نزدیک به نیم قرن زمان برای خرید خانه لازم است

خانه ای برای پیرها

آینده نگر

یک ماهی است که مشتری  مسیر تهران به پردیس شده است. خودش می گوید با هزار بدبختی، قرض کردن، وام گرفتن و ... توانسته پول خرید یک واحد کوچک خانه در پردیس را جور کند. اما در یک ماه گذشته، 300 تا 400 میلیون تومان افزایش قیمت خانه ها در پردیس، کار را سخت کرده است. می گوید روزی نبوده که اپلیکیشن دیوار را باز نکند و تغییر قیمت ها را نبیند. خانه ای که یک میلیارد و 150 میلیون تومان قیمت داشته، 2 روز بعد 50 میلیون تومان گران تر شده است. خانه ای پیدا کرده که یک میلیارد و 200 میلیون تومان قیمت داشته اما دو هفته بعد، یک میلیارد و 650 میلیون تومان قیمت گرفته. نوسان غیرعادی قیمت ها در تهران، آرزوی متقاضیان واقعی خانه را به سراب انتظار فرو برده است. برای طبقه متوسط، خرید خانه ای در محله ای مناسب در تهران و حتی مناطق اطراف، محال به نظر می رسد.

 چندسال انتظار؟

 گزارشی که وزارت راه و شهرسازی در سال ۹۳ منتشر کرده نشان می دهد سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۱ بیشترین طول دوره انتظار برای خانه دار شدن خانوارهای ایرانی بوده است.   طوری که در سال ۱۳۸۹، هر خانوار ایرانی با ذخیره یک سوم درآمد خود برای خانه دار شدن باید ۳۵ سال انتظار می کشیده  و این میزان در سال ۹۰ با افزایش درآمد به ۳۳ سال و در سال ۱۳۹۱ با افزایش قیمت مسکن به ۳۶ سال رسیده است. زمانی که متوسط قیمت هر مترمربع واحد مسکونی معامله شده در شهر تهران توسط بانک مرکزی 11میلیون تومان اعلام شد، رسانه ها از انتظار 40 ساله مردم برای خانه دار شدن نوشتند. اما این روزها که متوسط قیمت به 41 میلیون تومان رسیده، چند سال باید برای صاحب خانه شدن منتظر ماند؟

 عبور از مرز خطر

نیاز به مسکن در شهری مثل تهران از مرز خطر عبور کرده است. پایتخت در سال به 150 هزار مسکن جدید نیاز دارد اما دولت به جای پایتخت در شهرک ها و شهرهای جدید خانه می سازد. تهران در شاخص های مسکن در کل جهان وضعیتی نامطلوب دارد و تنها وضع دمشق از تهران بدتر است. این درحالی است که بیش از 14 درصد از جمعیت کل کشور در تهران زندگی می کنند.

براساس آمار در سال 95، از جمعیت 59 میلیون نفری کشور، 8 میلیون و 600 هزار نفر در پایتخت زندگی می کردند. اکنون بیش از 9 میلیون و 260 هزار نفر در تهران ساکن شده اند.  این یعنی 14.7 درصد از جمعیت کشور در تهران سکونت دارند. در  تهرانی که خرید خانه در آن با حداقل دستمزد اعلام شده توسط شورای عالی کار، به بیش از نیم قرن زمان و  کار مداوم نیاز دارد.

حمیدرضا صارمی، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران در شصت ویکمین نشست شورای شهر در بهار سال جاری، نسبت به وضعیت خطرناک پایتخت در زمینه تامین مسکن هشدار داده است. صارمی در این باره گفت: «یک متر واحد مسکونی در خیابانی مثل کارگر شمالی که هفت میلیون تومان بوده در عرض سه سال به ۸۰ میلیون تومان افزایش یافته است». به گفته معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران از سال ۱۳۸۱ تا سال ۱۴۰۰ سالانه ۹۸ هزار واحد مسکن ساخته شده است. این رقم از سال 94 کاهش یافته  و بدتر اینکه در سال 93 به 65 هزار واحد رسیده است.  

سهم مسکن در سبد خانوارهای تهرانی از 49 درصد در سال ۹۶ به ۶۵ درصد در سال ۱۴۰۰ رسیده است و اگر خانواده ای 10 میلیون تومان درآمد دارد، باید 6 میلیون و 500 هزارتومان آن را به اجاره اختصاص بدهد.

