دلار به عنوان یکی از ارزشمندترین ارزهای جهان در دنیای امروز شناخته میشود. اما پرسش این است که دلار چطور با افزایش ارزش همراه شد و آیا این مسیر صعودی ادامه پیدا خواهد کرد یا خیر. خبرنگار اکونومیست در گزارش خود تلاش کرده به این پرسشها پاسخ دهد.
اکونومیست/آینده نگر
این روزها بهترین فرصت برای گردشگران آمریکایی است تا به کشورهای اروپایی سفر کنند. دلیلش افزایش ارزش دلار نسبت به یورو است. برابری یورو دلار در وضعیتی قرار دارد که حتی میتوان به ارزشمندتر شدنِ دلار نسبت به یورو هم امید داشت. البته آمریکاییها میتوانند سفر خود را به اروپا محدود نکنند، بلکه میتوانند به کشورهای آسیایی مانند ژاپن هم بروند. دلیلش این است که دلار آمریکا در برابر ارزهایی مانند ین ژاپن هم قدرت گرفتهاست. در واقع آمریکاییها این روزها به هر کشوری سفر کنند برایشان سفری ارزان محسوب میشود. دلیلش قدرت گرفتن دلار است. از ابتدای امسال تاکنون ارزش دلار در برابر ین رشد 15 درصدی، در برابر پوند رشد 10 درصدی و در برابر یوآن چین هم رشد 5 درصدی را تجربه کردهاست. حالا پرسش این است که دلار چطور قدرت گرفت؟
اوایل سال 2021 بود که دلار به پایینترین سطح خود در آن زمان نسبت به پنج سال گذشتهاش رسید. در آن زمان دلار نسبت به سایر ارزها در سبد ارزی، وضعیت مطلوبی نداشت. اصلیترین دلیل کاهش ارزش دلار در آن زمان، همهگیری کرونا بود. اما حالا زندگی در مسیر عادی شدن قرار گرفتهاست. همراه با عادی شدن جریان زندگی، دلار هم توانست ارزش خود را بازیابی کند. طی یک سال گذشته شاخص دلار نسبت به سایر ارزها در سبد ارزی، وضعیت مطلوبی داشته و در سال 2022 توانسته به بالاترین ارزش خود از سال 2002 تاکنون دست پیدا کند.
اصلیترین دلیل افزایش ارزش دلار به تغییر سیاستهای فدرال رزرو یا همان بانک مرکزی آمریکا مربوط میشود. فدرال رزرو کاملاً مصمم شده تا نرخ تورم را مهار کند. در نتیجه نرخ بهره را از ماه مارس تاکنون 1.5 درصد دیگر افزایش دادهاست. این انقباضیترین سیاستی است که فدرال رزرو از سال 1980 تاکنون در پیش گرفتهاست. در واقع فدرال رزرو یکباره تصمیم گرفته نرخ بهره را افزایش دهد تا جلوی افزایش نرخ تورم را بگیرد. نرخ بهره یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده برای نرخ ارز است و به سادگی میتواند آن را تحت تاثیر قرار دهد. در یک شرایط برابر، کشوری که نرخ بهره بالاتری دارد احتمالاً ارز باارزشتری هم دارد. دلیلش این است که میتواند با نرخ بهره بالاتر، سرمایه بیشتری جذب کند و به این ترتیب ارزش ارز رسمیاش هم بالا میرود. این همان اتفاقی است که در مورد دلار رخ دادهاست.
*دارایی امن جهان
پرسش بعدی این است که چرا سایر بانکهای مرکزی مانند بانک مرکزی آمریکا اقدام نکردند و نرخ بهره را افزایش ندادند. پاسخ در نقطه بحران است. در مورد اروپا، تورم از محل انرژی و گاز طبیعی ناشی شدهاست. قیمت گاز طبیعی به دلیل جنگ روسیه و اوکراین افزایش پیدا کردهاست. در نتیجه اگر بانک مرکزی اروپا سیاستهای پولی خود را تغییر دهد و سیاست انقباضی را برای افزایش نرخ بهره در پیش بگیرد الزاماً نمیتواند تورم را مهار کند چرا که تورم ریشه در بحران جنگ و کمبود عرضه گاز طبیعی دارد. اما در آمریکا قضیه فرق دارد. در این کشور، تورم از محل سیاستهای پولی فدرال رزرو ناشی شدهاست. در واقع بستههایی که بانک مرکزی آمریکا برای مهار همهگیری ارائه کرده بود و با سیاست کاهش نرخ بهره بود، جرقه افزایش نرخ تورم را زد. حالا آمریکا میتواند با افزایش نرخ بهره، جلوی افزایش نرخ تورم را بگیرد. به همین خاطر است که آمریکا ارز قدرتمندتری هم دارد.
علاوه بر اینها، دلار به عنوان یک دارایی امن در جهان شناخته میشود. طبق اعلام بانک استاندارد چارترد، 45 درصد از قدرت اخیر دلار به این خاطر است که به عنوان یک دارایی امن مورد استفاده سرمایهگذاران قرار میگیرد. به این ترتیب دلار توانسته از دو جهت، حمایت لازم را برای افزایش ارزش دریافت کند و به یک ارز قدرتمند تبدیل شود. اما آیا این مسیر رشد ادامهدار خواهد بود؟ واقعیت این است که اگر فدرال رزرو همچنان به افزایش نرخ بهره ادامه دهد و در این زمینه جلوتر از سایر بانکهای مرکزی باشد، احتمالاً باز هم ارزش دلار افزایش پیدا خواهد کرد. بهعلاوه، اگر بحران اقتصادی رخ بدهد، از آنجا که دلار به عنوان یک دارایی امن شناخته میشود، احتمالاً باز هم با افزایش تقاضا روبهرو خواهد شد و این امر در نهایت افزایش ارزش آن را به دنبال خواهد شد. در نهایت میتوان گفت دلار در آینده هم احتمالاً مسیر صعودی خود را ادامه خواهد داد.