به مرور زمان در انحصار دو دولت زورمند آن دوره، یعنی روس و انگلیس قرار بگیرد.
کل میزان داد وستد خارجی کشور در فاصله سال های 1800-1860 میلادی دو برابر و در فاصله سال های 1860 تا 1940 میلادی چهار برابر شده است. مهم تر اینکه اجناس وارداتی در این دوره ها نسبت به کل کالاهای صادراتی سه برابر ارزش بیشتری داشته اند.
بیشترین حجم کالا از انگلیس و روسیه به ایران وارد می شد که شامل لوازم چای خوری و قهوه خوری، پارچه های پنبه ای، چلوار، چیت، ظروف مسی، شمع، اسلحه و مهمات، مصنوعات فلزی و بلوری مثل سماور، آینه و لیوان، قند و شکر، پارچه های نخی، چای، ظروف خرازی، نفت، چراغ و کالسکه بود.
پذیرش یا عدم پذیرش این محصولات در ایران هیچ گاه به طور کامل منفی یا مثبت نبود. یعنی منفورترین این کالاها بین مردم طرفدارانی و محبوب ترین آن مخالفانی داشت. نفع یا ضرر شخصی، ارزش اقتصادی کالا، نیاز، سلیقه، عادات و احساسات واکنش های مثبت و منفی را می ساخت. در این بین نقش نخبگان در ترویج یا نفی محصولات فرنگی قابل تامل است. هرچند دربار، اعیان و اشراف پیشگام تغییر سبک زندگی ایرانیان به سبک اروپاییان بودند اما نخبگان مذهبی جامعه در مقاومت مردم مقابل این تغییرها نقش مهمی ایفا می کردند. به ویژه زمانی که این تغییرها را در تعارض با ارزش ها و اصول دینی می پنداشتند.
غیر ازاین، ناآشنایی مردم با محصولات جدید، احساس تحمیلی بودن عناصر وارداتی، تعارض این عناصر با عادت ها و ارزش های فرهنگی و تداخل با مشاغل و تولیدات بومی در شکل گیری واکنش های مثبت و منفی به کالاهای وارداتی اثر گذار بوده است.
برای مطالعه بیشتر مقاله «بررسی واکنش های ایرانیان نسبت به رواج کالا و محصولات خارجی در عصر قاجار» را بخوانید. این مقاله در نشریه تاریخ نامه ایران پس از اسلام منتشر شده است.