صارمی در این باره گفت: «بر اساس مطالعات ۴۲ درصد مردم در کشور زیر خط فقر مسکن هستند. در استان تهران ۸۰ درصد زیر خط فقر مسکن هستند که البته باید بگویم بر اساس تعریف ها اگر سهم  هزینه مسکن در سبد خانوار بیش از ۳۰ درصد باشد، خط فقر مسکن اعلام می شود  و باید دولت ملزم شود که نگاه ویژه تری به مسکن تهران داشته باشد. چراکه آمارها نشان می دهد سهم مسکن در سبد خانوارها ۸۰ درصد است. سهم مسکن در سبد هزینه خانوار تهرانی از سال ۹۶ به بعد به ۶۵درصد رسیده است گفت: یعنی اگر متوسط درآمد یک خانواده ۱۰ میلیون تومان باشد ۶ و نیم میلیون به اجاره اختصاص داده می شود».

به این ترتیب سهم مسکن در سبدخانوارهای کل کشور بیش از 50 تا 60 درصد و برای مردم تهران بیش از 80 درصد است. در شهر تهران که 43 درصد از مردم مستاجرند، خرید خانه به رویایی دست نیافتنی برای آن ها تبدیل شده است.  قیمت هر متر مربع مسکن در تهران از سال 90 تا 1400 یعنی تنها در یک دهه،  یک هزار و 438 درصد رشد کرده است.  این درحالی است که حداقل دستمزد در 4 دهه، یعنی از سال 58 تا 99، یک هزار و 123 برابر شده است.

 

*کمترین دستمزد، بیشترین انتظار

در سال 1401، دستمزد کارگران نسبت به سال گذشته 57.4 درصد بیشتر شده است. این یعنی کمترین میزان دستمزد که در سال 1400، 2 میلیون و 554 هزار و 950 تومان بود، به 4 میلیون و 179 هزار و 750 تومان رسیده است. براساس تصمیم شورای عالی کار، کمترین میزان دستمزد در روز 88 هزار و 139 هزارتومان است. 

شورای عالی کار اعلام کرد یک کارگر که 30 در در ماه کار می کند، باید در یک ماه، در کنار حداقل دستمزد  که درآمد روزانه آن را به 139 هزار و 325 تومان می رساند، 850 هزارتومان بن کارگری، 650 هزارتومان حق مسکن، 417 هزار و 975 تومان حق اولاد برای هر فرزند و210 هزارتومان پایه سنوات به شرط داشتن یک سال سابقه کار دریافت کند. به این ترتیب دستمزد کارگری که سرپرست خانواری 3.3 نفره به شمار می رود، در سال 1401 به 6 میلیون و 433 هزارتومان می رسد.

همچنین حداقل دریافتی ماهانه کارگران با دو فرزند به ۶ میلیون و ۷۲۵ هزار و ۷۰۰ و حداقل دریافتی ماهانه کارگران با یک فرزند به ۶ میلیون و ۳۰۷ هزار و ۷۲۵ تومان رسیده است. افزایش بیش از 50 درصدی دستمزد کارگران در سال 1401 درحالی است که در سال 1400 نسبت به سال 1399، حداقل دستمزد 39 درصد بیشتر شده بود. حداقل دستمزد در سال 1400، از یک میلیون و 835 هزار تومان به 2 میلیون و 655 هزارتومان رسید. کمترین میزان دستمزد روزانه هم 61 هزار و 88 تومان اعلام شده بود. 

مطابق ماده ٤١ قانون کار، دستمزد کارگران باید بر پایه نرخ تورم و سبد هزینه زندگی خانوار کارگری تعیین شود. در سال 1401 هم،  سبد معیشت کارگران هشت میلیون و ۹۷۹ هزار تومانی برای یک خانواده متوسط شهری ۳.۳ نفری نرخ‌گذاری شده است.

 یک قرن انتظار؟

24 سال، 32 سال، 109 سال. از سال های گذشته رسانه ها ارقام متفاوتی از شاخص سال های انتظار برای خرید خانه در تهران منتشر کرده اند. این شاخص براساس پس انداز کل درآمد خانوار برای خرید خانه محاسبه می شود. در بعضی از محاسبه های انجام شده در دو سال گذشته، درآمد یک ساله، هزینه های یک ساله و امکان پس انداز خانوارها برای رسیدن به رقم سال های انتظار برای خانه دار شدن، در نظر گرفته شده است.

