ماجرای دعوای میان ارمنستان و آذربایجان به سالهای دور و تاریخ این دو کشور بازمیگردد. اما اکنون مدتی است که تنش میان این دو کشور دوباره تشدید شدهاست. اخیرا دوباره دعوای میان این دو کشور بالا گرفته و جنگ میان آنها جدیتر شدهاست. ارمنستان به عنوان همسایه ایران در این زمینه اهمیتی ویژه برای کشورمان دارد.
ترجمه: نسیم بنایی، آینده نگر/ اکونومیست
صلح نیمبندی که میان ارمنستان و آذربایجان برقرار بود، چندی پیش شکسته شد. در حالیکه مدتها طول کشیده بود تا این توافق میان دو کشور حاصل شود، سربازان دو کشور دوباره با یکدیگر وارد جنگ شدند. البته دو طرف مدتها بود که با یکدیگر ناسازگاری میکردند. دعوا بر سر منطقه ناگورنو قرهباغ است. حدودا 30 سال پیش دعوایی جدی میان ارمنستان و آذربایجان بر سر منطقه قرهباغ رخ داد. در این دعوا، ارمنستان ناچار شد این منطقه را رها کند. حالا پس از گذشت دههها، هنوز دو کشور بر سر این منطقه با یکدیگر دعوا دارند. آذربایجان و ارمنستان همیشه با چشم نگران به یکدیگر نگاه کردهاند و میدانند مستعد تنش هستند.
روز سیزدهم سپتامبر بود که ارمنستان ناگهان آذربایجان را به تحرکات علیه مرزهایش متهم کرد. ماجرا از این قرار بود که همسایه ارمنیها ظاهرا شبانه دست به اقدامی نظامی زده و موشکپرانیهایی داشته که در مرز ارمنستان صورت گرفته و در نتیجه مقامات کشور ارمنستان از آن با عنوان تحرکات علیه این کشور یاد کردهاند. به همین خاطر تصمیم گرفتهاند با اقداماتی جدی نسبت به آن پاسخ بدهند. نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان گفته دست کم 49 نفر طی یک شب در این تنشها جان خود را از دست دادهاند که عمده آنها سربازان ارمنی بودهاند.
اما در حالیکه ارمنستان توپ را به زمین آذربایجان انداخته، از مقامات آذربایجان حرفهای دیگری میشنویم. ظاهرا آنها گفتهاند علیه امنیت آنها در مرزهایشان اقداماتی صورت گرفته و در نتیجه این کشور ناچار به انجام اقدامات تلافیجویانه شدهاست. به این ترتیب آذربایجان هم اعلام کرده 50 نفر از سربازانش در این ماجرا جان خود را از دست دادهاند. البته مشکل اصلی این است که در این مرزها، سالهاست که شاهد درگیری و تنش هستیم. در نتیجه نمیتوان به سادگی گفت کدامیک صلح را زیر پا گذاشته و دوباره در شیپور جنگ دمیدهاست.
مشکل اصلی در مورد منطقه قرهباغ این است که طی دو سال گذشته تنشها در این منطقه رنگوبوی جدیتری به خود گرفتهاست. دعوا بر سر منطقهای است که بومیان و مردم هر دو کشور در آن حضور دارند و به همین خاطر هر دو طرف در مورد آن مدعی هستند. تا کنون بارها هم اتحادیه اروپا و هم روسیه از نفوذ خود در هر دو کشور بهره گرفتهاند تا بتوانند غائله را ختم به خیر کنند. اما ظاهرا این صلحهای نیمبند هیچکدام دوامی ندارد و جنگ میان دو کشور، آتش زیر خاکستری است که با یک باد، شعلهور میشود.
*سالی که تنش تشدید شد
سال 2020 بود که آذربایجان با دریافت حمایت و پشتیبانیهای گسترده از طرف ترکیه برای بازپسگیری منطقه ناگورنو قرهباغ، اقدام کرد. در آن زمان، روسیه به عنوان یکی از متحدان اصلی ارمنستان شناخته میشد. در نتیجه روسیه خیلی زود دست به کار شد تا از ارمنستان دفاع کند. آذربایجان در ابتدا موفق شد برخی از شهرهای کوچک ارمنستان را اشغال و تصرف کند اما به محض دریافت کمکها و حمایتهای روسیه، وضعیت تغییر کرد. خشونت در آن وضعیت بسیار بالا رفته بود. اما بالاخره دو طرف توانستند آن را به نوعی مدیریت کنند.
حالا دوباره شاهد همان تنشها و تحرکات در مرزهای دو کشور هستیم. دوباره آتشافروزی میان دو کشور از سر گرفته شدهاست. در این بین مقامات دو کشور تلاش میکنند دوباره به صلح برسند. اما این باید صلح باشد که هر دو طرف را کاملا قانع کند. الهام علیاف، رئیسجمهوری آذربایجان از یک سو و نخستوزیر ارمنستان از سوی دیگر، دست به دامان کشورها و همسایههای دیگر شدهاند تا بتوانند این وضعیت را مدیریت و از آن عبور کنند.
اما حالا باید در انتظار چه شرایطی باشیم؟ ارمنستان از روسیه به عنوان اصلیترین و مهمترین متحد خود درخواست کرده در این زمینه میانجیگری کند. در واقع هدفش این است که از روسیه برای دفاع از خود کمک بگیرد. روسیه احتمالا سعی میکنند با چند اقدام نظامی و همچنین چند اقدام نمادین، شرایط را به نفع ارامنه تغییر دهد. در این شرایط، آذربایجان باید مسیر محافظهکارانهتری را در پیش بگیرد و بعید است بتواند حریف روسیه شود. دولت در باکو تلاش دارد از روسها دوری کند. در نتیجه احتمالا در برابر اقدامات روسها، کوتاه میآید. به این ترتیب میتوان گفت خبری از جنگ تمامعیار در منطقه ناگورنو قرهباغ نخواهد شد. در هر حال، دو طرف اکنون کاملا تحت فشار قرار دارند و باید به سمت ایجاد صلحی پایدار با یکدیگر حرکت کنند.