در ۶ماه امسال رشد تولید شرکتهای بزرگ، همواره مثبت و بالاتر از رشد تولید بنگاههای متوسط و بزرگ بوده است.
بررسی دادههای ماهانه تولید صنعتی شرکتهای بورسی در مهرماه نشان میدهد که در میان بنگاههای موجود در صنایع، بنگاههای با صادرات محوری شدید در مقایسه با بنگاههای با صادرات محوری کم، از تیرماه ۱۴۰۰ تا خرداد ۱۴۰۱ افت تولیدات پیاپی را تجربه کردهاند. همچنین در بازه طولانیتر مرداد ۱۳۹۷ تا مهر ۱۴۰۱ این گروه از بنگاهها، رشد متوسط صفر درصدی را به ثبت رساندهاند. این اتفاقات را می توان بیشتر ناشی از نوسانات در سیاستگذاری داخلی به منظور محدودسازی صادرات و تنظیم بازار داخلی، حکمفرمایی شرایط نااطمینانی و نیز افزایش تحریمها دانست.
دادهها نشان می دهد که در فاصله خرداد سال ۱۴۰۰ تا فروردین ۱۴۰۱، شرکتهایی که در دسته بنگاههایی با صادرات محوری کم قرار گرفتهاند، رشد تولید مثبت را تجربه کردهاند؛ اما شرکتهای با صادرات محوری شدید، افت تولید را به خود دیدهاند. این موضوع در کنار شدت گرفتن تحریمها و کاهش مبادلات تجاری و نیز وضع پیاپی بخشنامههای محدودکننده صادرات، حاکم شدن شرایط رکودی بر بنگاههای صادرات محور را نشان می دهد. همچنین دادهها نشان می دهند که شرکتهای با صادرات محوری شدید، در فاصله فروردین ۱۴۰۱ تا اردیبهشت سالجاری، همزمان با وضع محدودیت در صادرات، دچار افت تولید ناگهانی ۵درصدی شدهاند.
رشد تولیدات صنایع صادرات محور نیز از خردادماه سال جاری به این سو، وضعیت مثبتی به خود گرفته و به حدود ۴درصد در ماههای بعدی رسیده است که می توان آن را ناشی از افزایش نرخ دلار و بهبود درآمد دلاری این صنایع دانست. افزون بر این، دادهها نشان می دهند که تغییرات تولید در بنگاههای صادرات محور و بنگاههای با صادرات محوری کم، در غالب موارد برخلاف یکدیگر بوده؛ به گونهای که با افزایش تولید بنگاههای غیرصادرات محور، تولید بنگاههای صادرات محور کاهش پیدا کرده است.
بنگاهها را از لحاظ واردات به دو گروه تقسیم کرد؛ شرکتهای با واردات محوری شدید و شرکتهای با واردات محوری کم. بر این اساس دادههای موجود نشان می دهند که با وضع محدودیت واردات کالاهای نهایی که جایگزین داخلی دارند، تولید در شرکتهای واردات محور که حالا رقیب خارجی برای خود نمیبینند، به طور قابل ملاحظهای از فروردین ۱۴۰۱ به این سو افزایش یافته است. تجزیه و تحلیل دیگر دادهها نشان میدهد که رشد تولید شرکتهای واردات محور، به طور عموم از گروه دیگر بنگاهها بیشتر بوده است. به طور دقیق تر رشد تولید شرکتهای با واردات محوری بالا، از آبان ماه ۱۳۹۹ تا اسفندماه ۱۴۰۰، در بازه ۶/ ۲ تا ۴ درصد بوده است و در مقابل شرکتهای با واردات محوری کم، افت تولید را در بازه ۸/ ۱ تا ۸/ ۳درصد تجربه کردهاند.
این روند در اردیبهشت و خرداد سالجاری، با سرعت بیشتری برای شرکتهای وارداتمحور تقویت شده و رشد تولید آنها به طور متوسط در این دو ماه ۶درصد بوده است. این در حالی است که در همین دو ماه اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۱، رشد تولید گروههای با وارداتمحوری کم، همچنان منفی بوده است. این روند در تابستان امسال نیز به همین شکل برای شرکتهای با وارداتمحوری شدید مجددا تقویت شده و در این بازه به رشد بالای ۱۰درصد رسیده است. برای شرکتهای با وارداتمحوری کم نیز این روند در سهماه تابستان امسال، افت تولید و رشد نزدیک به صفر را همچنان نشان میدهد.
همچنین با بررسی دادههای گزارش مذکور، مشاهده میشود که در ۶ماه امسال رشد تولید شرکتهای بزرگ، همواره مثبت و بالاتر از رشد تولید بنگاههای متوسط و بزرگ بوده است. شرکتهای متوسط و کوچک در بازه مذکور، دارای افت تولید بودهاند، به گونهای که این بنگاهها از ابتدای سال ۱۴۰۱ تا تیر و مرداد، افت تولید را تجربه کردهاند و وضعیتشان از مرداد به این سو بهبود یافته است.
این موضوع حاکی از آن است که همواره شرکتهای کوچک به علت تحرکپذیری کمتر و عدمدسترسی لازم به منابع مالی کلان، در شرایط بیثباتی اقتصادی بیشتر متاثر شده و بهراحتی به مرز افت تولید و حتی خروج از بازار و واگذاری سهم بازاری به بنگاههای بزرگتر وارد میشوند. این موضوع در میانمدت و بلندمدت سبب افزایش قدرت انحصاری بنگاههای غول و غیررقابتیتر شدن بازارها میشود. در این حالت رفاه مصرفکنندگان بهطور دائمی در حال کاهش خواهد بود. بررسی نوسانات رشد تولید نیز نشان میدهد که بنگاههای کوچک، از شرایط اقتصادی موجود بیشتر متاثر شده و نوسان بیشتری را در تولید خود تجربه میکنند، در حالی که بنگاههای بزرگ با نوسان کمتری به فضای اقتصادی و سیاسی واکنش نشان میدهند.