در سال 1399، روزنامه دنیای اقتصاد از یک قرن انتظار برای خانه دار شدن تهرانی ها خبر داد. دنیای اقتصاد نوشت «براساس برآوردهای صورت گرفته متناسب با نسبت قیمت مسکن به درآمد سالانه خانوارها، هم‌اکنون در صورتی که یک فرد ۱۰۰ درصد درآمد خود را در تهران برای خرید مسکن پس‌انداز کند ظرف مدت ۲۲ سال قادر به خرید مسکن خواهد بود. این در حالی است که با محاسبه یک‌سوم درآمد خانوارها به‌عنوان پس‌انداز با هدف خرید مسکن این دوره به ۶۶ سال می‌رسد». اما در ادامه این گزارش سال های انتظار برای خانه دار شدن، با در نظر گرفتن نرخ 20 درصد برای پس انداز از درآمد خانوارها، 109 سال اعلام شده است.

در سال 1400 محاسبه دیگری از شاخص دسترسی به مسکن منتشر شده که سال های انتظار تهرانی ها برای خانه دار شدن را 65 سال اعلام کرده است. روزنامه همشهری در مرداد ماه سال 1400 نوشت «میانگین قیمت هر مترمربع زیربنای مسکونی در شهر تهران به ۳۰ میلیون تومان رسیده و در این شرایط یک خانوار متوسط تهرانی به‌طور میانگین باید برای خرید یک دستگاه آپارتمان ۷۵ متری با پس‌انداز یک‌سوم کل درآمد سالانه خود، ۷۷ سال منتظر بماند؛ این درحالی است که سن امید به زندگی در ایران ۷۶ سال برآورد شده است».

به گزارش همشهری درصورتی‌که قیمت مسکن و درآمد خانوارها در سال ۱۴۰۰ معادل میانگین ۳۰ سال اخیر افزایش پیدا کند، شاخص دسترسی خانوارهای طبقه متوسط تهرانی برای خانه‌دار شدن، یعنی تعداد سال‌هایی که باید کل درآمد خود را برای خرید خانه پس‌انداز کنند به ۲۵.۵ سال خواهد رسید و آنها با فرض پس‌انداز یک‌سوم درآمد خود در طول سال، بعد از ۷۷ سال می‌توانند یک واحد آپارتمان ۷۵ متری در منطقه متوسط تهران خریداری کنند. البته این سناریو به قیمت امروز و با فرض ثبات ارزش ریال و تثبیت درآمد خانوار و قیمت مسکن شدنی است و هرگونه تغییر در این شاخص‌ها می‌تواند دوره ‌انتظار را نیز تغییر دهد.

*1401 سخت

اما در سال 1401 سال شمار خرید خانه در تهران به چند سال رسیده است؟ گزارش های بانک مرکزی در چهارماه گذشته از سال جاری نشان می دهد متوسط قیمت مسکن در شهر تهران، در هر ماه 1.5 تا 2 میلیون تومان افزایش یافته است. با توجه به این میزان نوسان قیمت می توان گفت باید به رقم های بالای 100 سال بازگشت و قید ارقام کمتر از 70 سال را زد. یک محاسبه نشان می دهد برای خانواری با 10 میلیون تومان درآمد، بدون محاسبه اثر تورم فزاینده در اقتصاد ایران و افزایش هزینه های خانوار،  250 ماه زمان برای خرید یک خانه 60 متری با متوسط قیمت 41 میلیون و 700 هزارتومان نیاز است. به عبارت دیگر این خانواده در 20 سال می توانند در پایتخت خانه بخرند، آن هم در شرایطی که همه این درآمد را برای خرید خانه در ماه پس انداز کنند. اما اگر این خانواده 30 درصد از این درآمد را پس انداز کنند، با شرط ثبات نرخ تورم و هزینه های خانوار، 70 سال زمان برای خرید خانه نیاز دارند. این محاسبه کمترین میزان انتظار برای خرید خانه با توجه به متوسط قیمت مسکن در سال 1401 است. در شرایطی که در هر ماه این رقم افزایش پیدا می کند، و تورم از توان خانوار در بخش های دیگر زندگی می کاهد، نمی توان انتظار داشت حتی خرید خانه در 69 سال و 4 ماه هم محقق شود.