بخش هایی که از بانک ها، به ویژه بانک های تخصصی اعتبار و تسهیلات می گیرند، به رشد اقتصادی قابل توجهی می رسند؟ رشد اقتصادی در این بخش ها تا چه اندازه به تسهیلات اعطایی بانک های تخصصی مربوط است؟
بانک اصلی ترین نهاد در سیستم مالی ایران است. فعالیت این بخش بر بخش های واقعی اقتصاد اثر می گذارد و سایر متغیرهای کلان اقتصادی را تغییر می دهد. رشد همه بخش های اقتصادی مرهون تزریق منابع مالی به آن هاست. عمده تامین مالی این بخش ها هم توسط بانک ها انجام می شود. اما بخش هایی که از بانک ها، به ویژه بانک های تخصصی اعتبار و تسهیلات می گیرند، به رشد اقتصادی قابل توجهی می رسند؟ رشد اقتصادی در این بخش ها تا چه اندازه به تسهیلات اعطایی بانک های تخصصی مربوط است؟
مالکیت دولت بر بانک ها و اثر آن بر عملکرد آن ها و رشد اقتصادی از موضوعات مهم در ادبیات اقتصادی است. برخی از دیدگاه های اقتصادی می گوید بانک های دولتی در اعطای اعتبارات با ناکارایی رو به رو می شوند، اما دیدگاه مقابل باور دارد مالکیت دولت بر بانک ها می تواند براساس اهداف غیراقتصادی مثل جبران کاستی و شکست بازار برای رسیدن به اهداف مطلوب جامعه توجیه شود. دلیل هم این است که بانک های دولتی صرفا به دنبال سودآوری نیستند و اهدافی غیر از رسیدن به بازدهی بیشتر از پرداخت وام برای آن ها تعریف می شود. نکته مهم تر اینکه مردم اعتماد به بانک های دولتی بیش از بانک های خصوصی اعتماد می کنند. بنابراین، سپرده گذاری در این نوع بانک ها را ترجیح می دهند.
دولتی بودن بانک ها در ایران و مداخله اعتباری آن ها در یک بررسی علمی توسط پژوهشگران ارزیابی شده است. آن ها در این تحقیق داده های مربوط به پرداخت تسهیلات بانکی از سال 76 تا 96 را بررسی کرده اند. یافته های این پژوهشگران نشان می دهد تسهیلات پرداختی بانک های تخصصی به بخش های اقتصادی بر ارزش افزوده این بخش ها به طور مثبت و معنادار اثر داشته است. نکته دیگر اینکه مالکیت دولتی بانک ها اثر مثبت اما معنادار ضعیفی بر ارزش افزوده بخش های اقتصادی دارد و مالکیت خصوصی بر این متغیر اثری نداشته است. پژوهشگران می گویند باوجود اثر مثبت مالکیت دولتی بانک ها بر رشد بخش های اقتصادی، سهیم نبودن این بانک ها در سود و زیان فعالیت بنگاه های اقتصادی به ویژه در شرایط رکود، به ضعف اثر این نوع مالکیت بر رشد اقتصادی انجامیده است. این پژوهشگران به مسئولان در سیاستگذاری بانکی کشور پیشنهاد کرده اند مسئله سود و زیان بنگاه های اقتصادی را برای بانک ها به عنوان مشارکت کننده در فعالیت اقتصادی وام گیرنده پررنگ کنند.
برای مطالعه بیشتر مقاله «اثر مداخله اعتباری دولت در نظام بانکی بر رشد بخش های اقتصاد ایران» را بخوانید. این مقاله در نشریه پژوهش ها و سیاست های اقتصادی در بهار 1401 منتشر شده است.